Rung Cây Dừa

B́nh Nguyên Lộc

 

 

Một khối đen đùn lên ở chân trời phía Đông Nam. Thầy giáo lấy tay che mắt, v́ nắng sớm chói ḷa, để theo dơi cây khói, cứ mọc lần lên cao ấy.

Khói mọc lên, tức là một chiếc tàu sắp đến gần bờ, mà khi tàu ở Đông Nam đến, th́ là tàu tuần rồi. Những chiếc tàu ở Pháp qua, đều ở Tây Nam lại.

Gần một tháng nay, không có chiếc tàu nào chạy qua lối đây cả. Nên chi thầy giáo nghe vui rộn lên, như là thấy dáng bạn đằng xa.

Bạn?

Ừ, bạn, bạn thực đó, mặc dầu thầy giáo biết rơ ở trong nội địa, người ta xem tàu ấy và người trên tàu là thù.

Thầy giáo đă hờn một người, rồi hờn luôn cả loài người. Thầy trốn ra đây đă hăm hai năm. Không đứng bộ đinh của làng nào trên nước Việt Nam nữa, th́ nước Việt Nam đó đánh nhau với ai, thầy không mảy may sốt ruột, và không xem “ai đó” là kẻ thù.

Đây là ḥn Củ Tron, nói đúng ra là một đảo trong quần đảo Củ Tron. Ḥn nầy, thật ra, gồm đâu lối hai mươi ḥn đảo nhỏ.

Vịnh Thái Lan, phần thuộc hải phận Việt Nam, chi chít những đảo là đảo, như có đứa trẻ tinh nghịch nào hốt đá cuội mà vứt rải trên một cái ao con. Đảo ấy xúm xít lại với nhau từng chùm, thành nhiều bầy đảo riêng mà người dân trong nội địa, để đơn giản hóa, xem mỗi bầy như là một ḥn duy nhứt và chỉ đặt một tên thôi.

Tại sao lại có sự đào ngũ nước nhà và loài người nầy? Có ǵ đâu? Thật trẻ con và buồn cười hết sức, thầy giáo đă thất vọng v́ t́nh mà lại. Rơ là:

Một người làm đĩ, xấu danh đờn bà!”.

Lời tục không sai.

Một người đờn bà đă phụ thầy, chỉ có một người thôi, thế mà thầy oán tất cả giống đờn bà, rồi oán lây cả loài người.

Thầy kêu đời là giả dối, người là xấu xa và đâm ra ngâm toàn thơ yếm thế và mê cảnh làm bạn với hươu nai trong những bài thơ đó.

Ban đầu, thầy định vào núi tu, nhưng trên Bảy Núi th́ đang lắm ông đạo lăng nhăng, ông đạo Nằm, ông đạo Lết, ông đạo Huế, ông đạo Hù. Vả lại, thỉnh thoảng có những bà mộ các ông đạo ấy lên hành hương, th́ cuộc đụng chạm với “những con ác quỷ” làm sao dứt được.

Những ḥn đảo xa, xanh tím nơi chân trời ngoài kia, có những sự tích huyền ảo đối với người trên bờ, họ truyền miệng nhau mớ chuyện thần tiên ấy từ thế hệ nầy qua thế hệ khác.

Nên chi, bầy đảo chốn hải giác thiên nhai, vốn đă quyến rũ thầy từ thuở bé, bấy giờ, khi ḷng thầy nát ngướu v́ sự phản bội của một người đờn bà, nó lại kêu lên cái tiếng gọi xa xăm và quyến rũ của nó.

Ra tới quần đảo Củ Tron, thầy mới nhận ra là sống một ḿnh không được, hay được mà khổ biết bao nhiêu. V́ thế, thay v́ ở biệt tích trên một ḥn hẻo lánh, thầy tá túc nơi một cù lao đông tám gia đ́nh.

Thầy ta bỏ tên cũ, và dân đảo chờ măi không nghe thầy xưng tên, mới kêu thầy là thầy giáo, và chức thầy giáo biến thành tên thầy từ đó.

Về vật chất, con người ở đây lùi về đời sống cổ sơ, tự làm lấy mọi việc, ít khi trao đổi hàng hóa với nội địa. Nhưng thứ nhứt là về mặt tinh thần. Cùng một nhịp với cuộc sống, họ cũng bỏ rơi lần lần những phiền toái xă giao về t́nh cảm, về ư nghĩa của một xă hội văn minh. Đời người, nhờ thế, mà ít bị ràng buộc biết bao.

