MỘT CÂY TRIẾT LƯ XANH DỜN

B́nh-nguyên Lộc

     

- Cái con chết giầm đó, không biết nó làm cái ǵ mà kêu hoài nó không ừ hử ǵ hết!

Ông già giữ xe đạp chửi lên như vậy và day lại trông về hướng của nơi con gái ông đứng đằng xa kia phía bên kia ba dăy xe đạp, xe gắn máy, xe x́-cút-tơ.

Chợt thấy Cúc đang tṛ chuyện với một sinh viên xấu trai, vẻ mặt lù khù và y phục xềnh-xoàng, ông đổi giận làm vui ngay, và mỉm cười, đắc ư lắm.

Ông không hề dạy con về cái điểm tế nhị đó, mà bà chết sớm, cũng không kịp chuẩn bị cho Thu Cúc, thế mà nàng tự nhiên mà biết, cái mới tài dách.

Đó là bản năng của con gái, bản năng nầy chẳng qua là sự thừa tự của khôn ngoan ngàn đời của bao lớp phụ nữ tổ tiên của họ.

Mấy năm trước ông Năm ăn không ngon, ngủ không yên v́ Cúc vừa trổ mă xong.

Lời tục thường nói : “Có con gái lớn tuổi như chứa muối lậu, (hoặc súng lậu) trong nhà”.

Chứa súng lậu th́ bị bắt. Có con gái không sợ rắc rối v́ chánh quyền, nhưng lại sợ rủi ro khác. Hai đàng đều khổ.

Mà Cúc nó ác lắm, giữ xe máy đâu có cần ǵ đối thoại cho lâu với người gởi xe, thế mà nó cứ có chuyện nói với họ. Nói có trời làm chứng, cũng chỉ tại họ hay gợi chuyện thôi, chớ c̣n Cúc th́ thủ phận ghê lắm.

Họ toàn là sinh viên Văn khoa Đại học cả. Cúc không biết đỗ đạt xong họ sẽ làm quan to như thế nào, nhưng cũng đoán rằng họ sẽ là ông Cống ông Nghè chớ chẳng chơi nên nàng biết thân không dám hy vọng ǵ.

Sinh viên ta đứng đắn lắm. Nhưng họ không phải là Phật sống mà cô bé nầy xinh vô cùng th́ bảo sao họ không lân la tṛ chuyện, gởi xe mà y như chọn hàng, cà kê dê ngỗng măi không thôi.

Ư, cái cô bé mới lạ chớ ! Là người miền Nam, cô ta lại có nước da hồng tự nhiên như con gái miền Bắc, lại có tóc thề như con gái Huế.

Trên mặt cô, một mái tóc buông xuống che kín cả mắt bên phải của cô, con mắt long lanh nầy núp sau rèm tóc ấy len lén nh́n qua một cái, rồi chạy trốn ngay một cách nhút nhát rất là dễ mê.

Sinh viên thường ngâm câu thơ :

Tóc buông rèm, lứa tuổi ô mai.

khi họ đi ngang chỗ giữ xe máy, mặc dầu cô bé chỉ thích ngậm kẹo.

Cho đến cả nữ sinh cũng ưa ngắm đôi môi thăm tự nhiên của Cúc trang trí bằng những nụ cười có duyên không chỗ chê.

Cô bé dĩ nhiên là rất thích trả lời đôi ba câu bông đùa của các sinh viên bảnh trai và ăn nói rất đẹp. Có ǵ là tội lỗi đâu chớ ? Con gái nào mà không ưa như vậy, mà đă sao đâu cà ! Thế mà ông cụ cứ lo.

Nếu cô con gái rất chánh đáng mà thích tṛ chuyện với con trai th́ ông cụ cũng rất chánh đáng mà mất ăn mất ngủ, trong khi đó sinh viên cũng rất chánh đáng mà bông đùa.

