Thương-xác với B́nh-Nguyên Lộc

Về tiểu-thuyết

Gieo gió gặt băo

Dạ Lư-Hương

 

Anh B́nh-Nguyên Lộc,

Anh có đủ can đảm đăng một bài đả-kích anh, trên báo của anh hay không ?

Tôi giả đ̣ như không biết ǵ về chất thuần lương của anh, và cứ gởi thử bài nầy đến anh.

Tôi đợi phản ứng của anh.

Thân chào,

Dạ-Lư Hương

 

Chúng tôi cho đăng bài điểm sách sau đây, không phải v́ sợ mang tiếng thiếu can đảm, hoặc mang tiếng d́m người đả kích ḿnh, mà v́ chúng tôi quan niệm rằng mỗi người, ai cũng có quyền phát biểu ư kiến cả, cho dẫu ư-kiến của họ nghịch với ư-kiến của chúng tôi. Chúng tôi không phải là một tay văn-phiệt. Có thể, nếu rảnh rang, chúng tôi sẽ tranh đấu để binh-vực quan-điểm của chúng tôi.

B.N.L.

 

So với “Đ̣ dọc”, “Gieo gió gặt băo” là một thành công khá lớn của tác giả. Nhưng ở đây chúng tôi không phê b́nh tác phẩm về kỹ thuật mà chỉ muốn nêu ư kiến bất đồng đối với tư tưởng xây dựng cốt chuyện của tác giả. Chúng tôi muốn gỡ tội cho người đàn bà đáng thương bị đối xử bất công, bị h́nh phạt quá nặng hơn tội trạng của nàng.

 

B́nh-Nguyên Lộc đă đặt vấn đề như thế nào ?

Anh B́nh-Nguyên Lộc thường bảo chúng tôi rằng anh không viết tiểu thuyết có luận đề và “Gieo gió gặt băo” không phải là quyển tiểu thuyết có luận đề. Nhưng dù muốn dù không, dù ít hay nhiều, anh cũng đă đặt trong tác phẩm nầy một luận đề. Luận đề nầy đă được nêu cao trong lời giới thiệu quyển sách: “Không phải cô vợ bé nào cũng là hạng âm mưu giựt chồng của người ta cả đâu và có những người bị xô vào cảnh làm bé một cách đáng thương”. Toàn bộ cốt chuyện nói chung và Liên, cô vợ bé nói riêng đă được xây dựng với nhiều t́nh tiết phong phú để giải bày ư muốn nói trên. Và tác giả đă đặt vấn đề như sau:

-     động cơ căn bản chi phối mọi t́nh tiết chính và phụ: nỗi lo sợ bị tuyệt tự, một tư tưởng “đặc sệt” phong kiến c̣n rơi rớt lại sau khi chế độ phong kiến đă bắt đầu cáo chung gần một thế kỷ nay.

-     chính phạm đă gieo gió nên phải gặt băo: Hảo, người vợ lớn.

-     tùng đảng: Nho, nạn nhơn của tư tưởng phong kiến nói trên.

-     nạn nhơn chính được hưởng ân huệ cuối cùng: Liên, cô vợ bé đă “bị” làm vợ bé.

Vấn đề đă được thấy, được đặt ra và được phát triển trên một chiều hướng nhứt định để nói lên một định ư của tác giả. Nhưng thực tế trên tác phẩm v́ vấn đề được đặt ra không hợp lư nên đă đi ngược lại ư muốn chủ quan của tác giả.

 

Có phải v́ sợ tuyệt tự mà Nho đ̣i vợ bé ?

B́nh-Nguyên Lộc đă đặt động cơ chính của cốt chuyện là nỗi lo sợ tuyệt tự của Nho nhưng lại tỏ ra lúng túng giữa nỗi lo sợ nói trên và sư đ̣i hỏi của dục vọng đang sống mạnh trong người Nho. Tất nhiên là có cả hai nhưng cái nào chính cái nào phụ ? Nếu nỗi lo sợ tuyệt tự là đông cơ chính đă đặt Nho trong trường hợp bất khả kháng phải có vợ bé th́ luân lư của cốt chuyện phải khác hơn khi dục vọng của Nho là chính. Ở đoạn đầu, tác giả đă nêu lên sự lo sợ tuyệt tự, sự ham muốn con của đôi vợ chồng đáng thương kia.