Cây khói mọc lên cao, rồi ngă đầu dưới gió sớm, rồi ống khói tàu nhô lên. Trông từ xa, ống khói và làn khói giống như một cây đuốc, mà người cầm c̣n núp ở đâu dưới hố sâu.

Lần lần cả chiếc tuần dương hạm d́nh dàng ḅ lên trên góc biển h́nh tṛn; đó là tế nhận tinh vi dưới hai con mắt biết khoa học của thầy giáo.

Nối đuôi tuần dương hạm là năm chiếc tuần hải ngạn nhỏ, trông như một con heo mẹ ột ệt dắt một bầy heo con.

C̣i tàu hú vang rền, xịt khói dày đặc, rồi dừng lại ngoài khơi.

Không trông thấy rơ ǵ, mà thầy giáo vẫn biết họ đương hạ thủy những chiếc xuồng máy.

Cảnh nầy, độ ba tuần, lại diễn lại một lần. Lần đầu, cách đó mười năm. Thâm ư của Hải Quân Pháp là ḍm ngó xem trên các đảo hẻo lánh ấy có Việt Minh hay không. Nhưng dân ở các đảo, và cả thầy giáo nữa, lại ngỡ là họ ghé xin nước, xin trái cây.

Không chiếc xuồng máy nào vào bờ mà không mang theo bơ, sữa, súc-cù-là, kẹo, bánh. Người dân ở đảo ngỡ đó là quà trao đổi, nên biếu lại nước suối ngọt, chuối, dừa. Thủy quân Pháp vui ḷng nhận quà đó, để gây thân thiện. Rồi khi ḍm ngó thấy dân chúng chất phác làm ăn, họ trở ra khơi. Nhưng thỉnh thoảng họ vẫn trở lại. Thật là một sự xem chừng kiên nhẫn.

Nhờ thế, thầy giáo biết rằng, dân ta đă đứng lên kháng Pháp. Ḷng trần chưa gội sạch, nên khi nghe tin nầy, thầy nôn nao mấy hôm. Nhưng mà dứt là dứt! Ôi, đau như hôm vĩnh biệt đất liền, quyết tâm quên người yêu và thỉnh thoảng day lại nh́n ngọn cau ngả nghiêng dưới gió. Niềm đau vận nước hôm đó cũng ray rứt như là cuộc phân vân ngày đi. Thật là “linh đinh nửa nước, nửa dầu”. Nhưng thôi, dứt là dứt hẳn!

Khi xuồng máy cày mặt biển, lủi gần tới bờ, thầy giáo vội vàng rời chỗ nhắm, trở về xóm để báo tin cho người ta đủ ngày giờ đốn chuối, hái dừa.

Dưới xuồng chỉ có một Tiểu Đội thôi, nhưng tới tám người lính và viên Đội Trưởng lên bờ, mà họ lên tay không. Ngày thường th́ họ vơ trang tới chơn tóc, kẽ răng, và ở lại dưới xuồng đông hơn để ngừa nguy biến.

Thầy giáo làm thông ngôn. Bọn thủy thủ cũng chào hỏi vui vẻ như mọi lần, nhưng sắc mặt hơi buồn. Viên Đội Trưởng nói:

-     Tôi đến đây lần cuối cùng, để từ biệt các anh.

-     Anh đổi đi nơi khác à?

-     Không.

-     Vậy th́ làm sao?

-     Hiệp Định Giơ-neo, các anh biết chớ?

-     Có, có nghe anh nói.

-     Sau Hiệp Định đó, chúng tôi ngỡ c̣n được ở miền Nam. Nhưng chính phủ anh yêu cầu chúng tôi rút lui toàn diện.

-     Vậy hả?

-     Bây giờ th́ các anh độc lập rồi đó, không c̣n nói ra, nói vào ǵ được nữa. Anh có về đất liền không, anh Giáo? Về mà hưởng độc lập.

-     Không!