Ai cũng chánh đáng, ông cũng chẳng biết kết tội ai, chỉ câm lặng mà âu lo. Ông Năm lo v́ ông dư biết những ông Cống, ông Nghè tương lai nầy v́ tuổi trẻ vui tánh, cà rỡn như vậy thôi, chớ khó ḷng mà họ yêu một đứa con gái không đồng cảm nghĩ với họ, nhứt là khó ḷng mà họ cưới một đứa con gái không đồng địa vị xă hội với họ.

Quả có những cuốn tiểu thuyết kể chuyện ông thầu khoáng cưới cô bán trứng vịt lộn, nhưng ngoài đời ông Năm chưa hề thấy một ông giáo sư cưới con gái của một ông già giữ xe đạp lần nào.

Họ không cưới th́ thôi. Ác một nỗi là không thể thôi được. Họ không cưới, không yêu, nhưng chắc chắn là họ thèm muốn con ông. Nó xinh như thế kia mà.

Ông Năm thấy rằng con ông c̣n khờ dại lắm, chưa nhận thức được nỗi nguy hiểm trong một cuộc phiêu lưu t́nh ái với một người con trai ở giai cấp trên, nên cứ sốt ruột mà thấy con ông tṛ chuyện với họ. Ông sợ nó cảm một anh th́ khổ. V́ thế mà ông lo ngày lo đêm cái nạn ẵm cháu ngoại vô thừa nhận.

Cúc ban đầu tuy thích nói năm ba câu chuyện với những người khách dễ ưa, nhưng vẫn thủ phận cho đến một khi kia th́ một ư thoảng qua làm cho nàng phải nghĩ vơ vẩn suốt tuần.

Một toán nữ sinh viên – mà nàng cũng rất có cảm t́nh – đi ngang qua đó rồi pha tṛ với nhau, họ chỉ nói khẽ thôi, nhưng nàng nghe được :”Xinh quá ! Biết đâu rồi chị ấy sẽ không thành phu nhơn của một đồng nghiệp của ta”.

Ừ, sao lại không chớ ? Về nhan sắc nàng đâu kém cô sinh viên nào ? Nàng lại đọc tiểu thuyết thấy rất nhiều mối t́nh giữa sinh viên và những thiếu nữ địa vị khiêm tốn như nàng, cha mẹ các sinh viên ấy ngăn trở quyết liệt tranh đấu với gia đ́nh, rồi rốt cuộc t́nh yêu thắng.

Thế rồi nàng mơ mộng, ước ao được làm bà Cống, bà Nghè tương lai.

Nàng không quá tham lam đâu. Nàng có học tới đệ lục, giỏi nội trợ, lại được giáo dục vững chắc th́ làm vợ một nhà trí thức đâu có phải là chuyện khó quá sức nàng.

Cúc mơ những ông hoàng đẹp trai. Họ đông đảo quá khiến nàng rất bối rối trong việc chọn lựa, nhưng rốt cuộc rồi cũng chọn được anh sinh viên đẹp trai nhứt, cố nhiên.

Bấy giờ hồn của muôn thế hệ đàn bà hiện về để dạy khôn nàng và nàng thi thố đủ cả khôn khéo để cột anh sinh viên đó.

Cái khôn trước tiên hơn hết là việc lựa chọn cái anh gần đỗ cử nhơn. Ư, họ sẽ là cử nhơn hết thật đó, nhưng nếu dại dột, bắt bồ với một anh ở lớp dự bị th́ sẽ phải đợi lâu quá đi.

Nàng t́m học trong có mấy tuần mà biết đủ thứ : Phải thi bao nhiêu chứng chỉ mới giựt được bằng cử nhơn văn khoa, phải tốn mấy năm mới thi xong bao nhiêu chứng chỉ ấy, anh nào được mấy chứng chỉ rồi, nàng đều thạo c̣n hơn giáo sư trong đại học ấy  nữa.

Ngộ nghĩnh quá. Sinh viên có chứng chỉ không đeo phù hiệu như sĩ quan để cho người ta biết cấp bực của họ, khiến lúc chưa biết rơ, Cúc thấy anh nào cũng giống anh nào.

