CHIÊU LỲ, CHIÊU LƯ, CHIỀU LY

B́nh-nguyên Lộc

     

Mạnh tới trước, nhưng nhường bước cho một toán nữ sinh.

Một cô học tṛ hỏi bà cụ đang ngồi phía trước, trên một chiếc ghế đẩu, để dán lại một chiếc quạt rách.

- Có quyển Chiêu Lỳ không cụ ?

Bà cụ day vào trong, gọi chồng đang ngồi xếp bằng trên một chiếc đi văng hẹp đặt ở trong cùng để hút thuốc lào, kính già xệ xuống sóng mũi lăo.

- Có quyển Chiêu Lỳ không ông ?

Ông cụ thổi khói ra, tưởng chừng như không bao giờ hết, và trông cứ như ông làm tṛ ảo thuật nuốt khói, chứa sẵn trong người rất nhiều bằng mánh lới nào đó không rơ.

Đoạn ông vừa thông điếu vừa cười nói, giọng nhừa nhựa:

- Chiêu Lư chớ cái ǵ mà Chiêu Lỳ ! Hỏi Hồng.

Cô Hồng măi miết đọc tiểu thuyết sau quầy, mẹ hỏi mà không hay biết và không trả lời. Các cô nữ sinh biết tánh cô con gái của chủ hiệu nên không buồn hỏi cô ta cái ǵ lần nào hết.

Bọn học tṛ con gái rúc rích cười với nhau. Họ vẫn biết kính lăo, nhưng trẻ tính và tinh nghịch. Họ không nín được trước lối đặt tên sách ứng khẩu một cách kỳ dị của hai vợ chồng ông lăo.

Một cô nói đùa khe khẽ với bạn:

- Hay là Chiểu Lỵ đó cậu ?

- Bậy, chính đúng là Chiều Ly, Chiều ly biệt mà.

Rồi cả bọn cười x̣a.

Ông cụ biết các cô chê ḿnh, nhưng không mích ḷng, ông cụ cười hùn và nói:

- Ô Chiêu ǵ chả được, quư hồ có hàng mà bán th́ thôi, nhưng tiếc đă hết rồi, các chị chịu khó đi nơi khác.

Ông cụ nói thế, nhưng Mạnh biết chắc rằng hiệu sách nầy không bao giờ có quyển Chiêu Lỳ cả.

Đây là một hàng sách nhỏ, ở một khu b́nh dân. Ông cụ, bà cụ nầy có lẽ tuổi già không biết làm ǵ, nhơn có một căn nhà ở ngoài không lẽ không khai thác, bèn buôn một thứ hàng không cần ra vốn là sách vở: nhà xuất bản sách ế nào chịu bỏ sách mà không vội đ̣i tiền th́ ông nhận bán, nhà nào đ̣i hỏi lắm th́ thôi.

C̣n ông cụ căi bướng, không phải v́ đă biết cái nhan của quyển sách một cách mơ hồ, thoáng thấy đâu từ hồi nào, nhưng v́ ông xét rằng chữ “Lỳ” xấu quá, không lẽ người làm sách lại đặt tên sách xấu xí như thế, nên đồ là Chiêu Lư.

Ông cũng tin chắc rằng không phải Chiêu Lỳ bởi v́ bà luôn luôn nói sai tên sách làm như là trời sinh vợ ông ra để mà đọc nhầm những chữ to tướng in trên b́a sách, th́ không co lư do nào mà riêng hôm nay bà lại nói đúng được.

Mạnh tránh qua một bên cho các nữ sinh ra cửa, rồi tiến tới cái quầy xịch xạc đă tróc cả véc-ni mà sau đó Hồng với gương mặt âu sầu thường xuyên, đang nhận ch́m mối sầu riêng của nàng trong tiểu thuyết.

Cậu là người miền Nam, nhưng rất mê con gái miền Bắc mà cậu cho là đẹp nhứt nước và thanh lịch nhứt nước, gái Huế, gái Saigon ǵ cũng kém họ tuốt hết.

Cậu mê nhứt là cái cô Hồng nầy, không phải v́ cô là hoa hậu mà v́ cậu chỉ quen có mỗi một cô gái miền Bắc ấy thôi, nên chi, mua sách học  đệ nhứt thường th́ cậu mua ở các hàng sách cũ vỉa hè, nhưng từ ngày biết hiệu sách của cô Hồng, chàng chỉ vào đây mà thôi.

