Truyện ngắn HƯƠNG QUÊ

 

Nấm ma

B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

Đă quyết-định từ chiều hôm qua là sẽ đi vào rừng một ḿnh sáng nay, con Quít lại do-dự khi tới ngă ba của con đường ṃn trong xóm, đứng trước ngă đưa ra khỏi thôn và ngă rẽ vào xóm con Họn.

Chiều hôm qua là chiều thứ ba của ba ngày mưa lâm-râm, sau Tết Đoan-Ngọ, mà người ta gọi là „mưa nấm“, tức là mưa để gây khí-hậu cho một thứ nấm kia mọc lên được, một thứ nấm đặc-biệt vô-cùng v́ nhiều điểm.  Đó là nấm mối.

Nấm mối ngon nhứt hạng trong các thứ nấm của xứ ta, mà các loại nấm ngoại-quốc danh-tiếng nhứt, sánh cũng không bằng, kể cả nấm mắc tiền là nấm Truffe.

Ngon như vậy, nó lại mau hỏng lắm, không mong đưa ra chợ kịp, thành-thử các cô thôn-nữ rất khoái đi t́m nấm mối, v́ đó là món ăn ngon độc-nhứt mà các cô được hưởng, chớ thường th́ có thức ǵ kể như „món ngon vật lạ“ là phải nhịn để bán lấy tiền mua vải, mua dầu.

Nói đi t́m v́ không phải hễ cứ vào rừng là hái được nấm mối, tương-đối dễ-dàng như là hái nấm giẻ, nấm trứng gà hay các loại nấm khác đâu.  Phải t́m, mà nào có t́m được nhờ công-phu đâu.  Nấm mối không trốn trong các xó kẹt hiểm-hóc, không ẩn núp trong các lùm cây bụi rậm, mà mọc giữa khoảng đất trống, vậy mà t́m không ra mới là kỳ cho!

Nấm mối không phải mọc dưới chân các g̣ mối, mà mọc những chỗ nào có cây chết, mục nát lâu đời, bất-luận là cây ǵ, miễn cây mục nát ra gần thành đất là đúng môi-trường của nấm mối.

Nấm mối mọc thành về to bằng cái thùng giạ, chỉ nội trong hai phút đồng-hồ là lú lên, và trưởng-thành xong, và độ một tiếng đồng-hồ sau là tàn-lụn hết, nát thành tro bụi, nếu ta không hái kịp lúc, tức là hái lúc nó vừa trưởng-thành.

Nhiều đám đất trống nhỏ trong chồi, trong rừng, ta đi qua đó năm, ba lần mà không thấy ǵ cả, nhưng giây lâu sau, người khác vừa trờ tới là bắt gặp ngay về nấm t́m kiếm.  Nói là t́m, chớ thật ra là phiêu-lưu sự hên xui, may rủi mà thôi.

V́ vậy mà nấm mối mang tục-danh là nấm ma, đang không thấy ǵ hết, nó bỗng xuất-hiện ra, và vừa thấy đó, đă mất đó.

Con Quít do-dự ghê lắm là v́ nó sợ ma.  Ừ, chắc-chắn nấm mối là nấm ma rồi, không c̣n ngờ ǵ nữa cả, mà đi t́m ma một ḿnh, ớn xương sống quá!

Nhưng nếu gọi con Họn cùng đi cho có bạn sẽ vấp phải rắc-rối như mọi năm khác th́ cũng khổ.

Phàm những món ǵ mọc ngoài đồng hoang hay trong rừng, đều giống như chim trời cá nước, ai bắt được nấy ăn.  Chẳng hạn như đi hái măng tre, đi thành đám năm bảy người, gặp một bụi tre lớn chứa năm, bảy mụt măng th́ năm, bảy người cứ b́nh-tĩnh thọc câu-liêm vào bụi để hái mỗi người một mụt, chị em ḥa-thuận với nhau, rất vui-vẻ để rồi bước sang bụi tre khác.

