Truyện ngắn HƯƠNG QUÊ

 

Con chôm-chôm

 

B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

 

Thằng Ất, một thằng bé chăn trâu mười hai tuổi hớt-hơ hớt-hải chạy về xóm, nhanh như bị chó điên rượt.

Chưa tới nhà Sáu Theo, nó đă réo inh-ỏi:

-          Bác Sáu ơi, ḅ của bác ăn nhằm con chôm-chôm!

Sáu Theo trồng nghề trồng mía lau.  Anh chỉ có một mẫu đất, nhưng anh cũng có sắm ḅ để cày v́ ḅ c̣n dùng được trong nhiều việc khác nữa. 

Trong tỉnh Biên-Ḥa, đất canh-tác thường-thường khô-ráo, nhứt là đất trồng mía lau, nên chi người ta cày bằng ḅ, như bên Tây, chớ không phải cày bằng trâu.  Trâu trong tỉnh rất ít, chỉ dùng để cày những đám ruộng sâu hiếm-hoi, hoặc để đem vào rừng sâu kéo gỗ mà thợ rừng đốn xuống, cần được đưa ra bến nước để kết thành bè, hay bến cam-nhông để chở theo đường bộ về các tỉnh-thành.

Anh Sáu Theo đang đươn rổ xúc cá, nghe réo ngổng cổ lên:

      -       ……. Con chôm-chôm!

Anh chỉ nghe tiếng trẻ réo anh, và chỉ nghe được có hai tiếng „chôm-chôm“ thôi, vậy mà anh lại chết-điếng trong mấy mươi giây.

Bấy giờ thằng Ất đă tới cửa ngơ nhà anh rồi, và thở hổn-hển, nó lặp lại:

-          Bác Sáu ơi, ḅ của bác ăn nhằm con chôm-chôm.

Ḅ trong làng, người ta thả cho chúng tự-do đi ăn cỏ ở mấy cánh đồng hoang, vào mùa có cỏ, chớ khỏi chăn giữ ǵ cả, khác với trâu, nhưng trẻ chăn trâu lại theo trâu, không phải để chăn mà để thỉnh-thhoảng ngăn trâu chém lộn với nhau.

Thằng Ất quen thân với gia-đ́nh Sáu Theo, biết mặt hai con ḅ của anh Sáu, nên nó tự-động chạy về để báo tin chẳng lành.

-          Con ḅ nào? 

Sáu Theo hỏi một cách ngớ-ngẩn, có lẽ là v́ anh quưnh lên, không biết phản-ứng ra sao, nên mới hỏi bậy một câu thật là vô-ích, v́ đó là một tai-nạn cần được cứu-trị thần-tốc th́ phải liệu phương giải-cứu con ḅ mắc nạn, chưa liệu được mà đ̣i biết con ḅ cần phải cứu th́ mất ngày giờ một cách vô-lư quá.

-          Con ḅ Khứu, thằng Ất đáp.

Những nhà lân-cận nhà anh Sáu Theo đều nghe rơ mấy câu đối-thoại trên đây, và họ là người ngoài, nên họ b́nh-tĩnh được, rủ nhau chạy ra đồng.

Anh Sáu Theo là đương-sự, nhưng anh lại theo sau thiên-hạ, bộ-tịch thiểu-năo khôn thể tả.

Độ tàn nửa điếu thuốc vấn theo kiểu ổ sâu Kèn, cả bọn đều tới băi tha-ma đầu làng mà mấy trận mưa đầu mùa đă nhuộm xanh mặt đất vàng hoe từ non sáu tháng nay.

Đây là cánh đồng lớn nhứt trong làng, không canh-tác được v́ đất sỏi, nên trâu ḅ trong làng được tự-do tung-hoành nơi nầy, khỏi bị chủ ruộng, chủ vườn nào xua đuổi hết.

Họ thấy con ḅ Khứu của Sáu Theo đứng yên như để chụp h́nh chớ không cúi xuống bứt cỏ như bao nhiêu con vật khác, mà cũng không ngẩng lên để trố con mắt tṛn xoe ra nh́n loài người không hiểu sao lại kéo đến đó đông-đảo như vậy?

Bụng con Khứu ph́nh lên như là ăn no lắm vậy, mặc-dầu bấy giờ chỉ có chín giờ sáng và mặc-dầu cỏ đồng mới mọc vài tuần, không đủ cho trâu ḅ trong làng ăn no được, cho dẫu là chúng ăn cho tới chạng-vạng tối.