Người đọc đă tưởng rằng v́ bị tư tưởng phong kiến của chính ḿnh và của những người thân chi phối mà Nho đă bị thúc đẩy đặt vấn đề vợ bé và Hảo cũng bị động v́ sự cần thiết phải t́m con cho chồng mà phải hành động tội lỗi. Nhưng qua ư nghĩ của Hảo, tác giả lại đính chánh: “ … Nàng lại c̣n biết rơ hơn cái thâm tâm của chồng, của loài đờn ông nói chung: họ thích đổi người và vấn đề con chỉ là một cái cớ …” (trang 15). Sau đó, khi Nho “bị” đi xem vũ Nhựt bổn với Liên, tác giả cũng đă phanh phui những ư nghĩ thật của Nho, một kẻ đă bắt đầu lo lắng cho những ngày xế bóng của ḿnh: “… hối tiếc vô ích lắm. Phải tận hưởng cái ǵ đang có hôm nay. Một bước trở về của tuổi thanh xuân với tất cả rung động say ngây của nó. Nó sẽ ở lại không bao lâu, như là ngọn đèn sắp tắt chỉ bừng cháy lên vài phút thôi. Như thế không thể không mừng rỡ đón chào người bạn cũ đó, không đăi đằng nó bằng những buổi tiệc đời xứng đáng với địa vị của nó ? Mà ǵ là xứng đáng với nó ? À, phải chăng tuổi ấy là tuổi yêu đương th́ có ǵ hơn là cứ để cho người bạn cũ yêu đương…” (trang 41). Như thế th́ rơ ràng là sự đ̣i hỏi của dục vọng thường sống lại rất mạnh mẽ trong những kẻ  bị “hồi xuân” ở tuổi Nho và trong hạng người dư ăn dư để như Nho đă là nguyên nhân chính của bao nhiêu việc sẽ xảy ra chớ không phải là tư tưởng sợ việc “bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại”. Tác giả đă muốn g̣ ép câu chuyện trong một động cơ nhưng lại bị sự phát triển tất nhiên của câu chuyện dẫn dắt đi sang một động cơ khác hợp lư hơn. Nói hợp lư hơn v́ chúng tôi nghĩ rằng tư tuởng sợ bị tuyệt tự là sản phẩm của luân lư phong kiến. Tư tưởng nầy tất nhiên không thể c̣n tồn tại mạnh mẽ trong khi chế độ phong kiến đă bắt đầu bị đánh ngă từ ngày người Pháp đặt chơn đến Miền Nam nầy, một vùng lại không có “gốc” phong kiến vững chắc như Trung Bắc. Huống chi Nho lại là một kỹ nghệ gia tức là thuộc một hạng người mà công cuộc làm ăn và đời sống hằng ngày đă nhồi nắn trong những tư tưởng khoái lạc cá nhân tuyệt đối khác hơn những kẻ c̣n phải sống ở đồng ruộng trong một lề lối làm ăn phong kiến c̣n rơi rớt, trong một hoàn cảnh hiếm có, c̣n chịu những ảnh hưởng cuối cùng của tư tưởng đại gia đ́nh c̣n muốn kéo dài phút giây hấp hối.

Nho có thể buồn v́ thiếu con. Nhưng cái buồn của hạng người như Nho không phải là cái khổ của một đệ tử của sách vở Khổng Mạnh. Họ buồn v́ không phải sợ tuyệt tự mà v́ thiếu một nguồn vui t́m được ở con cái sau khi đă “ngấy” những thú vui khác.

Hoặc v́ thiếu con, họ thấy vợ chồng họ thiếu một ḷ điện để nung sôi không ngừng một mối t́nh cứ nguội lạnh đi theo thời gian. Và trong trường hợp nầy, người vợ là kẻ đau khổ hơn nhiều trong khi người chồng chỉ khổ thoáng qua v́ bản chất, v́ không bị hăm dọa bị phản bội như vợ, v́ có nhiều dịp được khuây khỏa trong công việc làm ăn, trong những tṛ tiêu khiển hằng ngày.

Như thế, dù có muốn biến ông kỹ nghệ gia Nho thành tên nô lệ của tư tưởng hủ nho, tác giả vẫn bị con người thực tế của Nho dẫn dắt, nghĩa là trong “Gieo gió gặt băo”, Nho đă hoàn toàn hành động v́ dục vọng.

