SÀIG̉N 50 NĂM TRƯỚC

 

Thầy Năm Tú ở Mỹ-Tho

 

Hồi-kư B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

 

Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho th́ dính-dáng ǵ đến mục „Sàig̣n 50 năm trước“ ?

Ấy vậy mà Thầy Tú rất là ăn chịu với Sàig̣n, v́ chính Sàig̣n đă đẻ ra „Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho“

Thuở ấy cái máy hát to bằng cái bàn phấn của quí cô chớ không vừa và có gắn một cái ống loa mà miệng loa to bằng cái thúng giạ.

Dĩa hát toàn dĩa Tây, ta nghe không hiểu ǵ, nhạc Tây, ta lại càng không hiểu hơn.  Thành-thử máy bán không được.  Vài ông nhà giàu hiếm-hoi sắm chơi vậy thôi chớ không phải để hưởng-thụ.

Có hăng Pathé-Phono đem dụng-cụ và chuyên-viên từ Pháp sang để chế-tạo dĩa tại chỗ, hễ có dĩa hay rồi th́ máy hát sẽ chạy như tôm tươi.

Cải-lưong của ta vừa ra khỏi thời-kỳ phôi-thai, đă có nhiều ban lắm rồi nhưng danh-tiếng nhứt là ban của Thầy Năm Tú.

Thầy Năm Tú là người Mỹ-Tho (Định-Tường) và các gánh hát cải-lương có tục để quê-quán của chủ gánh dưới tên gánh chớ thật ra th́ ban cải-lương của Thầy Năm Tú không phải chỉ diễn ở Mỹ-Tho không mà thôi.

Nhưng khoe xứ Mỹ-Tho ra th́ hách một cây, bởi thuở ấy Cần-Thơ chưa to th́ cái thành-phố hạng ba VN, sau Sàig̣n và Hànội là Mỹ-Tho rồi, chớ không c̣n tỉnh nào hơn được.

Ban cải-lương của Thầy Năm Tú nổi danh nhờ tập-trung được nhiều đào kép giỏi mà trội hơn hết về sau nầy là kép Năm Châu ngày nay cũng c̣n phong-độ.

Lẽ dĩ-nhiên là tuồng hát và bài ca của ban hát của Thầy Năm Tú được vô dĩa hết.  Dĩa hát nào cũng đều khởi-sự bằng câu nầy: „A-lô bạn hát cải-lương của Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho, ca cho hăng Pathé-Phono nghe chơi“.

Nhớ bạn hát chớ không phải ban hát, có dấu nặng dưới chữ A, bạn có lẽ do bọn mà ra.

Văn-chương thật là kỳ-lạ.  Tại sao không hát cho thính-giả toàn-quốc nghe mà chỉ hát cho hăng Pathé-Phono nghe ?

Và văn-chương tuồng-tích th́ ... à thôi, xin không phê-b́nh, cứ trích thử một câu để hồn ma của hăng Pathé-Phono thưởng-thức chơi:

„Than ôi!  Cầu ván chung-chinh (chông-chênh) nhịp bước, c̣n cái giải Bích-Nguyên lai-1áng giọt sương”

Văn-chương mùi-mẫn như vậy nên các bà các cô nghe th́ mủi ḷng rơi lệ hết ráo, v́ hay quá xá.

Thế là máy hát bán chạy như tôm tươi.  Nam-kỳ-quốc đă bắt đầu giàu có được ba bốn mươi năm rồi, sau hơn hai trăm năm lao-lực khẩn-hoang gây dựng, nên bắt đầu hưởng-thụ.

Lần-lần các dĩa “Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho” được đưa vào thôn ổ và cái câu khai-mào kỳ-khôi ấy được từ thành-thị đến thôn-quê thuộc làu và đọc lên chơi cho vui miệng.

Ngày nay từ-ngữ “Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho” chỉ là cái ǵ xa-xí-phẩm lại quá thời rồi.  Chẳng hạn nói: “Cái cà-vạt của anh chắc đă sắm vào đời Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho?”

Mấy năm trước, tŕnh-diễn trong các đại-nhạc-hội, Trần-văn-Trạch thỉnh-thoảng lại dùng cái tài nhại vô-địch của anh để nhại vài dĩa Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho, khán-giả Sàig̣n cười bể rạp, nhưng đồng-bào miền Bắc không hiểu ǵ cả.  Xem bài nầy xong, chắc ai cũng hỏi: “Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho” là cái ǵ?

Từ ba tháng nay, các bạn đă thấy rất nhiều h́nh bóng cũ của Sàig̣n nửa thế-kỷ trước, nhưng đây là lần đầu mà các bạn nghe dư-vang của thành-phố ấy thuở đó.

A-lô! Bạn hát cải-lương của Thầy Năm Tú ở tại Mỹ-Tho, ca cho hăng Pathé-Phono nghe chơi! - Tuồng “Kỳ-duyên tao-ngộ”.  A-lô!

Tăng ... tắng ...tằng ... tăng

Than thở than, đất rộng ông trời dài!

Ra, vô, lụy ứa châu mày!