-     Thế ra, cái chuyện ngày xưa ấy, cái chuyện xui anh trốn ra đây ấy, là chuyện ḷng thật sự, quả như anh đă nói. Từ thuở giờ, chúng tôi ngỡ anh nói dối và vẫn xem chừng anh đấy.

Bọn lính thủy cười rần rần; một anh đưa cánh tay ra, trên da có xâm quả tim bị mũi tên xuyên ngang, máu chảy có giọt, mà rằng:

-     Đây, t́nh đau khổ! “Ẻn” đă đập nát quả tim tôi, vậy mà tôi có thèm đi đâu. Hay nói cho đúng ra, tôi có đi, tôi đi cùng khắp bầu trời, để t́m nhiều “ẻn” khác, và t́m được dễ dàng.

Nhưng thầy giáo vẫn điềm nhiên:

-     Thôi, vĩnh biệt!

-     Vĩnh biệt!

-     Vĩnh biệt!

Bọn thủy thủ bắt tay từng người, rồi mang quà trở xuống bờ biển.

Cả đảo đưa họ, rồi về nhà, trừ thầy giáo. Thầy đứng nh́n xuồng cập tàu, nh́n cột sắt đen vẽ nét đứng, nét ngang trên nền trời xanh lơ, và nhứt là lắng nghe tiếng c̣i thét lên trong không gian, gợi nhớ những chuyến đi, những cảnh non nước xa lạ, mà thầy mơ thuở c̣n bé, và bây giờ, mặc dầu đă ra đây rồi, vẫn c̣n mơ cái kỳ ảo của viễn phương.

Dứt là dứt! Tuy thế, cuộc hội kiến hôm nay vẫn làm huyên náo ḷng thầy giáo như cái tin khởi nghĩa mười năm xưa.       Vận nước thịnh, suy, hưng, vong triều đại, đó là những điều mà ta khó ḷng dửng dưng được, và không thể đặt điều ấy ngang hàng với một câu chuyện t́nh.

Nhưng thôi, dứt là dứt!

Khi mấy con tàu chỉ c̣n bằng mấy cái vú cau mà trẻ con thả chơi trên bể cạn, thầy giáo quay lưng đi vào xóm, nhưng không ghé đó, lại đi thẳng ra băi biển nghịch điểm.

Thầy đẩy xuống nước một chiếc thuyền độc mộc nằm phơi nắng trên băi cát, rồi thót lên ngồi trên đó.

Giữa những cù lao trong quần đảo Củ Tron, là những vuông biển nhỏ im lặng như mặt hồ. Bơi xuồng trên bao nhiêu là hồ ấy, đi từ đảo nầy qua đảo kia, là cái thú vui vô song nhắc nhở cảnh người xưa chu du năm hồ, bốn biển, cảnh Từ Thức chèo thuyền chợt gặp Đào Nguyên.

Nhứt là những ḥn đảo nầy là những ḥn non bộ thiên nhiên, mà trong đất liền, nghe nói, ai cũng thèm nhểu nước miếng.

Đảo đá vôi lồi lơm những gộp đá h́nh thù kỳ dị, những hang non hiểm hóc, và những động là là mặt nước, trông như cửa động đào; gộp đá vôi th́ mỗi gộp mỗi màu, trên ấy mọc lên những cây lùn, mà h́nh dáng lại cằn cỗi như cổ thụ, và tất cả soi bóng, in h́nh một cách trung thành, đầu lộn ngược, trên mặt biển đang nhạt màu trời và phẳng như gương.

Hạ nhẹ mái giầm, thầy giáo nh́n một sườn non và nhớ lại cái mộng của ḿnh, là xây ở lưng chừng sườn non ấy một ngôi chùa, mái cong, lợp bằng ngói sứ nhiều màu. Ngôi chùa ấy, vài năm sẽ xanh rêu, và ngồi ở dưới xuồng trông lên, y hệt như ngắm non bộ, để rồi mơ đến h́nh ảnh nước Tàu ngày xưa, nước Tàu cổ kính trong tranh: một ngôi chùa cổ cheo leo trên sườn núi, trong rừng sâu, chiếc cầu đá bắt ngang sơn khê, bên cầu, hai tu sĩ, tóc, râu dài chảy trắng xuống như thác nước đổ, đang ngồi đánh ván cờ muôn thuở.