Nấm mối, trái lại, gây lủng-củng nội-bộ v́ nó rất hiếm-hoi, mỗi về lại quá nhỏ, có khi đi cả một buổi sáng mà t́m được có một về, không ai chịu nhường ai cả, c̣n chia nhau , th́ không ai c̣n ǵ cả.

Thế nên bọn đi hái nấm mối, hễ thấy được một về nấm th́ bôi mặt ngay để biến thành cừu-địch, hè nhau mà chụp giựt, mạnh ai nấy cào nấy hốt, rốt-cuộc, chẳng ai được ǵ, bởi loại nấm quá bở ấy đă nát hết dưới những bàn tay tranh cướp của họ.

Con Quít do-dự, đứng tại ngă ba mà nghĩ kế.  Độ tàn một đ́ếu thuốc, nó lửng-thửng bước trên con đường ṃn dẫn đến xóm con Họn mà vẫn c̣n tiếp-tục toan-tính.

Con chó phèn nhà con Họn thấy mặt Quít sủa lên một tiếng lấy lệ, gọi là có làm phận-sự chớ ai lại sủa người quen.

Quít đẩy cổng vào nhà, thấy Họn đang không làm ǵ hết, nó hỏi:

-           Sao không đi hái nấm mối?  Khi năy thiên-hạ đi lu-bù.

-           Vậy hả?  Nhưng thiên-hạ đă đi lu-bù, c̣n ǵ cho ḿnh?

-           Con nầy điên rồi!  Bộ hễ họ vô trong ấy trước th́ gặp nấm mối liền hay sao?  Thường th́ kẻ đi sau lại hay gặp may hơn.

-           Nhưng tao sợ ma lắm.  Sao mầy không đi?

-           Tao cũng sợ ma lắm.  Mà nè, nếu hai đứa tụi ḿnh, cùng đi th́ vui, lại khỏi sợ ma.

-           Ừ.  Như mọi năm vậy mà!

-           Đúng như vậy.  Nhưng năm nay phải khác.

-           Khác làm sao?

-           Mọi năm, tụi ḿnh đi tay không, về cũng tay không, mà cả làng đều chịu cảnh đó hết, bởi ta giành nhau, nát bao nhiêu là về nấm mà ta bắt gặp.

-           Ờ há!  Như vậy c̣n đi để làm ǵ?  Nấm mối là phần ăn của ai gan-dạ, dám đi một ḿnh.

-           Nhưng tao có cách làm cho tụi ḿnh có ăn nếu tụi ḿnh đi hai ḿnh.

-           Cách nào?

-           Miễn là mầy nhận những điều-kiện nầy... Mà nhận hay không hè?

-           Ai biết đâu.  Cứ nói nghe thử coi.

-           Khó ḷng mà biết đứa nào trong hai đứa tụi ḿnh sẽ thấy trước đứa kia một về nấm, mặc dầu sự thấy trước, thấy sau chắc-chắn là có chớ đâu phải hai đứa cùng thấy một lượt.

-           Ừ.

-           Như vậy, không thể bằng vào sự thấy trước, thấy sau để mà giành phần.

-           Ừ,

-           Như vậy, ta chỉ c̣n nước chia đều.

Con Họn bật cười rồi cười ngất, cười sặc-sụa, một hồi lâu mới nói được::

-           Nếu có thể chia, th́ từ thuở giờ đâu có chuyện đáng tiếc xảy ra.  Nấm gói lá chuối để nướng ăn chơi, nướng chín rồi th́ nó teo lại c̣n nhỏ xíu, một về nấm chỉ đủ lủm một lủm, chia rồi th́ vừa đủ dính kẽ răng.

-           Ậy, mà chia được đó.  Nè, tao giao mấy điều, mầy nên nhận, mà chính tao cũng phải chịu các điều-kiện sau đây:

            Thứ nhứt, hễ đi một buổi mà chỉ gặp một về nấm th́ mầy sẽ được hưởng một ḿnh.