Nhưng chừng biết được rồi th́ nàng thấy khác hẳn, làm như là những anh chứng chỉ nhiều, bảnh trai hơn những anh chứng chỉ ít và giá trị hơn các anh ấy.

Ông cụ đă bớt lo. Cúc nói chuyện suông với họ th́ có ngày nó sẽ yêu mất th́ nguy. Nhưng nó mà trổ tài cột th́ có đường lắm.

Cúc cột thế nào mà tuần lễ ấy, cái anh sinh viên đẹp trai nhứt đó vắng mặt. Nàng điều tra th́ té ra anh sinh viên ta ở nhà để cưới vợ.

Tin sét đánh nầy làm cho nàng thấy bao nhiêu xe đạp đều vẹo ne làm như là một trái bom nổ gần đâu đó và hơi mạnh của nó làm méo mó cả, từ các vật bên ngoài đến tim nàng.

Cúc đau gần ba tháng trường, tối ngày cứ lầm lầm, ĺ ĺ không khi nào ngước lên nh́n ai nữa hết.

Rèm tóc trước mặt nàng, buông xuống dài hơn; con mắt long lanh núp sau đó, không diễn tṛ cút bắt nữa mà chỉ lờ đờ như một con vật bị nhốt trong chuồng.

Đôi môi thắm tự nhiên không nở hoa như thường bữa nữa, và người con gái mơ mộng giận cả tiểu thuyết t́nh mà những lúc ngồi không cô ưa đọc để giết th́ giờ.

Đây là mối t́nh đầu của cô gái hăm mốt nầy. Cố nhiên là cô yêu nhiều và đau nhiều. Tuy là một con trai nghĩa là hành động theo lư trí, Cúc vẫn yêu anh ấy chớ sao không yêu !

Nhưng dầu sao, bài học nầy cũng không vô ích. Khi mối sầu ngỡ không bao giờ nguôi lại nguôi được th́ Cúc sẽ t́m ṭi để biết thêm.

Nàng biết được rằng trong trường người ta dạy rất nhiều ngành, thành ra có tới năm bảy cái chứng chỉ chớ không phải chỉ một thứ mà thôi.

Thông–minh thực-tế, nàng suy luận rằng nếu thế th́ phải có loại chứng chỉ nào đó hơn hẳn loại chứng chỉ nào và cuộc chọn lựa không nên chỉ căn cứ trên sự bảnh trai và số lượng chứng chỉ nữa.

Như là chọn chồng sĩ quan vậy mà. À, cũng thời lon mà lon Không-quân khác hơn lon Thủy-quân, lon Thủy-quân khác lon Lục-quân. Ngay cả trong Lục-quân cũng đă chia ra nhiều thứ rồi, lon chiến-xa, lon truyền-tin, lon quân-y, lu-bù thứ, biết đâu thứ nầy lại không hơn hẳn thứ kia.

Vậy Thu-Cúc điều tra bổ túc và được biết rằng ba cái chứng chỉ của anh chàng đẹp trai đă bỏ rơi nàng để đi cưới vợ, không “le” bao nhiêu v́ đó là chứng chỉ Sử – địa.

Một ông giáo sư Sử – địa không được học tṛ hoan nghinh lắm v́ đó là hai môn bể đầu mà chúng nó rất ghét. Con gái cũng không ngửi được mùi Sử – địa, v́ anh yêu em bằng tọa-độ, bằng vĩ tuyến, bằng khoáng chất, bằng lịch tŕnh tiến hóa của nhơn loại, ắt hẳn không thơ mộng rồi vậy.

Thế nên rồi Thu Cúc không tiếc lắm cái anh sinh viên ấy, lại hú vía rằng ḿnh đă suưt làm bà Sử-địa khô khan.

Qua năm hăm hai tuổi, Cúc cột một anh sinh viên có hai chứng chỉ văn chương Pháp. Anh này về bóng sắc kém anh trước một tí, nhưng lanh lợi không thua ǵ anh trước, và nói tiếng Tây ḍn như bắp rang, tất phải tương lai ghê lắm.

