Truyện ngắn HƯƠNG QUÊ

 

Gói hột dưa bí mật

 

B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

Ông nội buồn lắm:  Hôm nay, ngày đầu năm, ông nội bói dưa, lại gặp trái dưa không vừa ư.

Ông nội không tin dị-doan,  chỉ bói để cầu vui vậy thôi, nhưng bói xong, và không được quẻ tốt, ông nội nghe bà nội, mấy cô xầm-x́ rằng ông nội „xúi-quẩy“, ông nội đâm lo.

Cái ǵ ḿnh không tin, nhưng thiên-hạ tin và cứ nói măi, nhứt là khi cái ấy trực-tiếp xảy đến cho ḿnh, ḿnh không làm sao mà thờ-ơ, thản-nhiên với nó được, như trước đó nữa.

Ngày đầu năm, người nào trong gia-đ́nh cũng xẻ thử một trái dưa hấu, xem nó có thật đỏ ḷng, mặt ḷng dưa có xam-xảm cát hay không? để đoán tương-lai tổng-quát của họ trong năm.

Đó là hôm cả nhà phải  dưa đến ngấy ra, muốn ớn tới cổ, v́ nhà đông tám người mà phải ăn hết tám trái dưa bói đầu năm, trong ṿng năm, sáu tiếng đồng-hồ th́ sự ăn dưa biến thành cái khổ-dịch, chớ không c̣n là sự thích-khẩu nữa.  Vâng, đúng là trong ṿng năm, sáu tiếng đồng-hồ, v́ tuy người ta xẻ dưa hấu từ bảy giờ sáng cho tới tối, người ta không ăn quà ngọt và mát lạnh được trong buổi sáng.

Thằng Hải nh́n ông nội lắc đầu khi ngọn dao yếm xắn thật ngon vào thân trái dưa, ch́m sâu xuống gần tới mặt ván, trái dưa chẻ ra làm hai ở phía trên, cho thấy ruột dưa mang một màu hồng lợt, nó bật cười, hô lên để đùa chơi:

-           Ủng-xỉnh rồi!

Ông nội nhấn mạnh tay xuống một cái là trái dưa rả ra làm hai, lật ngửa ra, đưa hai bản mặt mét chằng lên trời.

Ông nội gặp năm đại-hạn đây, v́ ngoài cái màu lờn-lợt của ruột dưa, hột dưa lại to gần bằng ngón tay, và nhiều vô-số kể, có thể nói đùa rằng hột dưa có dung-tích nhiều hơn ruột.

Ông nội bỏ tất cả, đi ra ngoài trước, không buồn tiếp-tục xẻ hết trái dưa, chia nó ra từng miếng nhỏ.

Trái dưa bói đầu năm của ông nội rồi sẽ được vứt vào thùng rác, chớ dưa hấu năm nay dư, có thiếu đâu mà ăn của dở!

Ông nội ngồi buồn cho tới bữa cơm trưa, mặc sức cho con cháu nô-đùa, cho khách.khứa hỏi thăm, ông nội rút lên gác, để bà nội tiếp khách.

Lúc ngồi lại bàn ăn, thấy hai dĩa dưa hấu rất đỏ, dùng làm món sà-lách (sà-lách không phải là tên một thứ rau cải kia, như người ta đă tưởng lầm mà bất-kỳ thực-vật nào để trộn với món ăn, đều gọi là sà-lách, hoặc hai ba món rau trộn lại cũng gọi là sà-lách), ông nội nói:

-           Làm sà-lách bằng dưa ngon, uổng lắm!  Nhà nghèo họ dùng vỏ dưa, bỏ lớp xanh, bây có tiền th́ ăn dưa dở là sang lắm rồi.  Trái dưa tao chặt khi sáng đâu?

-           Dạ, com bỏ trong thùng rác rồi, Ba à!  Cô Út của Hải đáp như vậy.

Sự thật th́ bà nội đă vứt trái dưa đó nhưng cô Út là người được ông nội cưng lắm, không bao giờ cô bị quở mắng nên cô tự-động xung-phong, gánh cái họa bị „bố“ vào thân.