Thầy giáo bơi xuồng độc mộc từ ḥn nầy qua ḥn khác, cho đến lúc hoàng hôn nhuộm tím chân trời và mặt nước.

Mấy lúc nầy, thầy hơi mệt - đă năm mươi rồi, c̣n ǵ nữa! - nên chỉ làm lấy lệ, cho có mà sống lây lất qua ngày, và cho dư thời giờ đi dạo thả cửa như vầy.

Năm mươi ! Trời ơi, đă hăm hai năm rồi, thành tiên trong động vắng th́ chưa thành, mà ḷng trần vẫn c̣n xao động, mỗi khi một ngọn gió xa thổi đưa sóng đời tới.

C̣n sống mấy năm nữa đây, rồi sẽ giă từ hẳn mọi thứ, kể cả đời sống cổ sơ b́nh dị nầy? Chắc cũng chẳng bao lâu, v́ thầy giáo nghe trong người yếu lần. Năm mươi là khúc đường quanh, bước qua là nghe khác nẻo đi vừa bỏ, hễ dang nắng, dầm mưa là nghe muốn ể ḿnh.

Lại c̣n!... Thầy giáo nghĩ tới đây, th́ buồn đến muốn nhảy xuống biển cho rồi.

Ở đây, người dân sống tập thể trong nhiều điểm: thí dụ cất nhà, đốn gỗ để mổ xuồng, cuốc đất, trồng khoai, vân vân...  Mấy lúc nay, thầy nghe yếu trong người, nên tự buông tha ḿnh khỏi những khổ dịch vần công.

Người trong đảo, ban đầu, nh́n thầy bằng những cái nh́n trách móc, rồi sau đó, khinh thầy ra mặt. Th́ ra, cũng c̣n vướng loài người với những ràng buộc phiền phức.

Đêm ấy, thầy giáo nhức đầu như có hai khúc gỗ kẹp hai bên màng tang, rồi ai đó chơi nghịch, siết chặt hai khúc gỗ lại. Ác mộng liên miên tới sáng, rồi lên cơn sốt. Rơ ràng là cảm thử.

Ở đây, người ta sống như người Thượng Cổ, hay như người sơn cước ngày nay. Ai có sức khỏe th́ lướt khỏi bịnh tật. Lướt được là đi hết đường đời tới khi đầu bạc. Ai không dẻo dai là chết quay ra.

Nhưng trường hợp của thầy giáo chưa xảy ra bao giờ: không lăn đùng ra mà chết, cũng chẳng khỏi cơn sốt liên miên.

Người ta đến thăm thầy giáo trong ba ngày đầu, rồi thôi. Một mụ hàng xóm, thương t́nh, nấu khoai, phần chia của thầy, cho thầy ăn đỡ dạ trong năm ngày. Nhưng khoai của thầy hết sạch. Người ta nuôi thầy bằng khoai hàng xóm, trong nửa con trăng.

Thầy hết sốt nhưng vẫn nằm liệt. Một ông lăo c̣n sơi, nh́n thầy rồi lắc đầu:

-     Không thế khỏi. Như là bại, xụi ấy mà! Nằm riết đến thúi xương là chết !

Vậy, ra đây là một cái miệng vô ích.

Không giận ghét thầy, người ta vẫn không lui tới nữa. Cái miệng vô ích, kể như chết rồi. Không giết đó là may, ai hơi đâu mà nuôi măi.

Sau hai ngày vắng khách. Thầy giáo bỗng hiểu và thầy bỗng rợn người lên khi nghĩ đến câu chuyện rung cây dừa, mà thầy được biết thuở bé, khi đọc địa dư.

Ngoài khơi Thái B́nh Dương có những ḥn đảo thần tiên, mà dân trên đó, suốt ngày, ca hát, vui chơi. Khi một người chủ gia đ́nh trở nên già yếu, họ bắt y leo lên ngọn dừa, rồi áp nhau mà lung lay gốc cây dừa ấy.

Người leo cây, nếu bám chặt được, là sẽ sống thêm ít lúc. Bằng rủi tay rơi xuống, th́ họ cho ngay hắn ta là một cái miệng vô ích, cần phải cô lập một nơi cho chết đói lần ṃn.

Rung cây dừa! Thế ra, là ḿnh bị họ rung cây dừa đây!

