QU ĐM TRN SNG NG LNH

Bnh-nguyn Lộc

Nếu ban ngy con sng ng Lnh rộn rịp sanh hoạt với những ghe thương hồ chở khẩm lừ tri cy v cc thứ hng ha khc, th về đm, một sự sống m thầm nhưng khng km linh động, nổi ln trong khi người ta ngỡ con rạch ngủ yn.

Ở đy khng c xe hơi, khng c ra-đi-, khng c trẻ n đa, nn những tiếng b mật của đm trường mang r linh hồn của n, m thanh c sự sống đ đnh m cho đến tiếng động, lắm khi cũng thnh nhạc.

Một chiếc xuồng tam bản, chuồi m rơ trn mặt nước, một mi cho khua nhẹ trn dng kinh, một đn dầu leo lt soi mờ bng một c cho xuồng, rồi từ tất cả cc thứ ấy, vẳng ln : Ai ch đậucho chng ?.

Bất gic ta bị đẩy li về thế kỷ trước v cu ca dao :

Bắp non m nướng lửa l,

Đố ai ve được con đ Thủ Thim.

như được một người bnh dn no bập bẹ cho n thnh hnh, chập chững lần d, bỏ một tiếng, thm một lời, để tỏ tnh gin tiếp với c b cho thuyền c tấm thn uốn o như dng sng uốn khc.

Khch hng dưới sng phần lớn l dn qu, những trạo phu của ghe thương hồ. V thế qu ở đy cũng nấu theo lối qu, thật th nhưng đậm hương vị. Cho c ngọt ci chất ngọt của c đen ở đồng chớ khng phải ngọt ngay nhờ bột ngọt ha học như cho trn bờ. Mi thơm của ch đậu trắng gợi nhớ ma ch cng đưa ng To ngy hăm ba Tết ở lng xa.

Lối bn hỗn hợp hai thứ qu mặn ngọt ny cũng l lm theo truyền thống nh qu. Trn phố, người ta bn cho c vo giấc sng, thỉnh thoảng về đm; ch đậu lun lun bn buổi trưa từ 11 giờ đến hai giờ.

Qu trn sng ng Lnh lun lun nng hổi, v bếp lửa khỏi phải gnh nặng nề, nn cc nồi qu được nằm mi trn c-rng cho đến khi vơi tới đy.

Ai đ ăn mn xu xoa mật đường hạ trn kinh Tu Hủ vo ma nực chưa ? Đường hạ đen sản xuất ở Bin Ha tiết ra một mi thơm đặc biệt m đường ct trắng khng c được. Khi thứ đường hạ ấy được nấu thnh mật để ăn bnh đc hoặc ăn tu hủ (c đậu), xu xoa, th hương vị của n cng đậm đ hơn.

Ta cứ nghe như l phảng phất đu đy mi đồng ng, mi l đường tiểu cng nghệ với những đm di nổi lửa đốt l, với tiếng rt gh rợn của cc ng che.

Mn xu xoa (thạch xoa) giống như vải may o mưa khng thể thấm mật. Tuy thế mật đường hạ vẫn cố len lỏi xm nhập vo cc mảnh qu ấy, thứ qu trơ trẽn khng hương khng vị, để gip cho ta nuốt cho tri mn giải kht đặc đ. Trn bờ, ăn xu xoa với đường ct kh, nghe như l hai mn ring rẽ ra, cổ họng nhm ồ những kết tinh đường chưa tan.

Một văn hữu miền Bắc, khi mới vo Sign, cch đy bảy năm, đ lấy lm ngộ nghĩnh cho lối bn qu v rao qu của người miền Nam. Anh bạn thch nhất l mn bột khoai

Đ l thứ qu hỗn hợp v hỗn độn, hnh ảnh của những đợt sng người trn vo đy khai hoang đất mới, từ ba trăm năm nay. Thứ ch ấy gồm cả những mn ăn dng để nấu thức ăn mặn như l bn Tu (miến), nấm mo (mộc nhỉ), vn vn Thật l hằm b lằng, x ngầu.

Đặc biệt nữa l khi rao qu, họ kể hết cc mn ấy ra :

Aiăn bột khoai, bn Tu đậu xanh, nước dừa, đường ct.hn ?

Bản nhạc đm trường ấy, từ mười năm nay, trn bờ khng ai được nghe nữa. Theo nhịp sống cấp tốc hiện tại, cc chị bn qu trn bờ đ rao tắt : Aibột khoai.?. Nhưng kinh Tu Hủ cứ cn giữ truyền thống cũ, v trong cảnh vắng lặng ở đy, nhạc điệu cu rao được khởi sắc ln nhiều.