-           Hoang-phí lắm, nhưng không hề ǵ, bởi mầy làm sao mà biết được.  Trưa nay, lấy ra, cạy tất cả hột dưa, phơi khô sơ-sơ rồi gói làm một gói, đưa tao.

Cả nhà ai cũng nín cười đến muốn tức ngực.  Ông nội làm bộ, để người ta thấy rằng trái dưa đó vẫn có giá-trị, vẫn có công-dụng ǵ, tức là ông nội không hoàn-toàn xui-xẻo quanh năm nay chăng?

Có mấy tiếng „Bởi mầy làm sao mà biết được“, có vẻ bí-mật ghê lắm.  Biết cái ǵ? Mà hễ biết được là có tội hoang-phí, c̣n không biết th́ được ông nội khoan-hồng?

Ông nội mót hột dưa để trồng à?  Ông già sanh tật lẩm-cẩm rồi đây!  Ai lại lấy hột của một trái dưa dở tệ để làm giống bao giờ!

Biết tánh ông nội, cô Út thi-hành đúng lịnh của ông.  Ông nội không khó tánh lắm, nhưng lịnh của ông nội, cho dẫu là lịnh vô-lư nhứt, lịnh ban ra chỉ v́ lẽ ǵ đó thôi chớ ông nội cũng chẳng cần kết-quả của sự thi-hành cho lắm, hễ lịnh ông ra mà không thi-hành th́ phải biết!  Ông nội phá nhà chớ không đùa đâu.

Hột dưa phơi sơ tới chiều là gói lại được.  Ông nội cắc-ca cắc-củm đem gói hột dưa vứt đi ấy để trên bàn thờ, giữa nhà, dưới một chơn đèn đồng.

Rồi kể giờ phút đó, ông nội mới chịu ăn Tết thật-sự, nghĩa là tiếp khách và vui với gia-đ́nh.

Trong mấy ngày Tết, ông nội vui lắm, và thường nói:

-           Năm nay chắc tao hên, mới đầu năm mà đă t́m ra công việc làm ăn rồi.

Bà nội th́-thầm: „Ông nội bây nói như vậy cho đỡ mắc-cở v́ trái dưa bói đầu năm ủng-xỉnh. Cái vụ hột dưa trịnh-trọng cất trên bàn thờ ấy, cũng chỉ cho đỡ mắc-cỡ vậy thôi!“

Ra giêng, mới cúng khai-hạ xong, qua ngày mồng bảy là ông nội lo đi vỡ đất liền   Ông nội có mấy mẫu đất đất không dùng được v́ là đất cát lại nằm trên g̣ cao, đang giữa mùa mưa kia mà không cày, cây c̣n không mọc được, huống giờ là vào đầu tháng Giêng.

Vậy mà ông nội hăm-hở trồng dưa.

Vâng, cả nhà mới té ngửa ra là ông nội dùng mớ hột dưa vứt đi để làm giống.

Bà nội lại nói: „Ông nội bây đă gàn rồi, sanh tật sớm lắm.“

-           Sanh tật là sao, bà nội ?  Hải hỏi.

-           Sanh tật là tánh-t́nh đổi khác đi, hay gắt-gỏng, khó tánh lắm, hay làm chuyện tầm-ruồng, ai ngăn cũng không được hết.

Những ông làm ruộng, trỉa đậu, trồng mía trong làng đi ngang qua đó, thấy vậy nói :

-           Miệt vườn, vùng Cầu Đúc họ làm kỹ-nghệ dưa, trồng gần như là quanh năm.  Nhưng v́ là kỹ-nghệ, họ có phương-tiện lớn, nên mùa nào họ cũng chở dưa lên Sàig̣n bán được hết.

      Ở đây, ta đợi ghe đi dưa tứ xứ tới mua, anh trồng trái mùa như vầy, họ không tới, địa-

      phương tiêu-thụ sao cho hết ?        

Ông nội chỉ cười khà mà không căi lại, cũng không giải-thích ǵ, khiến ai cũng đinh-ninh rằng ông nội đă lăng-trí rồi.