Cậu không hề giấu sở thích của ḿnh, nên chị cậu biết được, thường nhát đùa:

- Con gái Bắc dữ tợn lắm đa nghen, cậu không thấy gương vợ anh bán phở đầu ngơ, và vợ anh phu xích lô máy ở cuối ngơ đó sao ?

Rồi chị nhái bộ tịch hai người đàn bà ấy, trợn trừng mắt lên mà hét: “Bà xé xác ra, biết chưa ?” hoặc: “Bà bứt cái…thứ tám bà chẻ tạm ra làm tư !”.

Rồi hai chị em cười ngất với nhau.

Không, Mạnh không sợ. Cậu yêu nhiều lắm, và thề quyết sẽ ngoan ngoăn vâng lời người yêu, th́ nàng có dữ như sư tử Hà-đông không lẽ nàng lại mần thịt một anh hiền khô bảo đâu nghe đó, và không hề dám hó hé một lời, trừ cái lời không thể làm mích ḷng nàng: “Em đẹp lắm, ngoan lắm, anh thương em muốn chết đi lận. Em cứ đánh anh đi, đánh cho sướng tay em, mà cũng cho sướng anh, v́ chịu khổ hạnh v́ em, anh sung sướng lắm !”.

Tánh dữ tợn của con gái miền Bắc, nếu quả có, th́ đối với chàng chẳng qua là như chiếc chày vồ đập phá một cánh cửa đă mở, chẳng qua là như quả đấm thôi sơn đấm lên mặt nước, nghĩa là không ăn thua ǵ hết.

Ông cụ bà cụ đang không buồn không vui, hay nói cho đúng ra, đang vui lây v́ tánh vui của đám tuổi trẻ vừa rời khỏi nơi đây, thấy mặt Mạnh bỗng sa sầm mặt xuống. Nhưng chàng bất kể, cứ tiến đến trước quầy. Chàng sẽ không làm ǵ bậy bạ, nói ǵ trái đạo, hai cụ có khó tánh đến đâu, cũng không thể bắt bẻ chàng được.

 - Cô Hồng.

Mạnh gọi hơi to và có lẽ tiểu thuyết đang đến hồi kém ly kỳ nên Hồng giật ḿnh ngẩng lên.

Hồng mĩm một nụ cười mà nếu đă thấy, Mạnh sẽ bảo rằng đó là một đóa hoa đang nở nhưng chàng bận ngắm hai bàn tay đang xếp quyển sách lại, và hai cổ tay đeo bộ nữ trang mà người Pháp gọi là “Một tuần lễ”. Hôm ấy là ngày thứ tư nên cổ tay mặt của Hồng đeo bốn chiếc ṿng, c̣n cổ tay trái chỉ có ba chiếc thôi.

Con gái mà đeo loại nữ trang nầy th́ khôn tột độ, khôn v́ những chiếc ṿng quá rộng ấy làm cho cổ tay họ như nhỏ hơn. Cổ tay Hồng vốn đă nhỏ rồi, nàng đeo “Một tuần lễ” vào, trông cứ như tay một em bé.

Và….trời… hai bàn tay ấy ! Mạnh cứ muốn chặt lấy đem về ướp đá để mà ngắm măi ngày đêm.

- Anh !

Hồng vừa mới chào người bạn mới được có một lời vắn tắt đó th́ bà mẹ đă gọi:

- Cô Hồng có đi xem coi nó làm mớ ốc ấy thế nào, hay c̣n mê sách ? Hay chữ lắm !

Hôm qua gặp nhau trước rạp hát Thanh Vân, Hồng đă khoe với Mạnh rằng tối hôm nay nhà Hồng ăn ốc với trái…hồng tươi. Mạnh nhớ là h́nh như nàng đă giải thích  dài ḍng về cái món ốc ấy, ốc bu, thứ ốc nấu ăn với bún nhưng riêng đêm Trung Thu nầy th́ bằm rồi nướng, lúc ăn dọn luôn ra cả vỏ ốc nữa.

