Thương xác với Dạ-Lư Hương

Về tiểu thuyết

Gieo gió gặt băo

Đỗ Tấn

(tiếp theo VS số 8)

Vâng, người ta có thể trách: „Nếu lúc ở Vũng Tàu, Liên không tự chủ được ḿnh do những hành động khêu gợi „nhà nghề“ của Nho th́ sau phút lỡ lầm, Liên phải tuyệt đối giữ ḿnh không đi vào con đường nhơ nhớp cũ“ Nhưng chúng ta phải hiểu rằng, qua bức thơ của cha mẹ nàng gởi cho Hảo, Liên đă có mang từ những lần gặp gỡ đầu tiên với Nho. Bức thư viết: „Nó thọ thai với ai làm sao vợ chồng tôi biết được. Tra gạn thế nào nó cũng nhất quyết ngậm câm. Nhưng vợ chồng tôi chắc chắn là nó đă hư thân từ khi vắng nhà lâu, lên chơi trên cô dượng, và đi tắm biển, tấm biếc ǵ đó“, làm sao cha mẹ Liên biết được rằng nàng „đă hư thân từ khi lên chơi trên cô dượng“, nếu không là tính tháng tính ngày về cái thai; hay nói cách khác: nếu không biết đích thị con ḿnh có thai từ khi lên chơi trên nhà vợ chồng Hảo th́ cha mẹ Liên đă không quyết chắc con ḿnh hư thân từ ngày đó. Vấn đề thật rơ ràng: Liên đă có mang từ những lần gặp gỡ đầu tiên với Nho cho nên sau nầy, dù nàng đă „dối nhà lên Sàig̣n nhiều lần“, người ta cũng không thể buộc tội nàng „đă buông trôi ḿnh theo gịng nước đục ... để tiếp tục thỏa măn xác thịt với Nho“. Một người con gái ít oi, thiệt thà, sinh trưởng trong một gia đ́nh gia giáo, lỡ vụng dại nên đă có mang, biết bấu víu vào ai nếu không phải là người đă trực tiếp gây ra tai vạ là Nho, và chính trong hoàn cảnh đó nàng thuận t́nh làm lẻ một cách thiệt tḥi, (trang 88) dù là một thứ làm lẻ kín đáo. Nàng nói:

-  Em không sợ chị ấy làm ǵ, như ngại chỉ rầu buồn, c̣n em th́ mang tiếng giựt chồng của người ta, tệ hơn nữa, của một người cô họ.

Những lời nói đầy lương tri như vậy không thể thốt ra từ miệng một người con gái có dă tâm giựt chồng kẻ khác, có dụng ư sẻ thúy chia uyên, có âm mưu chiếm độc quyền Nho để làm của riêng cho ḿnh. Hơn thế nữa, sau những phản ứng điên cuồng để giành quyền sống cho ḿnh và cho con ḿnh khiến phải gây nên cái cảnh mà anh Dạ-Lư Hương gọi là „đấu trí“, Liên thật là biết điều khi nàng nói với Hảo ở những trang chót:

-  Chị đừng buồn, cứ thỉnh-thoảng em ẵm bé Nhă tới thăm chị, chị muốn giữ nó vài ngày rồi trả lại cũng được. C̣n anh th́ để em biểu anh trở về với chị. Phận em đă đành như vậy rồi, bây giờ có nổi loạn thế nào th́ cũng chỉ được làm bé thôi, v́ anh không phải là người bỏ vợ để theo người yêu.

Hay là:

-  Thôi, chị đừng lo, để em nói cho anh Nho hết nghi chị (nghi Hảo lăng loàn trong khi chồng đi vắng).

Và tội nghiệp hơn nữa là:

-  Ngày sau, em dặn bé Nhă thế nào cũng cúng cơm cho chị.

Ngoài ra anh D.L.H. c̣n chỉ trích:

„Tác giả (tức B.N.L.) đă không biện hộ nổi cho những hành động của Liên từ chuyện khiêu khích đầu tiên (từ trang 114 đến 118) đến việc buộc Nho phải đến ở luôn với nàng (trang 178) và việc quan trọng hóa vụ Hảo tự nhận làm mẹ Nhă trong khai sanh (từ trang 194 đến 196). Và chính những hành động nói trên ở các đoạn sau đă làm mất nhiều cảm t́nh của độc giả đối với nàng ở đoạn đầu, đă không làm cho độc giả tin được rằng Liên là kẻ „bị xô vào cảnh làm bé một cách đáng thương““.