Ông Hai Nghị hỏi lớn:

-          Có ai chạy gịi, trở về xóm đi kiếm nước mắm lâu năm được hay không?

Nhưng ông Tư Nha đề-nghị:

-          Khỏi!  Phải nhóm lửa lên cho mau để hơ bụng nó.

Dân quê miền Nam tin rằng ở dưới cỏ đồng có một con vật nhỏ xíu, hễ ḅ mà ăn phải nó th́ chướng cái bụng lên rồi lăn đùng ra mà chết.

Từ ngày miền Nam được khai-hoang cho đến nay là trên ba trăm năm rồi mà chưa hề có ai ngó thấy con vật ấy ra sao cả, nhưng không hiểu sao, họ lại biết rằng nó là nguyên-nhơn của bịnh chướng bụng của ḅ, và lại đặt tên cho con vật bí-mật ấy hẳn-ḥi: đó là con chôm-chôm.

Thỉnh-thoảng có người bắt được một loại nhện đồng, nhỏ bằng mút đũa, chơn cẳng cao nghệu, ốm-nhom, đầy lông-lá, và quả-quyết rằng đó là con chôm-chôm, nhưng không ai đủ can-đảm cho ḅ ḿnh ăn thử con chôm-chôm, coi quả nó gây được bịnh chướng bụng của ḅ hay không?

Cả hai phương thuốc của hai ông lăo đều được dùng.  Trong khi thằng Mùi chạy về xóm để t́m xin nước mắm lâu năm, là nước mắm mà người ta chôn dưới nền nhà năm, bảy năm và tin rằng nó có dược-tánh tiêu-trừ bá-bịnh, nhứt là bịnh nấc-cục và bịnh ḅ chướng bụng, th́ những người c̣n lại chạy vô cḥi gần đó, để lượm nhánh khô mang ra cả đống, đoạn nổi lửa lên.

Con ḅ Khứu chướng bụng được dẫn lại gần đống lửa.  Hông bụng của nó được hơ, được thoa nhưng nó đă bắt đầu sôi bọt mồm và bụng nó càng phút càng chướng lên trông thấy.

Dân làng bấy giờ càng phút càng kéo ra đồng đông-đảo.

Cũng như đối với bệnh-tật của đồng-loại, người ḿnh ai cũng là thầy thuốc cả, và ai cũng ngứa mách thuốc.

Ông Sáu Thoàn đến sau ông Hai Nghị và ông Tư Nha lắc đầu, nói:

-          Không xong rồi! chớ phải chi mà kêu tôi sớm tôi t́m ḅ-cạp núi, cho chích một cái là hết lập-tức.

Hai Nghị và Tư Nha tức lắm, hỏi móc ḷ:

-          Anh t́m ḅ-cạp núi mấy năm mới được một con mà đ̣i được kêu sớm?

Ḅ-cạp núi là loại ḅ-cạp to bằng con tôm hùm, thỉnh-thoảng người ta mới gặp được một con trong rừng.

Nước mắm lâu năm đă được thằng Mùi đem tới.  Không biết nhà Mạnh-Thường-Quân nào lại giúp nguyên một chai đầy, nếu để trị bịnh cho loài người th́ cả làng uống mới hết, nhưng có lẽ nghe nói trị ḅ, nên kẻ có thứ của quư ấy đành phải hy-sinh vậy.

Lửa đă không có hiệu-quả th́ nước mắm đến nơi thật là phải lúc.

Chỉ phiền không biết làm thế nào để cho ḅ uống v́ nó ngậm mơm lại cứng ngắt, không buồn ăn uống ǵ nữa hết.

Trong đám người đi cứu ḅ, có cả đờn bà nữa.  Bà hai Thượng nói:

-          Tui nuôi heo, hễ nó bịnh th́ tui nói lại với ông tui, với lại sắp nhỏ của tui đè ngửa nó ra, rồi cạy miệng nó mà đổ thuốc vô.  Ḅ th́ cũng phải làm như vậy chớ biết sao.

Tất cả đồng-thanh khen hay.  Chỉ phiền là đè ngửa một con ḅ, không dễ như đè ngửa một con heo vậy đâu.