-           Mầy nói sao mà tao nghi mầy lập mưu lập kế ǵ, để gạt tao quá!  Sao mầy tốt bụng dữ vậy?

-           Tao không có tốt khỉ khô ǵ hết.  Tao v́ quyền -lợi mà thôi.

-           V́ quyền-lợi mà để tao hưởng một ḿnh?

-           Ừ, như vậy mầy mới nhận lời kư hiệp-ước chớ, mà mầy chịu kư, tao mới có lợi.

Cả hai cùng cười.  Nông-dân ta, trong ṿng mười mấy năm nay, khá thạo danh-từ và rất sính dùng danh-từ khó và lạ.  Đôi khi họ dùng sai, chỉ v́ sính dùng danh-từ hơn là nói nôm-na.  Chẳng hạn như xe riêng, xuồng riêng, họ không nói, mà nói xe cá-nhân, xuồng cá-nhân.  Xuồng cá-nhân là xuồng chỉ vừa một người ngồi (thí-dụ: hố cá-nhân, hầm cá-nhân), chớ nào phải xe riêng, xuồng riêng như ư họ muốn nói đâu.  Có người bảo rằng tại trong thời-gian Việt-cộng tràn tới, họ cấm không ai được có của riêng, nên kiêng-kỵ tiếng “Riêng”, nhưng thật ra chỉ tại họ sính dùng danh-từ mà dùng sai, chớ nếu cấm có của riêng, cũng không ai cấm danh từ “Riêng” bao giờ.

Họ cười, v́ tự họ thấy nói danh-từ th́ hơi kỳ-kỳ thế nào ấy.  Con Quít lại tiếp:

-           ..... mà hễ năm nay, hoặc lần nầy, tao tôn-trọng hiệp-ước th́ mầy sẽ tín-nhiệm tao, và những lần sau, tụi ḿnh sẽ bắt thăm, chớ không phải luôn-luôn mầy hưởng một ḿnh đâu.  Nhưng lần nầy tao cần mầy ham, nhận kư-kết cái đă.

-           Mầy là con cáo già.  Thôi, nói tiếp đi!

-           Thứ hai, lẽ dĩ-nhiên là về thứ nh́, tao sẽ được hưỏng, về thứ ba, mầy hưởng vân vân ...

-           Đồng-ư.

-           Thứ ba, điều thứ ba đă nói rồi, nhưng chỉ nói chơi-chơi ở ngoài lề, giờ phải ghi vào hiệp-ước cẩn-thận mới được, là mầy chỉ được hưởng một ḿnh nếu tụi ḿnh chỉ gặp độc một về mà thôi, lần nầy đây, c̣n những lần khác th́ cái đứa may-mắn ấy là đứa bắt thăm trúng số may-mắn.

-           Đồng-ư!

-           Bắt thăm cách nầy.  Ta quăng lên trời một đồng bạc bằng kim-khí, mỗi đứa được quăng một lần, đứa nào mà được đồng tiền rơi nằm ngửa là đứa đó may-mắn.

-           Ngộ như cả hai đứa đều có đồng bạc rơi nằm ngửa hết?

-           Như vậy th́ sẽ quăng trở lại, cho tới chừng nào hai đứa khác nhau mới thôi.

-           Đồng-ư!

-           Hiệp-ước gồm bốn điểm, nhớ nhé.

-           Nhớ.

-           Thôi, ta đi nè.

Con Họn rút từ giàn bếp xuống một cái rổ bằng cái rổ mà con Quít xách theo, đoạn hai chị em ra khỏi nhà, Quít trở lại ngă ba khi năy để vào rừng với bạn.

Hai chị em lục-lạo khắp nơi, gặp vài người quen, không buồn tṛ-chuyện hay nh́n họ, chỉ nh́n mặt đất mà thôi, ao-ước được chứng-kiến một ổ nấm đang mọc để mà xem chơi, chắc là lạ và ngộ lắm, cái cảnh nấm mọc mà trong một đời người, một nông-dân có may-mắn mới được xem một lần v́ rất ít khi có lần thứ nh́.

