Bm nu

 

Bnh-nguyn Lộc

Trời hết mưa đ hơn nửa thng rồi v nắng thng chn gay gắt như l nắng h. Thế m trưa hm ấy lo Nghiệm đi khắp xm v h: Sửa soạn để đi hứng, b con ơi.

Hứng đy l hứng c, một động từ địa phương, đặc biệt của miền đng Nam Việt. Ở miền đng Nam Việt, nhứt l trong tỉnh Bin ha, qua ma nước lũ, con sng Đồng nai ứa nước nguồn, bờ sng bnh trướng ra, xm lấn đồng ruộng trong xa, c sng thch ln để đẻ vo ma ấy, c lẽ trn đ yn ổn hơn ở dưới lng sng l nước lụt chảy mạnh gh hồn.

Đẻ xong, chng bỏ con, bỏ trứng lại, hồi cư để sống đời dọc ngang trong dng sng rộng. C con tự tc trn bờ v khi ma mưa dứt th chng đ lớn bằng đầu đũa rồi. Khng biết do năng khiếu no du dắt m hễ những đm mưa cuối ma đổ xuống l chng p nhau m chạy. Chạy tức l đổ x nhau theo những con đường nước từ đồng ruộng cao chảy xuống cc rạch, cc sng, để tm về những khoảng sinh tồn phong ph thực phẩm hơn, y như cha mẹ của chng.

Dn miền đng, vo những đm mưa cuối ma ấy, rủ nhau đặt những giỏ my hoặc giỏ tre đan thật kht mặt, tại cc hiểm đạo như Quan Cng phục Hu dung đạo, v hứng bắt tất cả c con đi tm sanh lộ ấy. Họ đặt tn chung cho c ấy (thuộc đủ loại c sng ngọt) l c lạc mạ. Mạ, c lẽ l tiếng mẹ ni trại bẹ ra, chớ bấy giờ la đ lớn cy rồi, cn đu mạ nữa để m lạc. C lạc mạ hỗn tạp v nhỏ qu, khng c gi trị thương mi nhưng lại l mn ăn rất thch khẩu đối với nng dn ngho. Mỗi ma, một nng dn trong một lng qu hứng c cả thng giạ c lạc mạ, tức l hằng mấy trăm ngn con. Họ kho với muối v mỡ, để dnh ăn hơn chn mười ngy.

Lo Nghim cởi trần tư nin v người ta c cảm gic rằng da lo dy lắm v lo chịu đựng phong sương đ hơn bảy mươi năm rồi, chỉ bằng loại y phục thin nhin ấy thi. Lo c v một tộc trưởng của thời xa xưa, rất nhiều kinh nghiệm sống v nhiều khả năng chỉ đạo như một con th đầu đn. Nn chi cả xm, cả lng đều nghe theo lo, mặc dầu khng c dấu hiệu trời sắp đổ trận mưa cuối cng trong ma, trận mưa c chạy, trận mưa rơi xuống sau một thời gian kh hạn gạt gẫm vi tuần.

Họ rt từ trn gin bếp xuống, những chiếc giỏ rất t dng ấy rồi ra đi ngay để ginh đường nước. Vng, những đường nước, trong một vng, chỉ c hạn thi, m người hứng c th đng, phải tranh nhau mới được một đường, v theo tục lệ cổ truyền, khng ai được php đặt trn dng, khi c người khc đ đặt giỏ họ rồi trn một đường nước no đ. Nếu khng c lệ nầy th mạnh ai nấy tranh ginh, đặt trn người khc, ở một đường nước chảy sẽ c cả ba bốn người ginh hứng, lm sao trnh khỏi ci v, x xt, đến xảy ra lưu huyết như chơi.

*

* *

Nếu c con mới nở c năng khiếu đon biết đm mưa no l đm cuối ma để m chạy xuống sng, kẻo thng tới, ruộng kh, chết chy cả lũ, th lo Nghiệm, y như c, cũng đon được đng như vậy đ m rủ thin hạ đi hứng.

Quả thật xế lại trời mưa như cầm chĩn m đổ th tới tối giỏ ai cũng đầy nhc c lạc mạ.

Đm nay, nh nh đều vui. Nh no cũng kho với mỡ một mớ c con ấy để cuốn bnh trng rau sống, chấm nước mắm ớt nhậu chơi, cn dư lại bao nhiu họ mới kho mặn.

C lạc mạ non mềm nn ngon khn tả v dn nhậu đều thỏa thch đm đ. Dn qu miền đng họ ngho, khng c tiền mua thịt, m c dưới sng bị họ hủy diệt bừa bi như thế, hằng trăm triệu con mỗi năm, hủy diệt hồi chng cn l mầm non thi nn chi rồi họ lại phải nhịn thm, v đu cn c để m cu? Nhịn thm đến cuối ma mưa khc, chỉ ăn mắm muối qua loa vậy thi, sau ci đm linh đnh nhậu nhẹt đ.

Tuy ni thế chớ thỉnh thoảng họ cũng kiếm được c. Đ l vo tiết thng ging, thng hai. Cũng lại lo Nghiệm nữa. V sng hm ấy, lo ta lại ku gọi người trong xm đi tt. Tt l danh từ địa phương thứ nh của miền đng về nghề c. Tt l tt cc vũng trong rừng su, bấy giờ đ cạn gần hết nước, sau năm thng nắng chan chan.