Heo chơn cẳng yếu hơn, nắm chơn nó mà giựt th́ nó té nhào, rồi mặc sức mà đè sấp, đè ngửa, đè nghiêng ǵ tùy ư.  Nhưng ḅ th́ cẳng coi nhỏ vậy chớ vững như bốn cây trụ trồng xuống đất.

Chỉ có mỗi một cách là khiêng cho nó hổng chơn lên khỏi mặt đất rồi lật nó lại trên không-trung, đoạn mới hạ nó xuống.  Mà bao nhiêu người mới khiêng nó nổi cách ấy, vả nó cũng chẳng để yên cho ta khiêng.

Tuy-nhiên khó mà rồi rốt-cuộc cũng được v́ họ đông lắm, và họ h́-hục cả tiếng đồng-hồ mà làm sao không thành-công.

Chỉ tức là khi con Khứu được đè ngửa lên cỏ th́ nó đă cứng đo rồi, thuốc tiên cũng không cứu nó được nữa.

Bụng con ḅ bấy giờ ph́nh lên thấy mà phát sợ, và nó nằm đưa bốn cẳng lên trời, giống hệt một củ khoai lang luộc mà trẻ con ở thôn-quê thọc bốn que tre nhỏ vào để làm bốn cái chơn, hầu tạo ra một con ḅ bằng khoai để coi chơi.

Anh Sáu Theo rưng-rưng nước mắt không phải v́ thương con ḅ mà v́ tiếc của.  Nếu có mảnh đất, một mảnh vườn mà bị xem là địa-chủ th́ ông địa-chủ nầy c̣n nghèo hơn „cu-ly“ ở các thành-phố lớn nữa kia.  Một con ḅ chết là cả một tấn thảm-kịch đối với anh ta.

Anh ta trồng mía nhưng không có ḷ để làm đường v́ một mẫu mía ít quá, nên anh ta phải bán rẻ mía cho các chủ ḷ, tay làm hàm nhai quanh năm, không có dư đồng nào hết th́ sắm thêm một con ḅ để thay cho con Khứu, c̣n khó hơn một thầy kư sắm một chiếc xe Huê-kỳ nhiều lắm.

Nhưng tai-họa không chịu nằm trong gia-đ́nh của anh Sáu Theo mà đi phiêu-du khắp làng bởi những ngày sau đó, hôm nào cũng có một con ḅ ăn phải một con chôm-chôm; cả làng, ai có ḅ đều là nạn-nhơn của chôm-chôm tuốt hết và con ḅ Mốc c̣n lại của anh Sáu Theo, cũng theo con ḅ Khứu mà chầu Diêm-chúa … ḅ, nếu ḅ cũng có âm-phủ.

Một sự-kiện làm ai cũng ngạc-nhiên là con chôm-chôm nó trốn ở đâu không rơ mà năm, bảy năm mới xuất-hiện một lần, năm nay tại làng nầy, năm tới lại làng khác, có năm nó đông-đúc cho đến đỗi cả một vùng chín, mười làng đều lâm-nguy v́ con vật bí-mật ấy.

Dưới đây là bức thơ của ông Chủ-tịch hội-đồng xă, xă Mỹ-An, gởi cho ông Trưởng-ty Cải-Tiến Nông-Thôn tỉnh.  Ông Chủ-tịch không biết ở tỉnh có cái Ty ấy hay là không, nhưng ông cứ gởi v́ không biết gởi cho ai, và tin rằng nếu không có Ty đó th́ cũng sẽ có một Ty nào phụ-trách về nông-lâm-mục và bưu-điện sẽ đưa thơ phải chỗ.

Thơ như vậy:

Kính thưa Ông Trưởng-ty,

Năm nay làng tôi có con chôm-chôm về nên ḅ trong làng ăn phải rồi chết hết, dân không c̣n ḅ để cày đất, để kéo xe nữa.

Nhiều chủ ḅ có tiền, sắm ḅ lại dễ-dàng, nhưng họ ngại ḅ mới lại ăn chôm-chôm mà chết nữa.

Vậy dám xin ông Trưởng-ty gởi người về làng để xịt thuốc DDT hầu diệt con … sâu ấy, để làng tôi sắm ḅ lại.

Trân-trọng kính chào ông Trưởng-ty.

Năm hôm sau, quả có người về vùng đó, nhưng họ lại bất-đếm-xỉa tới làng Mỹ-An, mà chỉ công-tác ở các vùng kế-cận thôi.