Sống cổ sơ b́nh dị ! Thú biết bao, mộc mạc thong thả biết bao! Nhưng cũng giống thú vật biết bao. Con thú đầu đàn, khi vồ hụt mồi lần đầu là bị đàn coi là hết khả năng, bị thay thế ngay, rồi bị thịt ngay.

Sống cổ sơ b́nh dị! Có làm mới có ăn, già nua là không c̣n hay ho ǵ nữa! Xă hội chỉ nuôi những cái miệng hữu ích thôi!

A ha ! Đó là một xă hội thú vật, cóc cần t́nh cảm, cóc cần t́nh thương đối với lớp “người trái chanh”, lớp người bị vắt hết cả nước cốt trong thời niên thiếu để dâng lên đoàn thể, và bây giờ chỉ c̣n trơ lại cái vỏ khô như xác ve.

Thầy giáo gượng dậy, lết cùng nhà và may sao, t́m được hũ khoai mà mụ láng giềng không thấy. Thầy ăn khoai sống mấy hôm.

Muốn về đất liền lắm, lần nầy. Nhưng ở đây th́ không dung miệng vô ích, c̣n ở trong ấy, th́ lại dung quá nhiều miệng vô ích. Không phải miệng lớp già, mà là những miệng kư sinh nhân. Chán thay, chạy ô mồ mắc ô mả, bây giờ muốn chạy thầy cả, lại ngại mắc thầy con.

Ở đâu hợp lư tưởng bây giờ để được dung thân buổi xế chiều của một cuộc đời, tuy lánh mặt, nhưng vẫn hữu ích? (Nếu không hữu ích th́ cuộc đời ấy hẳn đă phải bị rung cây dừa ngay từ thuở mới ra đây).

Ngày xưa, sao mà quyết định quá dễ, dứt t́nh với người yêu, với loài người như dứt sợi ḅng bong đeo trên rào. Bây giờ nó trợn trạo như là xuống không lọt, mà lên lại chẳng thông.

Quá nửa đời người rồi, và vào đoạn đường ấy, con người ngại trở bước lắm chăng?

“Mà ngươi, ngày xưa đă từ bỏ tất cả, cả những cái lớn lao, lẽ ǵ ngày nay lại không dám đánh rơi một khu sống không dung tha t́nh cảm, một khu sống mà người ta siêng năng để mà sống, như đàn kiến. Chỉ có thế thôi. Và như đàn kiến, con nào ngă dọc đường, th́ mặc thây nó, không ai hơi dâu mà ngừng lại nhỏ cho vài giọt nước mắt, để cho rối trật tự của đoàn đang đi”.

-     Mầy phải chọn, thầy giáo Lầu ơi!

Thầy giáo khiển trách ḿnh và bất giác gọi đến cái tên, mà hăm hai năm nay thầy bỏ hẳn.

Thầy giật nẩy ḿnh. Tên ấy vang lên như một giọng nói của một người thân yêu, dội trở lại với một h́nh bóng mờ xa của những người biết thương, thương nhiều quá, thương đến cả kẻ thù, đến cả những cái miệng hoàn toàn vô ích.

Lần thứ ba, ḷng giáo Lầu huyên náo. Nhưng lần nầy, thầy không thản nhiên được, sau trận dao động đầu tiên.

Tiếng vang của mối t́nh đến, rồi tan trong gió.

Tiếng vang vận nước thoảng qua, rồi tắt lần trong thờ ơ của người yếm thế.

Nhưng tiếng vang của loài người, của xă hội văn minh lại kêu réo như tiếng c̣i tàu thỉnh du. C̣i tàu vẳng đưa lên h́nh bóng nước non xa lạ, c̣n tiếng con người lại nghê nga chơn trời cũ, bóng bạn xưa, không thúc giục như c̣i tàu, nhưng lại thỏ thẻ, nỉ non, dai dẳng như lời mời nhẫn nại của một người nhiều hảo ư và thiết tha đón khách.

Sáng hôm sau, một chú Lỗ B́nh Sơn tân thời, đầu bù, tóc rối, bơi chiếc xuồng độc mộc trở vào bờ, bịn rịn cù lao rung dừa nhưng lại háo hức hơn, v́ mơ mảnh đất liền, biết thương đến con ḅ già, không kéo cày được nữa.

 

           

© Binhnguyenloc.com