Hồng giải thích rằng không phải đó là bữa tiệc sang mà Hồng khoe, nhưng ăn ốc với trái hồng vào đêm Trung Thu h́nh như là một tục thân yêu của người miền Bắc, ăn để nhớ quê hương. H́nh như Hồng đă nói thế, chàng không thạo phong tục các địa-phương nên không nhớ rơ lắm, giờ nghe nói đến món ốc th́ mới nhớ lại những lời của nàng hôm qua.

Hồng đă tiếc rằng Mạnh không được ông cụ bà cụ nàng cảm t́nh nên nàng không dám mời chàng dự buổi ăn ốc nhớ quê hương đó.

Không hiểu Hồng nói thế v́ lịch sự, v́ đẩy đưa, hay chơn thật. Nhưng đó là những êm dịu đầu tiên mà chàng được nghe từ khi hai người quen nhau.

Mạnh châu mày, biết ngay rằng ḿnh bị tấn công. Trừ lần đầu, ông cụ bà cụ không đoán biết, không kịp phản ứng, lần nào hễ chàng bước chơn vào đây th́ y như là một cô con gái đảm của nhà nầy phải đi ra sau để làm công việc ǵ quan trọng và cấp bách lắm.

Mạnh nghĩ không lẽ bà cụ lại t́m cớ được măi và chắc chắn không dám vô cớ mà vu vơ đuổi Hồng đi v́ Hồng xem ra cũng không vừa ǵ đâu, nhưng hôm nay lại có cái món ốc báo hại mà chị bếp có lẽ không làm được cũng nên.

Đây là rủi ro của cậu, nhưng cậu tức lắm chớ, không b́nh thản như mấy lần trước được nữa. Chàng tức v́ câu nói của ông cụ lúc năy: “Ô,  Chiêu ǵ lại chả được, miễn có hàng mà bán th́ thôi”.

A, ông cụ nói dễ nghe chưa ! Phải biết rơ cái món hàng mà ḿnh bán chớ, để đừng làm cao quá mà mất khách.

Là khách, Mạnh biết rơ món hàng sống của nhà nầy.

Năm ngoái Hồng đă bị t́nh phụ, một thanh niên bảnh trai, trong ṿng quen biết của chàng. Nàng đă tự tử bằng thuốc bă chuột và đă được cứu thoát.

Bí mật của nàng mà một người bạn gái chung của hai người đă t́nh cờ tiết lộ cho Mạnh biết, không hề làm mất cái giá của Hồng nơi ḷng Mạnh, hơn thế, có lẽ bí mật ấy dự phần rất lớn lao vào sự nẩy nở mối t́nh của chàng, mối t́nh yêu có lẫn lộn thương xót trong đó.

Hồng không hề bị giảm giá, nhưng chàng nghĩ rằng ít ra ông cụ bà cụ của nàng phải biết điều đó đễ dễ dăi cho người con trai đến sau là chàng đôi phần: một quyển sách mà cái b́a bị hoen ố, mà vài trang trong đó đă rách, người mua sách rất chánh đáng mà đ̣i hỏi được bớt tiền.

Thật ra Mạnh không có ư so sánh một cách hạ cấp cô gái đẹp nầy với một quyển sách, và công và ḷng của chàng với tiền mà khách hàng bỏ ra để mua sách. Nhưng chàng quan niệm đại để như thế: bà cụ phải dễ dăi với kẻ đến sau v́ hắn chịu thiệt.

Cậu có biết đâu rằng v́ đă dại dột dễ dăi một lần, lại là lần mà quyển sách c̣n nguyên vẹn, nên con các cụ mới ra thế nầy, nên bà cụ đă tởn, quyết làm lại… không phải cuộc đời, mà cuộc bảo vệ cần thiết.

Mạnh không đến đây để tán gái, cậu yêu Hồng thật t́nh và dự tính chuyện hôn nhơn nhưng cậu muốn ít ra cũng phải có đôi chút mầm thương yêu giữa hai người, mà muốn thế, chỉ có một đường là đến cho thường để Hồng biết chàng thêm.

Nhưng bà cụ rơ sao được ḷng tốt của cậu, cứ thấy con trai quen với con bà, thằng nào sỗ sàng, bà tống cổ nó ra, thằng nào khôn hoặc đứng đắn, không hành động, không nói năng phạm phép, th́ bà tống cổ con bà ra sau nhà .

