Truyện ngắn HƯƠNG QUÊ

                                                 

Một thảm-kịch thôn-quê

 

B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

 

-          Má ơi, cho tiền con mua đường cát nấu chè!

Con Hương, con gái thứ của bà Xă Hộ chào Nghiệp mà nó không biết, nhưng không ngại lời mà xin tiền mẹ trước mặt khách, v́ nó mới mười bốn tuổi thôi.

Nghiệp sực nhớ ra rằng hôm nay là rằm tháng bảy nên cười, rồi nói với bà chủ nhà:

-     Sáng cúng mặn, tối cúng chè hả bác Xă?

-     Ừ.

Vợ chồng Xă Hộ tản-cư về Sàig̣n từ năm 1945, rồi ở luôn dưới nầy không về, trong một căn nhà lá, sau chợ Ḥa-Hưng.

-     Chớ mầy quên lời tao dặn rồi hay sao?  Hễ nấu chè cúng th́ nấu bằng đường phổi.

-     Đường phổi đâu có?

-     Đường cúng hôm Tết, ra Tết tao cất trong chạp da ḅ, có chỉ cho mầy đó mà.

Nghiệp mới hai mươi nên mặc-dầu tổ-quán của chàng ở tỉnh, đồng-hương với vợ chồng ông Xă Hộ, chàng không hề được biết thôn-quê.

Chàng ra đời tại nhà thương Từ-Dũ năm 1945 mà thuở ấy c̣n mang tên là nhà thương Bê-Săng (Béchamps).  Chàng có thấy đường phổi, vào những dịp Tết, nhưng gia-đ́nh chàng không hề cúng thứ đường ấy, nên chàng không biết rơ cho lắm về thức ăn nầy.

Chàng hỏi ông Xă:

-     Thưa bác, sao đường phổi Tết mới có, c̣n ngày thường th́ không?  Và đường ấy ở xứ nào chở tới vậy bác?

Ông Xă Hộ cười mà nói rằng:

-     Con Hương nó cũng hỏi như vậy nhiều lần, nhưng bác không trả lời làm ǵ.  Nó c̣n nhỏ quá, nghe rồi quên hết.

Đường phổi chế-tạo ở làng ḿnh chớ ở đâu.

-     Làng ḿnh?

-     À quên, làng của bác, của ba cháu.  Cháu là dân Sàig̣n, bác quên mất.

-     Tức làng B́nh-Thới, trên Biên-Ḥa?

-     Ừ.  Có một tích hay lắm về đường phổi, để bác kể cháu nghe đặng cháu biết chút ít về tổ-quán của cháu.

-     Cháu ham nghe chuyện trên làng lắm.  Ba cháu đă kể nhiều chuyện, nhưng cháu không hề nghe câu chuyện đường phổi nầy.

 

                                                                       ***

 

Làng B́nh-Thới là một làng biệt-tịch, trong vùng Đồng-Nai trung (1).

Dân làng sống chật-vật nhờ những đám ruộng khô hiếm-hoi và rất ít màu-mỡ.  Nhưng vài gia-đ́nh lại khá-giả nhờ một nghề bí-mật, nghề „trở“ đường phổi.

Các bạn có biết đường phổi là ǵ không?  Nhiều bạn trẻ chưa bao giờ thấy mặt miếng đường kỳ-lạ ấy, v́ trong mười năm chiến-tranh, B́nh-Thới không có điều-kiện bán ra ngoài thổ-sản của ḿnh.

Đường phổi không phải là đường.  Thật ra nó chỉ là một thứ quà ngọt chế-tạo bằng đường cát trắng, tṛng trắng trứng gà và một vài chất khác mà nhà nghề giữ kín cho măi đến ngày nay.

Miếng đường phổi mang h́nh-dạng một lá phổi mà bên trong, nó cũng có hang, lỗ y như phổi người.

Đó là một lễ-phẩm, người dân Đồng-Nai dùng cúng tổ-tiên ngày Tết.

Thành-phần hóa-học của đường phổi, và cách chế-tạo nó, những nhà nghề trên ấy thọ-lănh của tổ-tiên ngoài Quảng-Ngăi, Quảng-Nam khi bỏ làng di-cư vào Đồng-Nai, cách đây trên ba trăm năm.