Khối người đ đẻ ra bản Vọng Cổ, cố nhin l phải xuất sắc trong việc nhạc điệu ha một cu văn xui rất di, v nghe những tiếng kể mn hng một cch ngọt xớt ấy, tự nhin bắt thm ch bột khoai, khng cưỡng được nữa.

Từ mười mấy năm trước, chiến tranh đ đẩy ln Sign nhiều nữ trạo phu chuyn cho xuồng bằng hai cy cho một lượt. Trước kia chỉ ở Hậu Giang người dn mới biết cho lối đ thi. Dn Sign v dn miền Đng t khi được thấy xảo thuật ấy.

C bn bnh canh c nầy, chắc lc tri dạt đến đy, chỉ ln mười l cng. By giờ c đ hăm lăm v xử dụng hai cy cho bằng một tay thầy.

Nhưng khch thương hồ khng m lối cho chong cả lng sng của c, khng m lối đẩy mng đ cẳng của c mỗi bận c cất hay hạ mi cho đi, m chỉ nghiện hương hnh l tươi của nồi bnh canh c trn xuồng của c.

Dn Sign quả đ bỏ mất hết khiếu tế nhị trong việc ăn uống. Người ta nấu bnh canh gi heo cho họ m họ cứ im lặng nhận lấy, khng phản đối bao giờ. Khng, mn bnh canh phải nấu bằng c r, hay tệ lắm bằng c lc. Cũng khng được php gia vị bằng hnh ty. Chỉ c hnh hương (tn l hương m lại) trồng ở thn qu, mới bốc hương ln khi được thả tri trn nước bnh canh si ng ục.

Bnh canh của c hng hai cho l một mn qu thống nhứt : nước, bnh, c, hnh, tiu, cả bốn thứ đon kết với nhau để biến thnh một khối duy nhất c mi vị ring biệt khc với mi của từng thnh phần, cc mi vị ấy nương tựa lẫn nhau; thiếu một ci, khng xong, đồng đội xung phong ln cng kch cc hạch nước miếng của khch đm. Thật l khc xa với bnh canh gi heo trn bờ, ngọt như ch, v bời rời bnh ra bnh, nước ra nước, thịt ra thịt !

Pnh p, pnh tiu, d ch quẩy?

Ch khch nầy bỗng dưng đổi cung đn. Đy l khc nhạc Bt man tấn cống, tm ch man rợ đến dng con quỉ chết tri [1]. Giọng rao man rợ m mn qu cũng đặt tn một cch gợi buồn nn.

 

 

Tuy nhin nn nhớ rằng sự phồn thịnh của Sign l do người Hoa kiều dựng ln, cch đy một trăm năm v Kinh Tu Hủ l ci ni của sự phồn thịnh đ.

Ch khch bn pnh p d ch quẩy nầy gợi lại hnh ảnh một cuộc phi thai kinh tế, khng c ch ta th nhạt cả mu sắc địa phương đi.

Những đm mưa dầm, cc xuồng qu biến mất hết, duy chỉ c ch ta l đứng vững trong phong ba với chiếc tam bản mũi bằng theo lối tu của ch.

Kẹo đậu phộng tr Huế hng ? ng gi rụng răng nầy rao nghe cn dở hơn ch Khch trn. Nhưng người ta cứ mong lo tới.

Họ thch xem lo đưa cao ấm nước trao đang si ln, rt tr xuống một t nước lạnh, lo rt thế no m bọt dng ln cn nhiều hơn l bọt bia, khng kht nước, trng thấy cũng cứ thm.

Thch nhứt l xem lo ta uống, khng biết bao tử lo bao lớn m hễ khch quen thch uống l lo tự pha cho lo, khng phải một t thường, m một t con rồng thứ t sứ giả sản xuất ở Li Thiu cch đy bốn mươi năm m ngy nay t gia đnh no cn giữ được.

T ấy to bằng năm t thường. Lo ta uống một hơi, khng nghỉ để thở lần no cả. Những người biết lo nhiều, kể rằng lo c ti ăn năm mươi chiếc bnh tri nước c nhn, rồi uống lin tiếp hai t nước như vậy.

Kẹo đậu phộng tr Huế hng ? Cu ht khng hay ho g nhưng nghe yu đời lắm, v do miệng một kẽ yu đời ht ln, kẻ ấy đ ngt bảy mươi rồi v chắc khng con chu, nhưng chưa hề ai thấy lo than thở một lần, đm đm quạt l tr xnh xạch, để sống những ngy nhn như thời Sign chưa thấy xe hơi, những ngy một miếng kẹo, một t tr Huế đậm v một miếng trầu, cả ba thứ đều bn chung lại với một gi kinh khủng một xu.

 

(SNG TẠO, 1960)

 



[1] Theo thổ ngữ Qung Đng, gi ch quẩy l con quỉ chết tri.