Nói chuyện

Một nghệ thuật tinh túy

Minh Đức

 

Khi mà lời nói không được những tư tưởng sâu sắc hay độc đáo nâng đỡ cho th́ nó trở nên dễ gây bực, dễ chọc giận ta, và khó chịu như là tiếng động.

Danh ngôn ngoại quốc

 

Bạn có đồng ư ? Nói chuyện là một nghệ thuật mà không phải bất cứ ai cũng có thể tự hào rằng biết. Một nghệ thuật “cấy” thêm cũng như những sự hiểu biết khác. Lắm kẻ được nhiều mảnh bằng, học hành rất giỏi nhưng có khi không biết nói chuyện, đấy cũng là một sự rất thường ở đời. Ngày xưa, một vị hưu quan già có mấy cô con gái, ông cụ vẫn thường bảo, chẳng cần kén rể giàu sang làm ǵ, chỉ cần nhất là kén rể biết nói chuyện. Văn chương Trung Hoa xưa có câu “Đồng quân nhất dạ thoại, thắng độc thập niên thư”. Nôm na xin dịch rằng “Cùng ngài nói chuyện một đêm hơn là mười năm đọc sách”. Câu nói tuy hơi thái quá nhưng chứng tỏ rằng câu chuyện của “ngài” ấy phải thâm thúy đến thế nào.

Có những người, đàn bà cũng như đàn ông, không nhan sắc ǵ lắm nhưng khi gần họ ta thấy thích thú chỉ v́ họ biết nói chuyện, nói chuyện trong đám đông người lạ, nói chuyện giữa năm ba bạn quen, và nói chuyện với riêng một người. Mỗi một trường hợp phải có một lối nói chuyện riêng mà có những kẻ đă may mắn được trời phú cho cái khả năng ấy, cũng như có những kẻ đă bị trời quên.

Những câu chuyện có thể nói được ở giữa đám đông, lắm khi chưa hẳn đă là những câu chuyện có thể nói trong pḥng khách, hoặc trong một buổi họp mặt nhỏ. Có những câu chuyện chỉ có thể nói khi cùng nhau chẫm răi dạo bước trên con đường vắng. Những câu chuyện nên nói khi chén trà c̣n nóng, có khi không phải là những câu chuyện có thể nói lúc chén trà đă nguội. Những câu chuyện nói giữa bàn ăn có thể không phải là những câu chuyện nên nói khi đang ở trong cánh tay hoặc trong mái tóc của người “đối tượng”.

Lắm chàng trai bỏ nhà bỏ cửa đi theo một cô gái giang hồ chỉ v́ cô ấy biết nói chuyện. Có những kẻ không biết nói chuyện nhưng biết thưởng thức và biết nghe chuyện, cố nhiên họ cũng muốn t́m đến những người biết nói chuyện. Người biết nói chuyện phải là người biết nghe chuyện, biết im lặng, những lúc nào cần im lặng, biết cười và biết mỉm cười đúng lúc. Cùng một câu chuyện mà có người nói ra th́ đậm đà ư nhị, có kẻ nói ra th́ nhạt nhẽo thô bỉ vô duyên.

Không cần phải đưa ra những vấn đề khúc mắc khó khăn làm cho mọi người phải nhăn mặt nhíu mày để t́m hiểu. Cậu chuyện dăn dị và duyên dáng, dễ và khó biết bao nhiêu !

Không cần phải đưa “tôi” ra nhiều quá cũng như không cần phải nói đến một kẻ vắng mặt nào, câu chuyện mới có thể dồi dào ư vị. Có những kẻ mà suốt từ đầu đến cuối, câu chuyện của họ không thoát ra được ngoài cái công việc họ làm. Chẳng hạn có một cô chiêu đăi viên nọ rất xinh đẹp nhưng nói măi vẫn cứ c̣n câu chuyện khách ăn, hành khách ngủ và hành khách “ọe”. Làm sao cho người nghe không có cảm giác “bị” nghe, th́ giờ quí hóa của họ bị xiềng xích trong câu chuyện. Làm sao cho trong câu chuyện đừng có những trận cười gượng ép, những tiếng “ừ, hử, vâng, dạ” xă giao. Muốn câu chuyện được dồi dào, cố nhiên người nói chuyện phải có một kiến thức rộng răi, phải biết suy nghĩ cân nhắc. Ngoài những vấn đề nghệ thuật, chính trị, kinh tế, xă hội, khoa học v.v... c̣n những câu chuyện rất nhỏ nhặt xảy ra hằng ngày mà người biết nói chuyện vẫn có thể đề cập đến một cách dễ dàng ư nhị.

Nói những cái ḿnh biết, và lắng nghe những chuyện ǵ ḿnh chưa được thấu đáo.

Đại khác như thế, nói chuyện là một nghệ thuật mà không phải ai cũng nắm được trong tay một cách dễ dàng nhưng cũng không hẳn là sự khó khăn quá: có một kiến thức rộng răi, chọn bạn để giao thiệp, bớt tính cả thẹn và mặc cảm.

Trên đây chỉ là một vài ư kiến nêu ra để giúp bạn suy nghĩ thêm. Bạn có đồng ư ?

M.Đ.

 

 

Vui Sống số 2

Tuần lễ 16 đến 22.9.1959