LỌ SỨ CỔ

B́nh-nguyên Lộc

     

Cộp… Cộp… Cộp…

Ḿnh có cảm giác rằng đang ở trong rạp hát và màn sắp được kéo lên.

Nhưng không, đây là Lạc Son Tây và hổ giá viên báo hiệu rằng cuộc mua bán bắt đầu.

Hổ giá viên là một người Pháp. Bọn họ đông đến hơn chục người, thay phiên nhau mỗi tuần, tất cả đều có được cái lanh lợi của bọn con buôn, nhưng ông nầy là người tinh ranh nhứt bọn mà ḿnh đă quen mặt quá rồi.

-    Một chiếc tủ lạnh c̣n mới tinh hảo, hai trăm, ai mua ?

Thật là tâm lư. Đây là chợ đồ cũ, thế mà cái lăo sói đầu ấy lại khoe rằng hàng mới tinh hảo. Tuy nhiên vẫn c̣n có người tin.

Chiếc tủ lạnh nầy dầu cũ, cũng đáng giá năm ngàn [1]. Người ta ngạc nhiên sao ông ấy dại mà bán rẻ thế. Nhưng có la cà ở đây nhiều năm mới biết được mánh khóe con buôn của các ông.

Những kẻ mua hàng ở Lạc-son Tây, luôn luôn mua hớ v́ họ say máu ngà trong việc tranh mua, sôi nổi vô cùng.

Nếu lăo hồi đầu ra giá ba ngàn đồng, th́ chỉ có vài người quyết mua mới đưa tay lên mà thôi. Cái giá hai trăm rất buồn cười ấy làm cho hằng trăm cánh tay mọc lên th́nh ĺnh và một lượt với nhau bao nhiêu chàng thất nghiệp đi lang thang trên hè phố và xem pḥng nầy là cái bến ghé lại để tạm nghỉ chơn, bao nhiêu kẻ hiếu kỳ, bao nhiêu ông già bà cả mà răng lung lay rất sợ thức ăn lạnh, đều tham gia đấu giá v́ tham của rẻ.

Sôi nổi nhờ đông người tham dự, và cuộc leo thang giá cả mới hào hứng. Lăo Hổ giá viên hô to :

-    Có ai trả lên hay không ? Xin nhắc rằng khi nền tảng là bạc trăm th́ lần lên là năm mươi đồng. Vậy ai trả lên ?

Số cánh tay ngă bớt hai mươi phần trăm. Những người không cần món đồ ấy, chỉ đưa tay lên v́ cái hứng nhứt thời, mà hứng nhứt thời rất giống lửa rơm.

-    Hai trăm rưởi rồi đó. Nhưng c̣n nhiều người bằng ḷng với giá ấy. Vậy ai trả lên nữa ?

Số tay rụng năm mươi phần trăm.

Cứ như thế măi cho đến lúc chiếc tủ lạnh lên đến hai ngàn.

Bây giờ sự sôi nổi mới bắt đầu, Hổ giá viên nhắc :

-    Xin nhắc rằng hễ nền tảng là bạc ngàn th́ mỗi lần lên là năm trăm đấy nhe !

Bao nhiêu cánh tay tài tử đều trốn mất hết. Chỉ c̣n lại những cánh tay quyết ăn thua đủ với nhau. Những cánh tay ấy tự nhủ thầm : Ừ, “thêm năm trăm nữa cũng c̣n rẻ chán !”

Và hai ba cánh tay hiếm hoi ấy cứ thi đua mọc. Và tự ái của chủ của những cánh tay ấy cũng tham chiến nữa.

“Ừ, cái thằng cha kia, coi bộ xoàng-xĩnh như một ông kư nghèo, ḿnh chịu thua hắn th́ ḿnh dở, vậy cứ ráng thêm nè !”.

Và rốt cuộc cái ông “được” phải méo mặt v́ ông ta sôi máu anh hùng, trèo lên đến bảy ngàn.

Tức th́ ông ta bị nhân viên pḥng hổ giá vây lấy ngay tức khắc. Ấy truyền thống của pḥng nầy là như vậy. Không vây khách hàng ngay họ sẽ cút mất hết v́ người nào cũng hớ tuốt, trừ bọn nhà nghề, mua đi bán lại, nhưng bọn nầy đă có cách riêng để tổ chức cướp thị trường khi có món chúng ưng ư.

Ḿnh nh́n quanh pḥng Lạc-son Tây và không khỏi mỉm cười tự bảo thầm :”Th́ ra bọn nầy vẫn giữ tánh học tṛ thuở nhỏ”.

Quả thật thế, bao nhiêu hàng ghế phía trước gần như trống trơn. Thiên hạ dồn ra ngoài sau như nước chảy chỗ trũng, giống hệt hồi đi học, cậu nào cũng rút trốn xuống xóm bàn chót cho thầy giáo ít thấy mặt.

Cái xă-hội Lạc-son Tây nầy thật là ngộ nghĩnh. Có những ông sang trọng quá chừng mà sao cứ mua giành với những người không sắm nỗi đồ mới. Có những cô me cặp tay đức lang quân đen hay trắng, mua liều, mua lĩnh khiến người ta phải sốt ruột giùm cho đồng tiền của họ. Có những chú ba, bạ ǵ cũng mua, đó là bọn nhà nghề nói trên, họ bỏ cuộc nửa chừng v́ thấy món đồ khó bán lại, hoặc phá đám cho cuộc đấu giá hào hứng lên, chọc cho thiên hạ mua hớ để họ hối hận đào ngũ thị trường hầu các chú độc chiếm.

Người ngộ nghĩnh, đồ vật lại bâng khuâng.

Có những lọ sứ cổ, những độc b́nh xưa, của gia bảo, được cắc-ca cắc-củm ǵn giữ mấy đời liền trong một gia đ́nh giàu có nào đó, nay bỗng dưng v́ thời loạn khó giữ của, hoặc v́ thế hệ nầy suy sụp không làm tṛn được sứ mạng gia truyền nữa, những lọ, b́nh ấy đành phải rời các tủ kiếng của hậu đường, tủ kiếng mà trước đây, người bạn thân nhất của chủ nhơn chưa dễ được mở ra để rờ mó cái da men láng mịn. Chúng ra khỏi tủ kiếng mà rất rầu ḷng mà phải ngồi chung với những bộ tách trà đời nay không đài cát một chút xíu nào, phải đứng gần những chiếc đồng hồ đứt dây thiều, những cây quạt máy găy cánh.

Phải dạn mặt dày mày như vậy để rồi vào tay những ông nhà giàu mới, sẽ được nưng niu vài thế hệ nữa, rồi một khi kia, lại phải một phen phơi mặt phong trần.

“Tích kim dĩ vi tử tôn, tử tôn vị tất năng thủ, tích thư dĩ vi tử tôn, tử tôn vị tất năng độc” là t́nh trạng diễn ra hằng tuần ở đây, v́ pḥng Lạc-son Tây cũng có bán sách cũ nữa, những thư viện tư nhơn mà trong hàng trăm quyển, cũng chọn được vài quyển quí giá.

Mấy ai giàu ba họ, mấy ai khó ba đời ! Và của cải xây vần, chuyển từ tay nầy qua tay kia, các tay ấy luân phiên nhau mà giữ của, vui sướng với nó đau khổ v́ nó, bao nhiêu là nụ cười và nước mắt !

 

                                       (bài nầy được dùng làm vật liệu để viết truyện “Tập di cảo”

                                                                      (THỜI TRÂN, 1952)



[1]   Giá năm 1950.