SÀIG̉N 50 NĂM TRƯỚC

 

Đánh máy ho lao

 

Hồi-kư B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

 

Ở xứ nào cũng thế, thỉnh-thoảng nổ bùng lên một tin động trời, một huyền-thoại mà người ta cứ tưởng là không nguồn-gốc, nhưng thật ra là có căn-nguyên.

Cách đây lối non 40 năm th́nh-ĺnh dân Sàig̣n đồn rùm ra: “Làm nghề thư-kư đánh máy ho lao”.

Bao nhiêu người ở tỉnh đổ bằng Xét-ti-phi-ca đổ xô về thủ-đô miền Nam để t́m việc v́ họ thích làm dân Sàig̣n, đều bật ngửa ra cả.  Nghề thông-ngôn kư-lục, đứng bán hàng, bút-toán v.v… nghề nào cũng bị người ta giành hết chỗ cả rồi chỉ c̣n thư-kư đánh máy mà thôi, nhưng nghề ấy lại gieo bệnh lao th́ c̣n biết làm thế nào?

Nhưng rồi họ cũng cứ lao đầu vào ổ vi-trùng ho lao, v́ không c̣n cách nào khác.  Họ không ra cày ruộng mà cũng chẳng chịu kéo xe kéo, chẳng thích học nghề thợ mộc mà cứ muốn làm dân Sàig̣n th́ chỉ c̣n cái nước đánh liều nhắm mắt đưa chơn mà thôi.

Đây là bằng-cớ của sự-kiện.  Tại Sàig̣n, các xí-nghiệp tư-bản người Pháp có trước đó đă hai mươi năm rồi, và bao nhiêu thư-kư đánh máy 20 năm thâm-niên đều đang ho lao cả.

Sự-kiện thật là hiển-nhiên.  Nhưng có người bướng-bỉnh đă căi lại: “Thế sao đầm họ đánh máy, họ không ho lao?”

Các xí-nghiệp lớn, sang-trọng, có mướn đầm làm thư-kư riêng cho chủ-nhơn, hoặc giám-đốc, các cô đầm nầy cũng chỉ đánh máy thôi, v́ thư-kư riêng ngoài vài việc khác, phải đánh máy rất nhiều.

Phe chủ-trương đánh máy ho lao giải-thích: “Ấy, đánh máy mà ho lao, v́ ta chạm đầu ngón tay vào vật cứng tạo ra máu bầm.  Đầm họ nhờ có kinh-kỳ, máu bầm theo kinh-nguyệt ra hết nên họ không ho lao.”

Xin nhắc rơ lại là trước đó không hề có huyền-thoại nầy, v́ mấy thầy thư-kư đánh máy chưa kịp ho lao, bấy giờ th́ họ đua nhau mà ho lao thật-sự.

Cả Sàig̣n (tức cả giới “mần việc”) đều run sợ và thầy kư nào xin đổi công-tác được, mới chắc ḿnh c̣n sống, bằng cứ đánh máy th́ kể như hết cuộc đời.

Nếu họ biết sự thật?  Sự thật nầy măi đến ngày nay, có người c̣n chưa biết và họ cứ c̣n sợ đánh máy nhưng mà sợ-hăi lên đến độ cao nhứt là vào những năm 1929 đến 1930.

Thư-kư đánh máy ăn lương thấp hơn tất cả mọi thư-kư khác.  Họ bắt-buộc phải ở nhà ẩm-thấp, trong xóm đông-đúc, ăn thiếu chất bổ.  Công-việc của họ lại quá nhiều….  Một thầy thư-kư thường, ngồi không hằng giờ chẳng ai hay, c̣n một máy đánh chữ mà im lặng năm phút là chủ họ nghe thấy liền.

Trong khi đó th́ đầm bí-thư ăn lương rất cao, lại c̣n tiền nhẩm-xà của ông chủ nữa, máy của họ mới toàn-hảo chớ không phải nặng như xe ḅ, như máy của các thầy kư người ḿnh.

Như thế th́ tại sao đực rựa ta ho lao c̣n đầm th́ không, các bạn đă thấy rơ.

Tại các thành-phố lớn, cứ lâu lâu lại nảy ra một tin-tưởng kỳ-dị, không kém ở thôn-quê chút nào.

Lạ nhứt là đă có những bài phổ-thông y-học của các bác-sĩ giải-thích rằng sự động chạm nói trên, nếu có gây bịnh th́ gây bịnh cho dây thần-kinh, chớ không hề gây bịnh ho lao, vậy mà cho tới nay 1967, vẫn c̣n có người tin-tưởng cái tin-tưởng kỳ-dị của 40 năm trước.

Bài nầy viết ra khi hay tin chánh-phủ sửa đổi chỉ-số thư-kư đánh máy.  Nhưng thư-kư đánh máy của nhà nước công-việc quá ít, có nhiều cô cả ngày chỉ đánh có một bức thư.  Chính thư-kư đánh máy của các hăng tư mới là đáng thương.

Mong sao các ông chủ hăng giúp thế nào cho tin-tưởng sai lầm trên đây mất hẳn; nói trắng-trợn ra là trả lương thế nào cho quí vị ấy ăn đủ bổ, ở đủ thoáng-khí và làm việc vừa với sức con người.