Những gia-đ́nh tốt phước ấy bo-bo giữ bí-mật nghà nghề để hưởng lợi.  Ngày xưa họ nắm quyền hương-chánh và đặt ra nhiều tục-lệ cay-nghiệt để bảo-vệ đặc-quyền nghề-nghiệp của họ: trai làng không được cưới gái làng khác, và gái trong làng cũng chẳng được lấy chồng xa.

V́ trai gái trong làng phần đông là nhơn-công của các ḷ chế-tạo đường phổi, nên họ cấm đoán như thế để tránh sự tiết-lậu bí-mật nhà nghề.

V́ luật gái thừa trai thiếu, mà gái làng lại không có quyền lấy chồng xa, nên lệ trên gây ra một t́nh-trạng ngộ-nghĩnh: là trong làng sống rất nhiều gái già.  Những gái già nầy tuy được nhiều đặc-ân của làng, nhưng vẫn khổ: một thời thanh-xuân thiếu t́nh yêu và một buổi tàn-niên trơ-trọi, quạnh-hiu không con cháu để vui nhà.

 

                                                                        ***

 

Mỗi năm vào tiết tháng Chạp, hàng trăm ghe thuyền từ các tỉnh miền Nam, ngược ḍng Đồng-Nai, lên làng B́nh-Thới để mua đường phổi về bán cho tỉnh ḿnh.

Tiểu-công-nghệ ta sản-xuất chậm-chạp nên những ghe thương-hồ ấy nhiều khi phải đợi hằng tuần mới có hàng.

Trong thời-gian chờ đợi, nhiều cuộc t́nh-duyên không có ngày mai, xảy ra giữa gái làng và trai bạn ghe tứ xứ.

Một cuộc t́nh-duyên kia, hại thay, lại muốn thoát lệ.

Số là anh Trọng ấy đă yêu tha-thiết cô Mỵ, con gái của Hương-Quản Xệ, một chủ ḷ đường phổi.

Ba mùa liền, anh cậy mối mai đến hỏi cô Mỵ, nhưng lẽ cố-nhiên, cả ba lần anh đều bị cự-tuyệt.

Năm ấy anh đổi chiến-lược là đưa một tối-hậu-thơ cho người yêu chớ không cậy mai mối nữa.  Cô Mỵ bị đặt trước hai ngả đường mà cô phải chọn lấy một: xách gói trốn theo người t́nh phương xa, hay trọn hiếu rồi phụ người yêu?

Cô đă chọn con đường t́nh-cảm.

Nhưng buổi nói chuyện giữa đôi lứa thiếu-niên nầy lại lọt vào tai một kẻ thứ ba, anh Ḥn, một trai trong làng cũng rắp-ranh cô Mỵ mà cũng bị cự-tuyệt v́ địa-vị chênh-lệch giữa gia-đ́nh Huơng-Quản Xệ và gia-đ́nh anh.

Để tấn-ơn, Ḥn đem câu chuyện ŕnh nghe lóm được mách với cha cô Mỵ.

Được tin, ông Hương-Quản nổi giận đùng-đùng.  Ông toan bắt con gái đánh một trận nhừ-tử để trừng-phạt nó.

Nhưng bà Hương-Quản khôn-ngoan hơn, khuyên ông nên trầm-tĩnh để thủng-thẳng nghỉ kế.

Đánh con, không ích-lợi ǵ cả, mà c̣n làm cho nó uất-hận mà ham trốn hơn nữa.  Cũng không có cách ǵ nhốt con lại cả.  Bắt người bạn ghe th́ cũng khó v́ hắn chẳng làm ǵ nên tội.  Cho phường hay để họ xử-trí chăng?  À, điều nầy th́ không thể được, v́ như vậy th́ họ sẽ biết hết chuyện xằng-bậy của Mỵ, xấu-hổ cho tông-môn tổ-đường.

Hai vợ chồng bối-rối như vua nước loạn.  Ông Hương-Quản càng rối-trí, càng bực-tức muốn đập chết hai đứa báo đời.

Chiều hôm ấy, cô Mỵ nhúm lửa ngoài sân nướng hột điều làm kẹo ăn chơi.

Chất dầu chứa trong vỏ hột điều, cháy phừng-phừng lên ngọn cao nghệu, và tỏa ra một mùi nồng cay khó chịu.

Trong khi cô đang cầm que bới hột cho nó cháy đều th́ ông Hương-Quản trong nhà xầm-xầm chạy ra.

