SÀIG̉N 50 NĂM TRƯỚC

Trục-trặc kỹ-thuật

 

Hồi-kư B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

 

Đó là hội chợ … hội chợ ǵ, tôi đă quên mất tên rồi, quên mất năm tổ-chức hội chợ ấy nữa, một là v́ tôi đă già-nua lẫn-lụ, hai là v́ thuở ấy hội chợ không cái nào nổi danh cả mà được thiên-hạ nhớ tên.

Họa may chỉ có hội chợ năm 1940 do Đờ-Cu tổ-chức là được ngựi ta nhắc đến v́ nó là cha đẻ ra ṣng bạc Kim-Chung về sau, với cái „Hồng-Ốc“ ăn thua bạc triệu của nó.

Nhưng tôi lại nói chuyện đời xưa hơn nhiều.

Tôi chỉ nhớ rằng thuở ấy h́nh như là dân Sàig̣n chưa biết dùng danh-từ hội chợ, họ chỉ gọi cái ấy là „Cuộc đấu xảo“ mà thôi.

Vậy cuộc đấu xảo năm đó lớn lắm, tổ-chức tại khu đất nào, tôi cũng chẳng nhớ tuốt v́ làm ǵ một cậu bé học lớp tư, có được bản-đồ Sàig̣n trong đầu.

Cuộc đấu xảo có được cái gian ngoạn-mục nầy: người ta đưa đồng-bào Thượng từ rừng núi thâm-u và xa-xôi về Sàig̣n để biểu-diễn tài-nghệ cho dân Sàig̣n xem.

Có một gian chưng-bày một người đàn ông Thượng đang mổ một thân cây rất to để làm một chiếc xuồng độc-mộc mà thuở ấy danh-từ độc-mộc cũng chưa được dùng; người ta gọi xuồng ấy là xuồng mổ, mổ xẻ ấy mà, mổ xẻ một cây bằng một cái ŕu và một con dao rừng.

Cạnh gian xuồng độc-mộc, là gian dệt vải Thượng, do một phụ-nữ Thượng biểu-diễn.

Lẽ cố-nhiên là hôm khánh-thành có ông Tây bà Đầm cắt dây băng, quan to được vào, quan nhỏ th́ không, trẻ con lại c̣n không được vào hơn là quan bé nữa, nên tôi chẳng biết ǵ xảy ra ở hai gian hàng đó, nhưng tôi đoán được rằng ông Thượng bà Thượng làm việc rất hăng, bởi hôm sau tôi vào xem th́ ruột của khúc be dài đă bị móc gần phân nửa rồi, c̣n vải Thượng th́ cũng đă dệt được vài xấp để đó.

Hôm ấy cũng c̣n ông Tây bà Đầm vào coi, bởi có ông Tây bà Đầm không là quan lớn quan bé ǵ hết th́ họ phải đi chung với tôi vậy.

Nhưng ông Tây bà Đầm thất-vọng ghê lắm, bởi ông Thượng bà Thượng không buồn làm ǵ cả.

Nói cho đúng ra, th́ họ có làm.  Nhưng sáng thức dậy, họ ăn cơm, ăn xong họ hút thuốc bằng ống bíp tre, hút thuốc rồi họ ngồi bó gối để nh́n cây, xem cây lá ở đây có giống cây lá trên rừng không.  À, tôi nhớ ra rồi, cuộc đấu xảo mở ra trong vườn Tào-Đàn mà thuở ấy dân Sàig̣n gọi là vườn Bồ-Rô.

Ngồi cả giờ như vậy, ông Thượng mới lấy ŕu ra đẽo một nhát rồi nghỉ.  Có lẽ lúc xui họ xuống đây, người tổ-chức không nói rơ-ràng, bảo họ xuống biểu-diễn cho Ông Lớn xem, mà ông lớn đă xem rồi ngày hôm trước th́ tội ǵ họ lại phải biểu-diễn nữa cho các ông không lớn coi.

C̣n bà Thượng th́ bà ấy bận coi người ḿnh và coi các bà Đầm.

Ấy chắc bà ấy cũng đă được chỉ-thị là biểu-diễn cho Ông Lớn coi, đó là chỉ-thị đơn-sơ mà thuở ấy người ta thường dùng để nói với đồng-bào Thượng, bởi nói quá rắc-rối, họ không hiểu.

Vả lại, theo quan-niệm về công-bằng của họ th́ ta được coi họ, họ cũng phải được coi ta, mà ta quá đông, họ c̣n đâu th́-giờ để biểu-diễn?

Nếu như câu chuyện trên đây xảy ra ngày nay, và nếu cuộc đấu xảo là cái máy, ban tổ-chức đă lên máy vi-âm xin lỗi khán-giả „chúng tôi buộc ḷng tạm ngưng chương-tŕnh v́ một trục-trặc kỹ-thuật“, mỗi lần ông Thượng nghỉ để hút thuốc liên-tiếp hai ba tiếng đồng-hồ và mỗi lần bà Thượng nghỉ tay dệt, chơn dệt để ngắm các cô bảy, cô ba với những chiếc áo Cachemire tơ màu bông hường.

Quả thật có trục-trặc kỹ-thuật đấy, nhưng cái trục-trặc là con người chớ không phải là cái máy, trục-trặc v́ người tổ-chức không chịu biết rằng đồng-bào Thượng họ mà có cần xuồng đi nữa, họ cũng chẳng vội làm ǵ, phương chi họ lại không cần, họ phải mổ thân cây làm xuồng cho Ông Lớn coi, nhưng Ông Lớn đă đi mất rồi, sao c̣n bắt họ cứ mổ?