Họ cũng chẳng chịu xịt thuốc lên cỏ theo lời yêu-cầu của dân-chúng trong vùng mà chỉ tiêm thuốc cho ḅ.

Bao nhiêu ḅ trong vùng đều được chích thuốc, không hiểu để làm ǵ, c̣n con chôm-chôm th́ họ không hỏi thăm tới lấy một lời, khiến dân trong vùng phẩn-nộ hết sức, nhứt là dân làng Mỹ-An, cái làng gọi họ về, mà lại bị bỏ quên.

Chiến-dịch tiêm thuốc cho ḅ trong vùng chấm-dứt, cái đoàn người lưu-động ấy mới chịu tới làng Mỹ-An, mà cũng chẳng buồn nói tới con chôm-chôm, họ lo khiển-trách dân làng.

Một ông có vẻ là Xếp nói:

-     Bà-con ở đây có cái tật làm biếng chôn trâu, ḅ chết toi, hễ có con nào ngă th́ bà-con kéo quăng xuống sông, thành ra bà-con đă gởi trâu ḅ toi theo ḍng nước qua nhiều làng khác rất xa nơi nầy, đó là chưa kể sau ba ngày, xác trâu ḅ nổi lên, hôi thúi khắp một vùng lớn hai ba làng, trong hai ba ngày liền, không ai chịu nổi.

-     Nhưng c̣n con chôm-chôm báo đời ở đâu, sao không nghe thấy quí ông nhắc tới và diệt-trừ nó?

Ông Xếp ấy cười ha-hả mà rằng:

      -    Có chớ, chúng tôi tới đây, chính là v́ con chôm-chôm.

Dân làng mừng khắp-khởi mà rằng:

      -    Té ra quư ông sắp xịt thuốc?

-          Không.  Không cần xịt, chúng tôi chích thuốc cho ḅ là tự-nhiên con chôm-chôm bị diệt rồi.

-          Sao lạ-kỳ vậy?

-          V́ không bao giờ có con chôm-chôm hết chớ có ǵ đâu mà lạ.  Chướng bụng là dấu-hiệu của một bịnh của loài ḅ, do vi-trùng gây ra, chớ không phải là ḅ ăn phải con ǵ đâu.

Bà-con không biết tánh ḅ sao?  Nó rất cẩn-thận, cỏ bị giẩm chơn lên mà nó c̣n chê th́ biết rằng nó đă kiểm-soát cỏ trước khi ăn.  Vả lại do bản-năng tự-tồn, không làm sao mà con chôm-chôm nằm yên đó cho ḅ ăn phải hết.

Từ rày sắp lên, hễ trong làng có một con ḅ bị chôm-chôm th́ bà-con nên cho chúng tôi hay liền.

-          Quư ông đâu có tới kịp.

-          Ừ, nhưng chúng tôi đâu có định cứu con ḅ đă mắc bịnh.  Chỉ mong chích ngừa cho những con c̣n sống là quư lắm rồi.

Chúng tôi khuyên bà-con có sắm lại ḅ nên mua ḅ của các làng lân-cận đă được tiêm thuốc ngừa rồi.  Mua ḅ xa-lạ về, không có ǵ bảo-đảm hết, bởi biết đâu, những con ḅ xa-lạ ấy lại không mang sẵn „con chôm-chôm“ của bà-con trong bụng chướng.

Dân làng chỉ có một số ít người là tin mấy ông mặc Âu-phục, chơn mang giày, không hề biết đời sống nông-dân là ǵ.

Họ phải tín-nhiệm các bực kỳ-lăo trong làng hơn.  Nếu không có con chôm-chôm th́ tại sao tổ-tiên, ông bà ta cứ nói đến con chôm-chôm từ bao nhiêu đời rồi?

Tuy-nhiên, cái số ít ấy họ phá đám và năm sau, ḅ trong làng lại ăn phải con chôm-chôm nữa.  Tức th́ một ông trong số ít đó đi tỉnh ngay để gọi mấy ông phù-thủy kia lên.

Sau chiến-dịch tiêm thuốc, ḅ trong làng được b́nh-yên vô-sự, chỉ trừ vài con bịnh lúc đầu là chết thôi.

Dân làng kết-luận rằng năm đó, con chôm-chôm về ít.  Nhưng số người c̣n tin nơi con chôm-chôm cũng ít lần đi.

Mong rằng một ngày kia, con chôm-chôm sẽ bị tận-diệt nơi tin-tưởng của nông-dân ta.