Ông đá một cái: đứa con gái té ngửa xuống đất.  Đoạn, chân đè lên ngực con, tay ông dùng hai cây que mà gấp hột điều đang cháy, dí vào da mặt cô Mỵ.

Chất dầu x́ thành những ṿi lửa nhỏ, bắn vào mặt cô gái tội-nghiệp nầy.  Cô ta la bài-hải khiến cả nhà và lối xóm bu lại mới hay tự-sự.

Họ ngỡ ông Hương-Quản hóa điên th́nh-ĺnh nên áp nhau lôi ông đi.

 

                                                                         ***

 

Cô Mỵ phải nằm dưỡng bịnh đến bảy hôm.  Khi những vết thương vừa kéo da non, th́ bà Hương-Quản mới hiểu thâm-ư của chồng.

Ông Hương-Quản không phải đốt con để trừng-phạt nó.  Ông đă dùng dầu và mủ hột điều nóng để phá-hoại nhan-sắc của con ông.  Đó là lối bảo-vệ hay nhứt để ngăn nó theo trai, v́ từ đây, không con trai nào thèm ngó-ngàng đến nó nữa.

Da mặt cô Mỵ bị chất mủ hột điều nóng ăn nám đen nhiều chỗ không bao giờ phai.  Tệ hơn thế, nhiều mảnh da trông cứ như là ghẻ lác đang lở-lói, có vẻ như ươn-ướt măi không bao giờ khô ráo cả.

Sức nóng đă tàn-phá nhiều sợi dây thần-kinh trên da mặt cô, nên nhiều thớ thịt giựt xéo một bên, thành ra lúc nào cô cũng như đang nhăn-nhó một cách xấu-xí.

Ngày hẹn nhau cùng đi là ngày lui ghe.  Ngày nầy lại đúng vào con nước ṛng chiều hai mươi tháng Chạp.

Cô Mỵ ôm gói, ẩn theo những đám mía để ra bờ sông.

Người t́nh của cô vẫn đúng hẹn.  Anh ta tuy có nghe biết câu chuyện nhưng không hề ngờ sự biến-đổi về nhan-sắc của người ḿnh yêu.

Trọng gặp Mỵ dưới gốc cây nhông ở bờ sông.  Ban đầu anh chưa nhận ra bạn, giựt ḿnh lui bước trước gương mặt quái-dị, lạ-lùng.

Khi giọng kêu của Mỵ giúp anh biết đó là người yêu th́ anh rụng-rời, đứng trân-trân mà nh́n bạn.

Mỵ không có gương để soi, nhưng nghe bạn-hữu chung quanh nói, th́ cũng đă biết ḿnh không c̣n ra con người nữa rồi.  Mặc-dầu vậy, nàng cũng đến nơi kỳ-hẹn, để thử thời-vận lần cuối-cùng.

Cử-chỉ của bạn cho nàng thấy rơ ư-nghĩ thầm-kín trong ḷng Trọng.  Nàng nghẹn-ngào nuốt lệ, để rơi gói áo quần, không thèm nghe những lời khuyến-dụ về luân-lư của Trọng.  Phải, bây giờ Trọng lại khuyên cô nên v́ chữ Hiếu mà quên T́nh.  Ở lại với cha mẹ là hơn!!!

Buồm đệm trần một lá vàng tươi chửa phồng lên dưới gió bấc về chiều, ghe từ-từ rời bến, mang theo mối t́nh-đầu và mối t́nh vạn-kiếp của một cô gái quê, nạn-nhơn của bí-mật nghề-nghiệp.

Sau lưng cô, ông Hương-Quản và bà Hương-Quản ŕnh con: mặc-dầu quả-quyết giữ con lại, họ cũng không ngăn được lệ tràn.

 

                                                                         ***

 

Không rơ ở làng B́nh-Thới, ngày nay tục-lệ oái-oăm ấy có c̣n hay không?  Nhưng một điều chắc-chắn là bí-mật sáng-chế đường phổi vẫn được người làng chăm-chỉ nắm giữ măi đến bây giờ.

 

 

(1) Đồng-Nai trung tức là vùng trung của lưu-vực sông Đồng-Nai, chớ không phải là tên tỉnh nào cả, phải nói rơ như thế để tránh ngộ-nhận v́ đă có một bạn đồng-nghiệp ngộ-nhận về danh-từ nầy, trong một chuyện khác của tác-giả.