Nhưng sau ba tháng cột chưa dính, Cúc lại hay tin sét đánh nữa là anh tiếng Tây ḍn như bánh tráng nướng ấy đi hỏi vợ trên Phú Nhuận, hỏi con của một ông triệu phú.

Lần nầy Cúc không đau khổ nữa. Nàng thực tế lắm, chỉ sầu t́nh một lần trong đời thôi rồi trái tim được thiết giáp ngay.

Nghiên cứu lại chiến lược, cô gái giữ xe đạp chợt thấy ḿnh chọn lầm lănh thổ xâm lăng. Những anh chàng bảnh trai là những lănh thổ có biên thùy pḥng thủ kiên cố, khó ḷng mà chọc thủng pḥng tuyến của họ lắm.

T́m biết và quan sát, Cúc nhận thấy rằng trong đám sinh viên đông hằng ngàn nầy, có vài anh hiếm hoi, có vẻ như từ… cung trăng rớt xuống. Họ không xấu trai, coi bộ cũng không nghèo, nhưng ăn mặc lôi thôi trễ tràng, đầu bù tóc rối mà hồn họ cứ như là đang phiếm du trên chín từng mây, hỏi họ cái ǵ, họ giật nẩy ḿnh ngơ ngác nh́n ta.

Đó là những anh thi chứng chỉ Hán-văn hoặc chứng chỉ Triết.

Thu Cúc chẳng rơ giáo sư Hán văn bảnh hay giáo sư Triết bảnh, chỉ thấy họ giống nhau bề ngoài, các anh Hán văn ưa nói đến những Hoàng Hạc Lâu, những Phong Kiều Dạ Bạc, đại khái khó hiểu y như là những qui nạp, những diễn địch, những chủ lư, những khả giác của anh Triết.

Các anh nầy có thể bị cột mà không hay, v́ họ có sống với chung quanh đâu mà kịp nhận thức những ǵ xảy ra cạnh họ.

Vậy Thu Cúc cột một anh Triết đă đỗ được ba chứng chỉ rồi, chính cái anh đang đứng nói chuyện với nàng hôm nay.

Ông Năm hài ḷng ghê lắm, v́ lương năng, lương tri của ông cũng cho ông đoán rằng những anh hiền hiền và lơ mơ như cái anh Trọng nầy dễ cột hơn những anh lanh lợi, lại không nguy hiểm ǵ cả, chính con ông thủ vai chủ động kia mà.

- Con mắc thối tiền đây mờ !

Tiếng “mà” cuối câu, Cúc nói ra là “mờ”, nói theo thói nhơng nhẽo của trẻ con. Mặc dầu ông cụ chỉ chửi lông bông, nàng cũng ra miệng, đáp lớn lên, chỉ cốt để ru ai bằng cái tiếng “mờ” em nhỏ đó.

Trọng lại giựt nẩy ḿnh, không phải v́ sợ ông già của cô gái mà v́ từ năy giờ, chàng không nghe ǵ cả. Cúc nói mà chàng cứ nhớ Aristote và Socrate, cứ nhớ Lăo, Trang, cứ nhớ Platon, Tagore măi.

- Ǵ a cô ?

Cúc cười ḍn lên rồi hỏi :

- Anh đi đâu mới về vậy ?

- Không ? Tôi có đi đâu ở đâu ?

- Em thấy thần trí của anh như từ đâu mới về.

- Vậy à ?

- Nếu anh mà chịu sống gần thêm với loài người anh sẽ bảnh lắm đó.

- Thật à ?

- Sao lại không thật !

Thật ra chưa ai tỏ t́nh với ai hết, trong cặp nầy. Cúc cột vào Trọng v́ vô t́nh, cứ để cho bị cột vậy thôi, nhưng dây cột mà Cúc dùng vô h́nh, kẻ bị cột phải ư thức mới có hiệu quả, chớ hắn chỉ mặc nhận mà không hợp tác, cũng chẳng ăn thua ǵ.

