CHA CHIỀN, ĐỀN MIẾU

Bnh-nguyn Lộc

Khng hiểu v l do no m dn Sign lại gọi l cha tất cả những đền thờ bất kỳ ng g: thờ Ngọc Hong cũng cha, thờ thần Vichnou cũng cha.

C lẽ v họ thm cha qu hay chăng ? Cha Tam Tng Miếu đ được sửa chữa lại, phong độ cũng kh hng vĩ đ.

Nhưng lối kiến trc kỳ quặc của ngi cha nầy khiến con người bỡ ngỡ biết bao. Pha trước mặt tiền cha c dng Tu cổ, nhưng pha sau, ci nc trn lại nhắc nhở đến lối kiến trc Thổ nhỉ kỳ hay La M.

Cha Kỳ Vin Tự th khng khc nh ở chỗ no hết.

Cha X Lợi mới cất trng thật đồ sộ, nhưng trừ mi cong ra cn th khng thấy điểm no đượm mi thiền hết.

Cha Linh Sơn ở Cầu Muối c được một tượng Phật ngồi dưới gốc bồ đề ở sn trước, nhưng cũng giống chỉ được c bao nhiu đ thi, cn th cc ngi nh đều hệt như nh ở.

Đnh l Phật ở trong lng ta, v cha đất c thể chứa Phật vng, nhưng đy no phải l cha đất. Mỗi ngi cha xy cất tốn km hng triệu bạc th tại lm sao khng cho n một ci dng điệu cha ?

Vẻ ngoi rất c ảnh hưởng đến lng tin tưởng của nhn dn, lại rất quan hệ đối với thẩm mỹ kiến thị th tưởng đ thnh cũng nn kh tnh mỗi khi cứu xt những đồ n xy cất cha chiền.

Ti đ được thấy người Mỹ xuống tận Định Tường viếng cha Vĩnh Trng v ln tận Bnh Dương viếng cha Hội Khnh th đủ biết họ thất vọng cha chiền ở thủ đ lắm vậy.

Tại sao cha tiểu thừa lại khng cất theo kiến trc Ấn độ, cha Đại thừa theo kiến trc Trung Hoa m cả hai đều giống nh Ty cả ?

Ta cứ xem gương bn Cơ đốc Gio. Một nh thờ tạm ở một ngoại xa, chẳng hạn như nh giảng của đạo Tin Lnh trn Ha Hưng, đường vo khm Ch Ha. Chỉ c một căn phố vn, rộng hai thước năm thi m người ta cũng uốn nắn cho căn nh hẹp ấy biến theo kiến trc La M được người ta mới nghe cho.

Sign của ta khng c cha ra hồn cha về mặt kiến trc, m cho đến kha cạnh cổ knh của cc ngi cha ta cũng khng c tuốt.

Ngi cha cổ nhất của ta c lẽ l ngi Cha Y Tổ bn Khnh Hội.

Nhưng n lại khng phải l cha. Tại ta ưa gọi hỗn loạn như vậy đ thi, chứ thật ra n l ci miễu.

Trước miễu người ta cũng đ đề r Văn Miếu Y Tổ kia m !

Nhưng tại sao lại Văn th thật kh hiểu.

Cha nầy Tu đặc v lối kiến trc v ngi ống lại được ru phủ nn phảng phất ci phong vị của sự lu đời.

Nhn Cha Y Tổ ta bi ngi nhớ đến ngi cha Cy mai ngy xưa kia, trụ sở của văn phi Bạch Mai.

Lặng lẽ chung quen cơn bng xế,

T le kn lạ mặt trời chiều [1]

.

Thầm tiếc phải cn phong cảnh cũ,

Văn nhn ti tử biết bao nhiu [2].

Trong b Chiểu c hai ngi đền lạ m người trong xm gọi l Cha B Đầm v Cha Bắc.

Cha B Đầm khng biết thờ ng g m chủ nhơn l một phụ nữ Ấn độ lai g khng r. Cha vắng vẻ chứ khng no nhiệt như Cha Bắc ở đường L Heo cũ.

Nơi Cha Bắc ngy no cũng c con cng đệ tử đến ma ht v đờn, kn trống trỗi ln nghe rất lạ tai.

Con cng đệ tử mặc sắc phục rất đắc tiền. Xem ra họ m say lắm, v bất gic ta nhớ ngay đến những bi văn tro lộng của bo Phong Ha ngy xưa về cc ng đồng v cc con cng đệ tử.

Dn tộc Việt Nam rất khoan hồng về tn ngưỡng. Khng c tn gio no khng c đền thờ ở Sign.

Ci đền thờ của Ấn độ m tục gọi l cha B Đen (sao lại b chớ khng ng ?) ở đường Trương Cng Định chẳng những được người Ấn m đệ tử người Việt lui tới đ cũng tấp nập.

C cả năm ba ng thầy đon sm người mnh, ngồi thường trực trong ấy. Cn đệ tử người mnh tới đ vay tiền th lm ăn cứ như l pht đạt lắm lắm.

Đi ngang qua cha B La Mn gio ở đường Tn Thất Thiệp, nghe thứ nhạc m vin kỹ sư trong tiểu thuyết danh tiếng Gi Ma bảo phải nghe đến năm trăm năm mới hiểu được, nhn mấy ng thầy tu cởi trần mặc khố ma men một cch miễn cưỡng, khng ai l khng để thần tr lộn ngược dng năm thng ln tận nguồn thời gian m tất cả nhn loại đều d man trừ dn Ấn độ với bộ kinh Hu Đ của B La Mn, huyền b những bộ ba thần Brahma, Vichou v Civa nặng trịu ba bức tường ngăn cch bốn hạng dn trong nước ta.

Những con b thần mập mạp thong thấy từ ngoi cửa lm ta nhớ đến một nước Ấn thiếu gạo v cng thần, khỉ thần v b thần. Nhưng bầy bồ cu đng nhứt trn lnh thổ Việt Nam ở trong ngi nh chọc trời thu hnh, pha sau cha, lại gip cho ta qun tất cả cảm gic nặng nề vừa c.

Cũng l cha người Ấn, nhưng ngi cha đường Hồ Huấn Nghiệp lại nhắc nhở một nền văn minh khc hẳn. Lối kiến trc ngi cha lm hiện ln thế giới kỳ ảo của Nghn lẻ một đm của vng Cận Đng, Trung Đng.

Nhưng ci lối dập đầu về hướng Ty để khấn Allah lại gợi nhớ nền văn minh du mục của người rập, gợi hnh ảnh sa mạc mnh mng v hnh ảnh những chng kỵ m o rộng vải bay phất phới dưới gi nng.

C một ngi cha, hnh ảnh trung thnh của thời ấu trĩ của bất cứ tn gio no. Đ l cha của đạo Bahai trn một căn lầu đường L Lợi.

Ngy kia cha ấy sẽ trở nn đồ sộ như cha Hồi Hồi, hay sẽ mất cả dấu vết của một tn gio khng bn rễ được ?

 

(NHN LOẠI, 1957)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] Thơ của Tn Thọ Tường.

[2] Thơ họa của L Quang Chiu.