Hui nhị tỳ(2)

Bnh-nguyn Lộc

Đi trn vỉa h phố bi Chu đến gc đường Bi Chu - Bi thị Xun bạn bỗng nghe một cảm gic l lạ dưới chn. Vỉa h đất thịt bằng phẳng bỗng gập ghềnh v lm cho tiếng giy của bạn vang ln.

Nhn xuống, bạn mới nhận ra dấu vết của một m vi trm cả bề rộng kh lớn của vỉa h.

Ty kiều lộ chnh của đ thnh ph ngi mộ nầy, đ khổ sở trước sức khng cự của chất dước nn thối ch khng ph st gc. Nhờ thế ta mới biết được rằng thnh phố của ta xy cất trn một bi tha ma minh mng.

Ở đu cũng c mồ mả hết, đ l chỉ ni đến những ngi m vi dước kin cố, chớ nếu kể thm m đất th chắc khng một thước vung thổ cư no m ở dưới khng nghỉ yn một bộ xương kh.

Ở đu cũng m hết, nhứt l Ma. Người ta ni Ma tức l Pha vũng lầy (Aux mares) của tiếng Php.

Sao ta chn xc người ở xm vũng lầy? Thật l kh hiểu. V khng cắt nghĩa tri nn đồng bo miền Bắc đa rằng Ma tức l ngoại c nhiều ma, bằng cớ l m mồ lệnh nghểnh ở đy.

Bạn no c ờ Si Gn đều nhớ rằng thnh ngả bảy, trường P. K, nh thương Từ Dũ đều cất trn bi tha ma đng hằng nghn nấm mộ.

Mồ m ở Si Gn thn mật qu chừng. Người ta sinh hoạt giữa mồ m như quen biết với ma dữ lắm. Ở cổng xe lửa Mỹ, bn hng nh thương Từ Dũ c hai ngi mộ song hồn kh to. Trn mộ c cy mọc. Người ta treo vng dưới tn cy v những trưa h, người ta đồng đưa kẻo kẹt trng rất an nhn. Ngộ nghĩnh nhất l tấm bảng hiệu hớt tc cắm trn đ, cạnh chiếc vng. Khch hớt tc cứ ra vo ci tiệm lộ thin ấy m khng cht sợ sệt e d.

Ma Si Gn hợp tc đắc lực với người. Trong chợ Cy Điệp, tại xm vựa cũi c một ng đnh đề.

ng ấy thua đậm đến cng đường, nn một chiều kia ng ta ra qu trước nấm mộ đất cạnh nh m khấn vi. Lạ sao, đm đ ng ta trng to rồi tiếp tục trng lin tiếp hằng tuần.

ng ta đ cất nh ngi hẳn hi, sửa sang nấm mộ ấy v mi đến ngy nay, sng bạc đng cửa đ lu m chiều no ng ta cũng đem hương khi ra trước mồ để tạ lễ cả.

Ma khng bỏ người, m người cũng chẳng bạc nghĩa, cảm động thay !

Những nấm mồ đất hoang lạnh, lắm khi cũng gặp đại phc. Th dụ như một nấm mộ hoang kia ở Bn Cờ. Mộ nầy được diễm phc cha Tam Tng Miếu cất chồng ln. N nằm ngay giữa sn trong của nh cha.

Thế l mộ đất được phủ ln một lớp xi măng v hưởng hương khi suốt ngy, từ ci thuở m đại lộ Cao Thắng cn l một con đường to bằng hai bn tay xe, mi cho đến ngy nay m cha to thm v đẹp thm.

*

Ti đ chứng kiến cuộc dời mồ của Đại tướng Nguyễn Văn Học từ đường Cy Thị qua gc dinh hnh chnh Gia Định v cứ lấy lm tiếc rằng tại sao người ta khng bo tồn Lục Lăng như đ bảo tồn mộ của một vị Đại tướng kia.

Người Si Gn mnh thường hay thăng quan bất kỳ ai. Mộ quan to họ dm gọi l lăng, th su ci lăng ở ng hẻm Lục Lăng bn hng thnh Ma chắc l su nhn vật quan trọng hơn Đại tướng Nguyễn Văn Học nhiều lắm.

Ngy nay su ci lăng ấy khng để lại một dấu vết no cả, khng một nh bc học kịp nghin cứu lối kiến trc đồ sộ của n v bao nhiu bảo vật chn dưới mồ, bảo vật nầy thế no cũng phải c, v dưới mộ đại tướng Nguxễn Văn Học đ c kia m.

Mộ Li Gẩm ở gc phố Nguyễn Văn Trng năm xưa cũng đ bị hoang phế nhưng giờ được sửa sang giữ gn. Nhưng mộ ny lại khng cổ như Lục Lăng!

*

Cuộc đập ph ngi mộ dước kin cố cuối cng c lẽ l cng tc quật mồ lc mở con đường Vĩnh Viễn.

Thấy dn phu của ty lộ chnh h hục khng ai khng tự hỏi tại sao cc kỹ sư ta khng phn chất mũ dước để rồi nhi theo thin nhin m chế hợp chất giống dược. Hợp chất nầy sẽ l một thứ xi măng siu phẩm được hoan nghnh trn thị trường quốc tế v rủ về nước khng biết bao nhiu l ngoại tệ cần thiết cho nền kinh tế của ta.

*

Thnh Phin An ngy xưa rất b nhỏ, nhưng sao mồ m của dn thnh phố ấy lại chiếm hết đất Si Gn ngy nay ? Đ l v m ấy gần sanh phần của trn mười thế hệ người. Người Việt ta đến Si Gn đ trn ba trăm năm rồi, bạn nhớ chớ ?

Ba trăm năm họ đ cần c, đau khổ, vui sướng, khc cười để tạo nn Si Gn của bạn ngy nay.

Ny ai ơi ! Thử tro bức tường đổ, trng qung đồng xa, m con m lớn, chỗ năm chỗ ba chẳng quan thời dn, chẳng trẻ thời gi, trước cũng người cả by giờ đ ma ! No tiền, no của, no cửa, no nh, no con, no vợ, no lợn, no g, no cu đối đỏ, no mnh mnh hoa, no đu đu cả m nay chỉ thấy sương m nắng ri với mưa sa !

Đoạn văn biền ngẫu trn đy l của Tản Đ. Ti xin mượn để ngậm ngi thương những ngi m cũ bn đường v nhất l ngậm ngi thương trước những ng ở nh lầu, đi xe hơi, c bốn c vợ b ngy nay.

Năm 1999, cc ng cng sẽ nằm ở x no trong đ thnh, để cho con chu chng ta c dịp m than thở.

(Nhn Loại, 1957)

 

Binhnguyenloc.com