Tôi muốn hỏi nhỏ anh D.L.H., hai chữ „độc giả“ mà anh vừa nói ở trên đây là ai ? Là anh hay là những độc giả vô danh ? Nếu là anh th́ đó là cái quyền của anh, c̣n nếu là những độc giả thông thường th́ xin phép anh cho tôi được nghi ngờ, tôi có hỏi nhiều học tṛ (cả nam lẫn nữ) và những người ở trong nhà (cũng cả nam lẫn nữ) và tất cả đều xác nhận rằng: Liên đă hành động theo bản năng tự vệ hợp lư hợp t́nh và nàng đă „bị xô vào cảnh làm bé một cách đáng thương“,

Nếu lập luận như anh Dạ-Lư Hương (nghĩa là cơ sở trên dư luận của độc giả) th́ tôi cũng có thể căn cứ vào những dư luận của độc giả G.G.G.B mà tôi được gần gũi để nói rằng anh B.N.L. đă thể hiện một Liên đúng với con người thường t́nh có da thịt, có tâm hồn, có hư có nên, có xấu có tốt và rất quen thuộc với chúng ta.

Đến việc Liên, sau khi sinh đẻ và phát giác lần hồi mọi âm mưu của Hảo (từ việc bố trí để bẫy Nho và Liên đi vào con đường sa ngă có tính cách vô luân đến việc bố trí bắt con, đuổi mẹ, đến việc bố trí làm giấy khai sanh gian về bé Nhă...) quyết bắt Nho phải ở lại với nàng và không được trở về với Hảo, tôi vẫn cho đó là chuyện thường t́nh và không có ǵ để phải phiền trách Liên sao làm cái việc độc quyền chiếm đoạt. Nếu trước ngày sinh đẻ, trước ngày phát giác những mưu toan của Hảo mà Liên hành động như vậy th́ thật đáng trách cứ, nhưng ở đây ... nàng đă bị „nhồi xốc“ quá mức, nàng đă bị người ta (Nho và Hảo) „khai thác“ triệt để, đúng là nàng phải tự vệ. Và tự vệ bằng cách „đưa tối hậu thư“ cho Nho, bắt Nho phải đến ở với nàng để thử lại bài toán: Nho có thực t́nh yêu nàng và có bảo bọc mẹ con nàng không ? Và nếu Nho không yêu nàng, không thương con, th́ lúc bấy giờ nàng sẽ liệu nước. Tôi tưởng bất cứ người đàn bà nào cũng hành động như vậy chứ không phải riêng Liên, ngoại trừ con đường quên lăng tất cả để „tha phương cầu thực“, nếu không phải cả mẹ lẫn con ôm nhau lao đầu xuống sông tự tử.

C̣n riêng về đoạn Liên đă „quan-trọng-hóa“ vụ Hảo tự nhận làm mẹ Nhă trong khai sinh (từ trang 194 đến trang 196), tôi cho là điểm đáng khen nhất của họ B́nh. Họ B́nh đă khéo léo đề cao t́nh mẫu tử sâu xa thâm thúy cổ truyền của bất cứ người mẹ nào trên thế giới, đồng thời tạo nên một gút thắt để làm đầu mối cho sự phanh phui cởi mở sau này cho có một cốt truyện đầy éo le và sôi nổi. Một người mẹ với hy vọng cuối cùng là đứa con (mà quyền chủ hữu về pháp lư là tờ giấy khai sinh, một công chính chứng thư, một loại acte authentique) không thể nào bỏ lơ cái sự kiện kia được. Người ta chỉ có thể trách Liên, nếu nàng đă quan-trọng-hóa đúng mức sự kiện nói trên nghĩa là nàng đem phanh phui cả cái mưu toan đó ra trước pháp luật, và dĩ nhiên trong trường hợp đó, trường hợp làm sai lạc cả một nguyên ủy hộ tịch có liên quan đến cả thân phận một con người là bé Nhă, Hảo và những người đồng lơa (bà mụ, Nho) sẽ phải bị tội rất nặng. Nhưng Liên đă không hành động như vậy th́ c̣n ǵ đáng quư, đáng yêu hơn ?

Tựu trung, tất cả những ǵ mà anh D.L.H. đă buộc tội Liên là „ṭng đảng“, là đồng lơa và chê trách anh B.N.L. là bất công, là vụng về đều không hợp t́nh hợp lư, và chúng ta không thể chấp nhận được.

Đỗ Tấn

(Vui Sống số 9, từ 04.11 đến 10.11.1959)