GIẢI PHẨU TÂM THẦN

B́nh-nguyên Lộc

     

Con phố ngắn nầy đă được trải đá, nhưng chưa kịp phủ nhựa. Ḿnh đi trên đó lần đầu và nghe một cảm giác kỳ kỳ.

Mới hôm tháng trước đây, chỗ nầy c̣n là rún của một xóm nghèo đông đúc. Ở đó người ta sống, vui, buồn, hạnh phúc hoặc khổ đau. Nay cũng chính chỗ nầy, mà nơi chốn nầy lại chứng kiến những thứ khác vui nhộn hơn, nhưng lại không có sự sống như cuộc sống âm thầm hôm nọ.

Thật là lạc hướng. Nhà của người bà con, trước kia ḿnh quẹo ba lần để vào ba hẻm, giờ hẻm bị chặt đứt khúc c̣n biết đâu mà t́m.

À, nó ḱa.

Căn nhà nầy chỉ rộng có hai thước, thế mà trên đó chồng lên tới hai từng gác.

Ngày thường nhà nầy dựa vào nhà kia nên không thấy nó cheo leo, nhưng khi mà chung quanh bị dở đi hết, nhà nầy như th́nh ĺnh mới mọc lên, ốm nhom ốm nhách tưởng chừng như cỡ gió thổi mạnh là nó sẽ ngă ngay.

Con phố nào mới xẻ xuyên xóm lao động cũng thế cả, nghĩa là rọi đèn vào các xó hiểm hóc để làm lộ ra bao nhiêu cái bẩn thỉu, xấu xí và vô trật tự ẩn dật từ bao lâu nay trong ruột xóm.

Con phố mới, giống như một anh chàng “h́nh dung chải chuốt áo quần bảnh bao” mà mắc tâm bịnh, nhờ y sĩ chuyên môn giải phẩu tâm thần cho. Bao nhiêu ư nghĩ bỉ ổi bị dồn ép trong tiềm thức của chàng ta, được va khai tuốt ra hết trong giấc ngủ thôi miên mà y sĩ gây ra.

Lắm khi, chính vị y sĩ vốn đă biết rất nhiều về uẩn khúc của ḷng người, mà c̣n phải kinh ngạc tự hỏi sao cái bề ngoài của anh chàng đẹp thế mà ḷng anh ta lại u uẩn thế kia.

Dăy nhà nằm tại mặt tiền con phố, rất là dị kỳ, có nếp nhà đưa mặt nh́n ra đường một cách t́nh cờ may mắn, có nếp nhà như giận ai ngoài ấy, xây mặt vào trong, đưa mông ra ngoài. Nhà cửa cất bừa băi không xin phép th́ cái trông mặt ra hướng Đông, cái nh́n hướng Nam, hễ xẻ đường ngang xóm th́ những nhà thoát nạn lộ ra, ngồi đứng hỗn loạn như bọn say rượu.

Nhưng tŕnh diện với khách qua đường mặt tiền hay mặt hậu ǵ cũng c̣n dễ coi hơn những nếp nhà nằm xéo, nó giống như những kẽ vô kỷ luật bất lịch sự, không chịu đứng yên theo người ta cho rộng chỗ mà cứ thúc bên nầy một vố, xô bên kia một cái.

Có những nếp nhà nhiều từng, nhưng vách ngoài, từ dưới lên trên làm toàn bằng gỗ thông và thiếc của những thùng rượu, thùng bánh ngoại quốc, thùng sữa ḅ, có in nhăn hiệu màu lên đó và những lời dặn ḍ các hăng vận tải, đọc lên nghe rất buồn cười : Sợ ẩm ướt; Sợ nóng ḍn : Dễ bể; Hầm rượu Sahel; Bánh ḿ nướng của hăng Société diététique de Paris.

Thế mà những nếp nhà ấy lại phải triển lăm những chiếc áo vá quàng ấy ngoài đại lộ th́ chúng bị mặc cảm và nhột nhạt, mắc cỡ v́ cái rách, cái bẩn của chúng biết bao nhiêu !

Chính ḿnh cũng khó chịu, y như là đang ngồi tửu lâu ăn uống ngon lành, chợt một hành khất bước vào, ch́a nón lật ngửa ra, khiến ḿnh mất hứng tức khắc. Cũng may là ḿnh đang sung sướng đấy nhé mà c̣n khó chịu như thế. Ḿnh sung sướng nghĩ rằng mở đường xuyên các xóm lớn, tức là mở cửa sổ để cho người giữa xóm được hưởng ánh sáng và không khí. Ḿnh tưởng tượng nắng và gió đang tàn sát bao nhiêu vi trùng núp dưới những mái nhà ẩm thấp tối thui và kín như buồng gói ấy. Những con vi trùng ấy hiện đang hấp hối trên các nền nhà giải tỏa, nằm ngổn ngang trên vỉa hè chưa được sửa sang cho bằng phẳng.

Tuy nhiên, khó chịu của đôi bên, của nhà xấn và của khách qua đường, tháng tới tự nhiên sẽ tiêu mất mà không đợi chính quyền can thiệp đến.

Nầy nhé, bạn đang sống yên lành bên mái nhà lụm thụm của bạn, đô thành rất bực ḿnh nhưng không đuổi bạn được, ấy thế mà bỗng dưng tự nhiên bạn lại t́nh nguyện dở nhà đi một cách vui ḷng.

Một hôm, có một ông ngừng xe hơi lại ngoài phố rồi xâm xâm đi vào và đề nghị xẳng lè :

-    Ê ! Cái nhà lá nát của anh đây, bảy chục ngàn bán không ?

Chẳng những bạn bán ngay, mà lại c̣n xá ông ấy một cái nữa là khác. Thật là ngon lành, c̣n ngon hơn phụ cấp giải tỏa nhiều, nếu bạn bị giải tỏa.

Tháng tới đây, con phố nầy sẽ đẹp, nhà lầu sẽ mọc lên ngay hàng thẳng lối, và ai cũng hài ḷng cả, người bà con ḿnh sẽ được non một trăm ngàn, đô thành khỏi mang tiếng nếu ra tay giải tỏa, và khách qua đường sẽ thầm reo :”Có thế chớ, nếu không người ngoại quốc viếng Sàig̣n, họ về nước họ tả lại cái rách của ta th́ xấu hỗ lắm”.

(Bài nầy được dùng làm vật liệu để viết hai truyện “Có những xác diều” và “Hoa phong lan triển lăm”)

                                                                      (BUỔI SÁNG, 1959)