Mạnh đă định giả vờ hỏi Hồng mua một quyển Đ̣ Dọc, Hồng sẽ hỏi bà cụ, v́ nàng chỉ thu tiền chớ không mua bán ǵ. Có thể bà cụ sẽ hỏi ông có quyển Đô Đốc hay chăng và ông sẽ căi rằng Đổ Dốc chớ Đô Đốc ǵ mà Đô Đốc.

Cậu sẽ cười và ông lại sẽ nói: “Ồ, Đô hay Đ̣ ǵ chả được, miễn có hàng bán thôi chứ”. 

Nhưng cậu không dám đùa như đă định. Hồng đă châu mày, đă vâng lời mẹ một cách vùng vằng, nên chàng hy vọng nàng trở ra ngay. Khi người ta c̣n hy vọng nào, người ta ít có gan làm liều lắm.

Vâng, đây là một cuộc liều mạng, v́ nếu ông cụ nói thế, chàng sẽ căi lại:

- Thưa cụ, phải biết món hàng mà ta bán ra chớ, bởi v́…

Thấy anh chàng cố ĺ cứ cà rà măi không có vẻ ǵ sắp đi cả, bà cụ hỏi:

- Ông mua chi ạ ?

- Thưa cụ, cháu t́m sách cũ.

- Chúng tôi không có bán sách cũ.

Ông cụ lại thổi khói ra và thổi xong hằng thước khói trắng, ông cụ đáp thay cho bà cụ như vậy.

- Cụ có chắc không ạ ?

Mạnh nhại giọng miền Bắc, không tin là nhại đúng lắm mặc dầu hơn một tháng nay,  chàng đă cố học, như người ta đă cố học Ăng-Lê để t́m chỗ làm.

Người Bắc lấy vợ Nam th́ có khối người, nhưng người Nam lấy vợ Bắc th́ Mạnh chưa thấy bao giờ, nên dám tin chắc phụ nữ Bắc không khứng lấy chồng Nam mới nỗ lực mà tự Bắc hóa như thế.

Ông cụ chỉ lên vách mà rằng:

- Ông xem coi môn bài của tôi là môn bài hàng sách hay môn bài sách cũ.

- Nhưng biết đâu, thưa cụ, đôi khi hàng sách vẫn bán sách cũ như thường. Cháu cứ lo cụ không rơ hàng nhà cho lắm.

Ông cụ đă nổi khí xung thiên nhưng dằn kịp. Không phải ông biết rằng Mạnh ám chỉ điều ǵ, nhưng mà chưa mua đồng xu giấy nào mà căi lôi thôi với ông, c̣n cả gan chê ông không rơ hàng nhà th́ ông khó ḷng mà dung thứ.

Nhưng bà cụ đă chợt hiểu. Ấy, đàn bà luôn luôn sống bằng trực giác và rất tế nhị về những vấn đề ấy.

Cậu con trai nầy cứ la cà măi nơi đây và bà ŕnh con th́ cũng tế nhận được cảm t́nh nơi nó đối với gă thanh niên nầy.

Bà đoán không sai rằng chúng nó tuy ngoài mặt c̣n e chớ t́nh trong như đă, và cái cậu con trai nầy rất có lư do để mà căm tức bà đă đuổi khéo con bà. Căm tức nó định móc ḷ để trả thù, biết tâm trạng ấy của nó rồi, bà hiểu ngay ám chỉ của nó.

Bà cười hề hề, giọng rất khoan hồng:

- Rất có thể là chúng tôi có sách cũ, nhưng ông có định mua thật không cái đă ?

- Thưa cụ, cháu dám đâu…

- Nếu ông thật ḷng mua th́ chúng tôi sẽ dễ dăi cho về giá cả.

- Thưa cụ, quư hóa lắm. Cụ biết rơ hàng nhà như thế là đủ lắm rồi. Hàng cũ, cháu vẫn quí như thường, có thể c̣n quí hơn nữa, chớ không dám xin xỏ dễ-dăi nào cả.

Ông cụ không c̣n dằn được, chọt mạnh cây đóm vào b́nh nước để cho nó tắt và xẵng giọng nói:

- Chiêu Lỳ, Chiêu Lư hay Chiều Ly ǵ th́ tôi quả dốt thật, chớ nhứt định là hiệu tôi không bán sách cũ.

 

                                                                           Văn Nghệ Tiền Phong 1960