SÀIG̉N 50 NĂM TRƯỚC

 

Vua Tàu cai-trị xứ A-Lam

Hồi-kư B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

Cho tới năm 1944, đi ngang qua một đoạn đường Hai Bà-Trưng, lúc bấy giờ là đường Paul Blanchy, phía trên nhà thương Đồn-Đất người ta c̣n nghe một mùi khó chịu, từ trong những ngôi nhà đồ-sộ ở đó xông ra.

Đó là mùi trái thầu-dược nấu để làm á-phiện.

Lạ quá, mùi á-phiện, hút ra khói, rất thơm, vậy mà mùi trái thầu đang nấu, ít ai chịu nổi lắm.

Á-phiện thuở ấy thuộc Công-quản Nha-Phiến khai-thác cho toàn cơi Đông-Dương, và cái nhà máy chế-tạo độc-nhất ở Đông-Dương là những ngôi nhà nói trên.

Đó là một kỹ-nghệ lớn, v́ ngoài việc nấu á-phiện c̣n một công-việc to-tát hơn nhiều là chế-tạo những hộp bằng thau để đựng á-phiện, giống hệt như hộp phố-mát trong khẩu-phần hằng ngày của binh-sĩ Huê-Kỳ ngày nay mà các bạn mua lậu ở bất-kỳ vỉa hè nào cũng có.

Công-quản nầy đặt dưới quyền sở Quan-thuế mà thuở ấy trong dân-gian gọi là Nhà Đoan, theo tiếng Pháp Douane, nhà Đoan chuyên-chở trái thầu từ thượng-du Bắc-Việt và Lào về đây rồi mới nấu, vào hộp, rồi phát-hành để bán ra hút tự-do trong các tiệm hút có đóng môn-bài.

Việc nấu á-phiện khác việc nấu tất cả các thứ khác chẳng hạn như nấu đường v́ nấu thứ ǵ, người chuyên-môn nh́n vào cũng biết được là „tới“ hay chưa, tuy chỉ có nấu á-phiện th́ không.

Muốn biết „tới“ hay chưa, phải nếm thử, trong trường-hợp nầy là hút thử, mà phải thử nhiều chặng chớ không phải thử một lần là được ngay đâu.

Kể ra th́ người Trung-Hoa cũng có tài. Á-phiện, gốc ở Ấn-độ mà ở đó người ta tiêu-thụ bằng cách nhai sống trái thầu, nhưng bán sang Trung-Hoa th́ họ phát-minh ra sự nấu thành thuốc cao để hút rồi phát-minh nào đèn, nào ống, rất tuyệt-xảo.

Lẽ dĩ-nhiên người nếm phải là một người Trung-Hoa, người có khẩu-khiếu tế-nhị nhứt thế-giới về việc thưởng-thức á-phiện.

Người ta gọi chú ấy là ông Vua, bởi các tay triệu-phú cũng không được hút thả cửa như chú ấy.  Đó là một ông Vua có tài v́ chú ấy phải muốn thế nào cho kỳ á-phiện nào cũng giống nhau về Phẩm, y như là á-phiện sản-xuất trong ṿng 20 năm là sản-xuất một lần một vậy, kỳ nầy không được nhẹ hơn kỳ trước hoặc nặng hơn kỳ sau.

Lẽ cố-nhiên là những lần nếm thấy á-phiện chưa „tới“ chú ta chỉ hút nửa hơi nhẹ rồi lắc đầu.  Khi á-phiện tới rồi, chú ta ra lịnh ngưng máy nhưng được quyền tiếp-tục nếm, bao nhiêu tha-hồ.

Ông Vua có tài ấy được dân làng bẹp tai nói đùa là cai-trị xứ A-Lam, bởi ông Vua mà chết đi th́ bao nhiêu người phải ngáp gió, không c̣n mần ăn ǵ được nữa cả.

Tuy nhiên trên đời nầy không có bực anh-tài nào mà không thể thay thế và trong ṿng 50 năm, có ít lắm là 3 ông Vua kế tiếp nhau lên ngôi để nắm vận-mạng Đông-Dương.

Chú cai-trị A-Lam mà cũng giúp cho ông Tây sống v́ ông Tây sống bằng thuế á-phiện và thuế rượu Văn-Điển, B́nh-Đông, Thủ-Đức, Biên-Ḥa.

Những năm 1941, 42, 43, 44, Đông-Dương bị phong-tỏa, không nhập-cảng thau được để ép mỏng làm hộp th́ xưởng chế-tạo chất Celluloỉd lô-canh.

V́ lô-canh nên chất ấy có pha cao-su.  Mùi-vị của á-phiện bị biến-đổi nghe thấy và người ta nghĩ rằng ông Vua đă quá già nên lẩm-cẩm, chớ thật ra chú ấy c̣n đầy đủ tà́-nghệ siêu-quần, đầy đủ phong-độ của một ông vua siêu-thưởng-thức.

Không rơ trong cơn gió lốc của cuộc khởi-nghĩa 1942, ông vua cuối cùng của triều-đại Nhà Nếm trôi-giạt về đâu.  Năm 1946, Pháp trở lại, tái-lập đủ cả các thứ, trừ ḷ bát-quái ở đường Paul Blanchy v́ Liên-Hiệp-Quốc ngày nay, khác xa Hội-quốc-liên năm xưa, có quyền xía vào nội-bộ các nước để cấm ông Tây nấu á-phiện.

Các tiên-ông Việt-Nam bấy giờ không yêu nước mà vẫn nhớ vua khôn nguôi, v́ á-phiện lậu hậu-chiến không được ông vua nếm nên nay nó thế nầy, mai nó thế khác.