Nhiều người rất thạo thời-tiết mùa màng , nói :

-           Năm nay trời mưa sớm đó, a anh.  Anh trồng nửa chừng, mưa xuống một đám là nó “chạy” dây hết.  Bằng như không chạy dây, dưa có trái, mắc mưa là thúi hết.

Dưa hấu rất sợ nước, và ưa đất cát khô.  V́ thế mà Huê-kỳ mới trồng nhiều dưa hấu v́ họ có nhiều sa-mạc, các đất ở b́a sa-mạc, trồng dưa hấu th́ tuyệt.  Thứ ấy mà mắc mưa một đám th́ kể bỏ rồi.

Ông nội lại vẫn cười khà rồi làm thinh,

Ông nội trồng dưa được ba tháng mà trời chưa mưa đám nào hết.

Cái hên của ông nội là ở chỗ đó.  Nhưng hên để làm ǵ ?  Từ mười mấy năm nay, dưa Cầu Đúc bá-chiếm thị-trường Sàig̣n, nên dưa Trảng-Bàng và dưa Biên-Ḥa, ngon hơn, lại không bán được.  Đừng nói chi là ngày thường, đến Tết mà các ghe « đi » dưa họ cũng không buồn lên đây nữa, ông nội ăn sao cho hết mấy mẫu dưa !

Dân địa-phương à ?  Họ nghèo lắm, không ăn đồ xa-xí.  Ngày thường th́ họ chỉ cần cơm cho no bụng họ mà thôi.

Dưa của ông nội đă chín, rẫy dưa lại ở xa nhà, vậy mà ông nội không buồn giữ dưa, đêm như ngày.

Nhưng cũng không sao, v́ một đứa bé trong làng lên g̣ ăn cắp dưa để đập ra ăn tại chỗ.  Nó chỉ cạp có một miếng rồi bỏ cả, v́ dưa dở quá, lại quá nhiều hột.  Nó về làng đồn ầm lên, thế là những đứa trẻ tinh-nghịch, hoặc tham-lam khác, không buồn bỏ công đi ăn cắp dưa của ông nội làm ǵ nữa.

Cả làng đều đề-quyết rằng ông nội điên, v́ họ đi ngang qua đó, thấy dưa chín, có trái đă chín rục, vậy mà báo tin cho ông nội hay, ông nội không buồn đếm-xỉa tới.

Năm nay trời mưa sớm thật, đúng y lời tiên-tri của các ông già nhiều tuổi canh-tác, rất giàu kinh-nghiệm về thời-tiết.

Chiều hôm ấy, sau một ngày nặng-nề oi-bức, trời đổ xuống đám mưa đầu mùa như cầm chĩn mà trút.

Nhà nào nghĩ tới ông nội, đều mỉm cười mà nói với nhau:

-           Thôi, tiêu-tùng đám dưa trên g̣ rồi.

Vậy mà sáng ra, ông nội vẫn tỉnh-bơ, lo đi sửa kiểng và săn-sóc vườn hoa.

Măi cho tới ba hôm sau, ông nội mới huy-động người nhà và mượn thêm vài người công-nhựt nữa, tất cả đều vơ-trang bằng thúng, để đi lên rẫy dưa.

Bà nội ngồi xỉa thuốc, lắc đầu nói :

-           Thiếu ǵ tật già, ổng lại mang cái tật trồng dưa xấu và hái dưa thúi th́ khổ.  Có lẽ cả làng nầy phải trốn đi v́ mấy ngàn trái dưa thúi ổng sắp cho mang về xóm.

Thấy ông nội điều-động binh-mă đi chinh-phạt dưa thúi, cả làng đều cười, và họ đợi xế chiều coi sự-thể ra thế nào ?

Tới chiều, cả đoàn về thật, nhưng lạ quá, thiên-hạ đinh-ninh họ sẽ è-ạch khiêng những thúng dưa thúi nặng-nề, không dè người nào cũng chỉ đội trên đầu một cái thúng coi nhẹ hều như không có ǵ trong đó hết.

Họ đi thẳng xuống sông và người làng chạy theo coi, mới hay rằng đó là hột dưa.