Không hiểu sao hôm nay tự nhiên nhà hiền triết nầy bỗng nh́n sững người con gái mà suốt mấy tháng trường đă chàng ràng bên chàng, để làm ǵ, chàng cũng không rơ.

Đây là lần đầu tiên trong đời chàng mà chàng nh́n kỹ một thiếu-nữ và kinh ngạc thấy ở đời cũng có cái hay lạ như ở trong những pho kinh sử ngàn năm của thánh nhơn để lại.

Rèm tóc của Thu Cúc, đôi mắt sáng núp sau đó, đôi môi thắm, đôi má hồng của nàng sâu sắc hơn bất kỳ thứ triết nào trên thế gian nầy từ cổ chí kim.

Và Trọng bỗng giựt ḿnh tự hỏi cái điều mà Cúc vừa gợi lên cho chàng : “Ừ, tại sao không sống gần thêm với loài người ? Cái “khoảng cách” giữa người với người thật láo khoét, bằng cớ là ḿnh nghe ḷng ḿnh với ḷng cô gái xinh đẹp nầy đang giao lưu với nhau, và cơn “nôn mửa” trước “sự phi lư của cuộc đời” cũng láo tuốt, bằng cớ là ḿnh đang thèm cuộc đời ghê lắm đây mà !

Tức th́ Trọng quyết định sống.  Chàng thấy rằng chàng phải vội vàng sống tốc hành mới đuổi kịp bọn phàm phu tục tử, chúng nó đă đi trước chàng bao nhiêu năm rồi.

Cái tục danh “Một cây triết lư xanh dờn” mà bạn hữu đă tặng chàng, không c̣n đúng nữa. Chàng đă sống mà trong đó việc t́m món ngon để ăn cho thích khẩu, có việc đi dạo phố, nên nước da chàng hồng hào ra. Tóc chàng được bi-dăng-tin tảo-thanh để lập lại trật-tự, sơ-mi của chàng hết nhầu nát, và ống quần chàng hết tṛn như ống tre, mà mang lằn xếp bén ngót.

Và cái việc sống quyết liệt hơn hết của Trọng là đổi chứng chỉ. Chàng không học để thi cái chứng chỉ Triết cuối cùng nữa mà chọn chứng chỉ Anh-văn. Chàng thấy rằng bọn nói tiếng Ăng-lê ḍn như bắp rang, bọn ấy lanh lợi lắm, đi-na-mic lắm, và được con gái phục lăn.

Trọng là con trai bảnh có hạng trong Đại học, mà cả trong đô thành nữa.

Đó là nhờ một khi chàng đă thấy gái. Và ngộ nghĩnh thay, bắt đầu từ đây chính gái thấy chàng. Ừ, họ không thể thấy “một cây triết lư xanh dờn”, nhưng người thanh niên hồng hào, khỏe mạnh và áo quần diêm dúa nầy làm sao lọt khỏi mắt họ.

Và thương thay cho Cúc, Trọng bắt đầu lơ là với nàng mà chàng thấy kém đẹp hơn bao nhiêu là mỹ nhơn khác.

Bây giờ chính Cúc mới là “một cây xanh dờn", nhưng không phải là cây triết lư mà là cây cau trổ muộn, v́ câu hát nhà quê sau đây ám chỉ :

Ngồi buồn lo bảy lo ba,

Lo cau trổ muộn, lo già hết duyên.

C̣n có hai tháng nữa là Xuân đến, và Cúc lên tới đỉnh hai con giáp.

Nàng lo đến mất ăn mất ngủ như ông cụ nàng mấy năm trước, lo đến gầy xanh xao vàng vọt, trong khi Trọng sống ồ ạt một cách vội vàng với… người khác.

Mấy cô nữ sinh-viên có cảm t́nh với Cúc, đi ngang qua đó, thấy vẻ tiều tụy nơi nàng, ngạc nhiên bấm tay nhau hỏi :

- Ủa, chị ấy đă ghi tên học Triết sao mà ?

 

                                                                           Văn- nghệ Tiền Phong, 1960