Tiểu công-nghệ và Mỹ-Nghệ Thực-Hành

 

B́nh-nguyên Lộc

 

Người ta phân biệt nghệ thuật trưởng thành và nghệ thuật vị thành niên.

 

Xây dựng một ngôi nhà đẹp đó là nghệ thuật trưởng thành.  Đóng một cái ghế xinh xinh, đó là nghệ thuật vị thành niên, hay mỹ nghệ thực hành.

 

Lối phân loại nầy, thật ra, rất ước lệ và bất công.  Đâu là ranh giới của sự trưởng thành?  Như nghệ thuật chớp bóng chẳng hạn.  Người thức giả khinh nó.  Nó bất kể, cứ tự xưng là nghệ thuật thứ bảy, nằng nặc đ̣i đứng kế sáu nghệ thuật trưởng thành đă được công nhận tự ngh́n xưa.

 

Ai cấm đoán nó được.  Và gần đây nó đă trưởng thành thật sự rồi với những nhà dàn cảnh lỗi lạc như O. Welles chẳng hạn.

 

Từ thuở giờ ta cho nghề ca hát là một nghệ thuật vị thành niên, nên chi ta gọi người ca là ca công, chữ SĨ chỉ để dành cho những nhà phụng sự nghệ thuật trưởng thành thôi.  Nhưng vài năm nay, các ca công của ta không bằng ḷng như vậy và tự xưng là ca sĩ.  Ta lấy lẽ ǵ chánh đáng để bắt họ trở về địa vị cũ của họ?

 

                                                             *

 

Riêng trong một ngành, nghệ sĩ cũng phân giai cấp.  Th́ dụ trong ngành hội họa: có họa sĩ, lại có họa công, nói nôm na là thợ vẽ.

 

Mặc dầu ở đây ranh giới dễ nhận hơn (là thợ vẽ chỉ biết vẽ giống, hoặc chỉ ưa vẽ người đẹp, cảnh đẹp, c̣n họa sĩ th́ lưu tâm diễn tả ư và t́nh) nhưng cũng không nên quá câu nệ như thế.

 

Cái anh chàng họa sĩ luôn luôn nh́n xuống anh thợ vẽ với một vẻ mặt ngạo nghễ, khinh khi.

 

Anh trên rất mích ḷng, khi nghe anh dưới xưng ḿnh là họa sĩ.

 

-         À, tại sao khi người ta viết bài cáo phó đám ma, người ta không dám xưng là văn sĩ, mà cái anh nầy chỉ biết vẽ gái đẹp lại dám lấy danh họa sĩ?

                       

                                                            *

 

Là người chỉ mua nổi tranh của thợ vẻ, tôi đứng ngoài công cuộc tranh giành chức tước nầy.  Đứng ngoài ṿng và tha thứ anh thợ vẽ đă cả gan cướp chức của họa sĩ.  Tha thứ v́ tôi có cảm t́nh với anh ta v́ anh ta vẽ cho tôi, vẽ cho bao nhiêu gia đ́nh cần lao được khỏe mắt.

 

Nên chi tôi không bao giờ dám khinh thường mỹ nghệ thực hành cả.

 

Một tấm tranh sơn mài của Nguyễn Gia Trí?  Tôi phục lắm.  Nhưng tôi thấy nó xa tôi gần vạn dặm.  Tôi chỉ cám ơn cái anh thợ sơn nào đó đă dùng chất sơn danh tiếng ấy mà sơn đôi guốc gỗ bán cho đứa em gái tôi mang.  Tội nghiệp!  Nó không tiền mà cứ muốn làm dáng.  Được đôi guốc sơn mài vẽ con cá tàu lượn quanh mớ thủy thảo không tên, nó mừng trông thấy.

Hỡi những anh thợ của mỹ nghệ thực hành, hỡi những nghệ sĩ phụng sự nghệ thuật vị thành niên!  Hăy nhận nơi đây lời cám ơn của hạng người không mua nổi nghệ phẩm mười ngàn đồng, của hạng người mà đời sống hằng ngày được tốt đẹp thêm nhờ chiếc chiếu bông, nhờ bức tranh hai chục, nhờ đôi guốc sơn mài.

 

Hỡi những gót bùn!  Chính nhờ những đôi guốc sơn mài ấy mà ngươi được gần nghệ thuật, được hưởng nghệ thuật y như những gót son tṛn, mịn và đỏ.

 

B́nh-Nguyên Lộc

Vui Sống số 1

Tuần lễ từ 09-13.09.1959

 

           

© Binhnguyenloc.com