Có người biết chuyện, chưng-hửng mà rằng :

-           Trời, vậy ông già ấy là tay thượng-trí rồi !  Ổng không điên chút nào đâu, bà con ơi!  Ổng trồng dưa lấy hột để xuất-cảng qua Hương-Cảng và Đài-Bắc ấy, chớ không phải trồng dưa để ăn.  Hèn chi mà ổng chọn giống dưa hột nhiều hơn ruột.

Cái thượng-trí của ổng là cứ để vậy cho dưa chín thúi, có mưa giúp tay vào th́ càng dễ ăn hơn nữa.  Lấy hột dưa trong những trái dưa thúi rục, th́ quá dễ, bởi dưa chỉ c̣n toàn nước không mà thôi, khỏi mót từng hột nhỏ, cứ thọc tay vô là hốt được cả nắm hột dưa.

Những điều trên đây thấu tới tai bà nội, chớ bà nội không hề hay biết có cái nghề xuất-cảng hột dưa qua Hương-Cảng và Đài-Bắc.

Thế nên bà nội vội chuẩn-bị rổ để các chú phu đội các thúng hột dưa lên, có chỗ mà trút hột dưa qua cho nó ráo nước.

Bà nội hỏi ông nội :

-           Tất cả được chừng bao nhiêu ông ?

-           Lối hai trăm kí-lô.

-           Ít quá, làm sao xuất-cảng được ?

Ông nội ngạc-nhiên, nh́n bà trừng-trừng.  Ông nội vui tánh, cứ giữ bí-mật cho cả nhà và cả làng ngỡ ông nội điên chơi cho vui.

Thấy bà nội mỉm cười, ông nội biết rằng cơ-mưu của ḿnh đă bại-lộ, nên ông nội tiết-lộ :

-           Th́ mới thí-nghiệm lần đầu, đâu có dám trồng nhiều.  Vả lại ḿnh không trực-tiếp xuất-cảng, chỉ bán cho Chệt dưới Chợ-Lớn thôi.

Rồi ông nội kề miệng vào tai bà mà rằng :

-           Nhưng tôi tính đổi nghề đây.

Một lần nữa bà nội lại ngỡ ông hóa điên, ai lại vừa t́m xong một nghề, chưa kiếm được đồng nào đă toan bỏ t́m nghề khác.

Ông nội giải-thích :

-           Nói chuyện Chệt trung-gian, tôi lại nhớ tới sự làm trung-gian của họ về một món khác, quí-giá hơn hột dưa nhiều.

-           Ǵ đó ông ?  Đậu hả ?

-           Không, đậu giá có bao nhiêu đâu !  Tôi nghĩ tới trái ươi.  Trái ươi mùa nầy th́ nó rụng đầy rừng, nở tét-lét, đi lút chơn khỏi mắt cá.

      Người Trung-Hoa dùng trái ươi làm dược-phẩm, mà bà phải biết : hơn bảy trăm triệu   

      người tiêu-thụ đấy nhé !

      Nhưng đă trễ quá rồi, v́ mưa đă làm nở trái ươi hết.  Năm tới, tôi sẽ đặt khoán cho họ,

lượm ươi trước mùa mưa, và tôi sẽ xuất-cảng trực-tiếp.

Bà nội cười bằng cái miệng móm-xọm rồi nói :

-           Bảy mươi rồi mà c̣n tính chuyện xuất-cảng.

 

Chú-thích của BBT :

Xúi-quẩy :       xui-xẻo

Ủng-xỉnh :      hư, xấu, dở

Vỡ đất :           khai phá đất để trồng-trọt

“Chạy” dây : dưa bị mưa làm úng gốc, rồi chỗ úng sẽ chạy lan từ gốc tới ngọn làm dây dưa hư luôn.

Trái ươi :         cũng gọi là trái lười-ươi, trái khô ngâm trong nước th́ lớp vỏ mỏng nứt rạn để ruột trái nở bung lớn ra.  Mùa hè ta hay ăn pha trộn với hột é (gọi chung là hột é lười-ươi), đó là một món giải khát rất được ưa thích v́ cả hai thứ trái đều là dược-phẩm.