Không có ǵ huyền-diệu bằng theo dơi những cái nấm như đội mũ chui lên mặt đất, lớn dần để biến thành một cái táng, mà người ta gọi là cái tàng, cái táng lại có cán, cán ấy là thân cây nấm, tất cả ban đầu chỉ nhỏ bằng hột đậu xanh, giây lát sau, táng lớn hơn trái cau, cán to hơn chiếc đũa, xem mê như là xem tṛ quỷ-thuật do các nhà ảo-thuật tŕnh-diễn.

Th́nh-ĺnh, con Quít la to:

-           Nấm, trời ơi, Họn ơi, nấm!

Lạ quá, một ổ nấm mối, nếu đem kịp ra tới chợ quen, chỉ bán được vài ba chục bạc mà thôi, nhưng hễ gặp nấm là dân đi hái nấm mừng như bắt được giấy năm trăm.

La xong, con Quít nhảy tới một cái, lẹ như con khỉ rồi ngồi xuống, đưa hai tay ra để hốt.

Con Họn cũng làm y như vậy, vừa giành-giựt vừa mắng bạn:

-           Đồ nuốt lời đầu hôm sớm mai, mầy bày đặt kư hiệp-ước rồi chính mầy lại xé hiệp-ước.

Con Quít không nao-núng và cứ làm thinh mà hốt, hai chị em chụp giựt với nhau giây lát th́ ổ nấm biến thành b́nh-địa, c̣n rổ nấm của cả hai đựng toàn những mảnh nấm vụn bằng đầu ngón tay út.

Con Họn tức giận tím mặt, nhưng lại cười:

-           Người ta đă đặt tên nó là nấm ma, th́ làm sao mà nó chịu lọt vào tay người phàm!

Nhưng tụi ḿnh đi không về rồi, uổng một buổi sáng!

Bây giờ con Quít mới tỉnh hồn.  Nó buồn-bă ngồi đó mà thở dài.  Giây lát nó nói:

-           Tao ăn-năn quá!  Tao đă làm bậy.

-           Tại mầy tham.

-           Không phải đâu!  Nếu mầy được, mầy cũng cho tao ăn, tao biết vậy, c̣n đem bán th́ bán được vài mươi đồng chớ chẳng bao nhiêu.  Nhưng có ma-lực nào không biết nó xô-đẩy tao phản-bội.  Quả thật là nấm ma.

-           Tao cũng nghĩ như vậy.  Nhưng sao người ta lại hái được nấm?

-           Đó là những người đi một ḿnh.

-           Chỉ v́ tham chớ chẳng có quỷ có ma nào!

-           Tao thề với mầy là tao không tham-lam hay xấu bụng.  Chính tao đă nghĩ ra cái hiệp-ước công-b́nh v́ biết chắc rằng tham là bóp nát, mất hết.

-           Thôi, xé hiệp-ước nghen!

-           Ừ.

Th́nh-ĺnh, con Họn la lên:

-           Nấm, trời ơi, lại nấm.

Rơ-ràng là nấm ma.  Cách ổ nấm trước không tới năm tấc, vụt hiện lên một ổ nấm thứ nh́ mà rơ-ràng là khi năy không có.  Nó sinh-trưởng trong lúc hai chị em nầy căi nhau, chỉ trong mấy phút đồng-hồ.

Và tức-th́ hai đồng-minh cũ lại nhào vào nấm mới để giành-giựt với nhau nữa.

Vài phút sau, đôi bạn nh́n nhau, lặng cười, khi thấy ổ nấm thứ nh́ cũng biến thành vụn nát, sau thời-gian hai đứa tranh ăn với nhau.

Cả hai đồng thở dài, và không hẹn nhau chúng đồng nói lên một lượt một câu giống nhau :

-           Đă nói nó là nấm ma mà !  Quả thật không sai !