Cái dục vọng đó đă bắt được người vợ lớn a tùng làm thỏa măn nên tự do phừng cháy trong ḷng Nho mạnh đến mức thúc đẩy anh ta đă không mảy may nghĩ đến những sự trói buộc của luân thường đạo lư, không thấy bị giằng co bởi thiên lương khi chủ động gây nên tội ác. Nỗi lo sợ tuyệt tự mà Nho nêu ra chỉ là một lư do “hợp pháp” và có tánh chất “pháp lư” khá vững vàng để buộc vợ phải để cho ḿnh tự do thỏa măn dục vọng với kẻ khác mới hơn mà thôi.

 

Chính Nho mới là “chính phạm”

Nho đă hoàn toàn chủ động từ đầu đến cuối. Trước đây, anh không phải là nguời chồng hoàn toàn trong sạch, nghĩa là đă có “nhảy dù” nhiều lần trước sự thông cảm rộng răi của vợ. Gặp Liên, cô cháu gái của vợ, người mà trước kia anh chẳng chú ư đến v́ sắc đẹp đă bị vùi lấp dưới lớp quê mùa, anh đă có ngay những ư tưởng thèm muốn khi mà cái sắc đẹp kia được khám phá, được trau chuốt. Và khi “bị” ở Vũng Tàu với cô cháu vợ kia, anh đă chủ động đoạt trọn cái đáng-giá-ngh́n-vàng của cô nọ. Không ai có thể ngây thơ đến đỗi tin là anh v́ mắc kế của vợ mà phải t́m mọi cách để ăn nằm với cháu vợ. Rồi khi Liên mang bào thai lên ăn ở tại nhà anh để chờ ngày sinh nở, anh đă tỏ vẻ lơ là, một phần v́ sợ vợ nhưng một phần khác cũng tại “thân thể của người mẹ tương lai cũng chẳng c̣n gợi thèm khat của hắn được…” (trang 106). Chờ đến khi “Liên càng cứng cát, càng đỏ da thắm thịt ra” th́ “vẻ thèm thuồng lộ ra trên đôi mắt người đờn ông phản bội ấy” (trang l39).

Khi đă “mắc bả” cô vợ bé rồi, anh ta lén lút tạo một gia đ́nh thứ hai và đă hành động y hệt như bao nhiêu người đàn ông có V2 trên đời nầy: t́m cách đập phá đồ đạc để có cớ bỏ vợ lớn ra đi sống đời với vợ bé. Với hành động nầy, anh đă tự dấn thân thêm sâu vào tội lỗi, đồng thời đă bắt buộc Hảo phải tiếp tục gây thêm tội ác. Và nhứt là khi nghe Hảo dọa sẽ tự tử nếu Liên kiện Hảo về tội giả mạo khai sanh và bắt cóc Nhă, anh ta lo sợ không phải v́ thương người vợ lớn đă quá đau khổ bởi việc phản bội của chồng, mà v́ “nếu Hảo chết th́ ta sẽ mất bé Nhă luôn” (trang 255). Sự phản bội do dục vọng sai khiến hầu như đă giết chết những t́nh cảm tốt của người chồng ấy. Do đó chúng ta không lấy làm lạ khi thấy Nho đă làm lớn chuyện việc bắt gặp Hảo thân mật với Mô-Rít để gán cho vợ cái tội ngoại t́nh, để tạo cho ḿnh cái lư do vững chắc nhứt giúp anh loại ra khỏi cuộc đời mới cái chướng ngại rất quan trọng - người vợ lớn đă v́ anh mà hy sinh trọn cái hạnh phúc dày công xây đấp.

Như thế, vấn đề được tác giả đặt ra đă bị chính tác giả lật ngược lại: tội nhân chính không phải là Hảo. Hảo không phài là “chính phạm” mà Nho chỉ là “tùng đảng” như tác giả đă bảo ở trang 254. Thật ra, chính tác giả đă xây dựng Nho thành kẻ “chính phạm” với “tùng đảng  là Liên.

Cô vợ bé là “tùng đảng” chớ không phải là nạn nhân.

Những sự việc đă xảy ra trong “Gieo gió gặt bảo” đă cho phép chúng tố nói như vậy.

(Vui Sống số 3, 23-29.09.1959)

 

           

© Binhnguyenloc.com