Xm G Ri của lo Nghiệm l một trong năm bảy xm hẻo lnh của lng Tn định. Đ l một lng kh cằn, một mặt nằm ven sng Đồng nai, nhưng phần lớn đất đai lại ăn su vo pha trong rừng, từ đầu thn ở bờ sng v đến cuối thn trong rừng, xa đến mười mấy cy số. Xm chỉ đng c mười su nc gia, cỡ chiến tranh đi qua đ, hủy diệt hết xm, cũng khng phải l một tấn thảm kịch lớn. Nhưng xm ấy lại rất cần thiết cho sự tồn tại của lng nầy, n gồm tất cả cc xm nhỏ mới thnh lng được - cũng y như lng Tn định nầy cũng rất cần thiết để thnh nước Việt nam, mặc dầu n ngho khổ, khng lm lợi trng thấy cho nước nh v cỡ tang thương c lướt qua đ, cả lng sụp đổ hết, c vẻ cũng khng sao.

Tt vũng l cng việc tập thể cần t lắm l ba người mới lm cạn thật sự một ci vũng kh lớn v kh su trong khu rừng no đ, sau lng. Nhm của lo Nghiệm gồm lo, một ga phụ bốn mươi v ch b Ất, mười bốn tuổi. Ch b nầy l con của một gia đnh sắp sửa bỏ lng, di cư đi nơi khc, v ở đy sanh sống kh khăn khng thể tưởng tượng được. Cha mẹ n chỉ đợi cng giỗ ng cố nội n, vo cuối thng hai, l bỏ ci chi tranh gia truyền độc nhứt để di cư.

Lo Nghiệm biết c, biết trời m cũng thuộc nằm lng cc ao vũng trong rừng v thuộc nằm lng mấy con đường mn đưa vo cc ao vũng ấy. Lo lại biết cả th rừng thch ao no m trnh v khuyn dn lng trnh, v ao no th ưa đến uống nước l ao đ c cọp rnh. Họ ln đường hồi cỏ cn ướt sương, thế m vo tới trong ấy, mặt trời đ ln cao được bốn năm so rồi.

Vũng m lo Nghiệm chọn, c tn hẵn hi. Đ l vũng Mẹ con. Ai đặt tn cho ci nơi m một năm chưa dễ c người lng đến chơi tới hơn một lần? C lẽ đ l bọn thợ rừng, họ đặt để lm những ci mốc khng gian trn bước đường xuyn lm của họ. Vũng Mẹ con, như tn n đ chỉ, gồm hai vũng nằm cch nhau độ ba thước, một vũng lớn v một vũng nhỏ. Lo Nghiệm khn quỉ, chọn vũng ny để c chỗ m chứa nước của vũng c c. Cc vũng khc, nước tt ra, lại chảy vo, v đất chung quanh lun lun cao hơn, việc tt vũng thnh ra một khổ sai tốn sức lao động khng thể tưởng tượng được.

 

Họ lm việc theo lối dy chuyền: ng tộc trưởng xuống tận rn vũng, mc vũng nước bằng gu rồi mang trao chị ga phụ đứng cch đ độ hai mươi thước, chị nầy lại chuyền gu cho thằng b để n đem nước đổ xuống ao con. Vũng Mẹ, lc cn trinh, đẹp v cng. Nước rừng, nằm yn hằng năm, lắng trong như mắt mo. Dm xuống đy vũng thấy r c lượn quanh những thủy thảo hnh dung cổ qui, c cy trng giống như cội tng gi, c cy giống như cy bng cc, c cy lại mường tượng như một con rt khổng lồ.

Lo Nghiệm đứng nơi triền vũng do dự rất lu, khng nỡ để chn xuống đ m ph đm sự yn ổn của loi thủy tộc ẩn dật nầy, m lm vẩn đục khối nước trong leo lẻo, m đạp gy bao nhiu thủy thảo đẹp như cy cảnh non bộ của nh giu. Nhưng m ci ăn tồi tn cứ ni ln tiếng ni ưu tin của n v ra lịnh cho lo ph hoại cảnh thần tin thu hẹp ny.

Xa xa, nghe c tiếng người h nhau, c lẽ nhm no đ đi lạc đường, tm nhau giữa rừng su. Ở đy, chỉ nghe tiếng nước của vũng Mẹ a vo gu v giy lt sau, tiếng nước từ gu trt xuống vũng Con. Họ lặng lẽ lm việc, dn của ci xm thưa người nầy gần như l ha cm hết thảy v họ khng c nhiều dịp lắm để sử dụng ci năng khiếu tốt đẹp nhứt của loi người l ngn ngữ. Cho đến thằng Ất m cũng ngậm miệng, một sự lạ t thấy v trẻ con ham ni như ham ăn.

Đy l chuyến đi tt đầu tay của Ất, năm kia n cn b qu, năm ngoi n đau ốm trong ma tt v chỉ mới được tham dự lần thứ nhứt đy thi, vo một cng việc kiếm ăn của dn lng.

Thnh lnh n la ln:

- C m! Trời ơi sao lạ kỳ như vầy?

Khng ai buồn đp cu hỏi của n m người xa lạ thoạt nghe khng thể no hiểu được.

Chị đn b ga bận khiển trch lo Nghiệm:

- ng mc nước phải coi chừng chớ, để c chun v gu, th lt nữa phải tt ci vũng Con trở lại để mt c sao?

Lo Nghiệm giận mnh sơ st một cch khng xứng đng với ti năng của kẻ đầu đn, nn lm thinh để nuốt hận.

Thẳng Ất lặp lại cu hỏi, khng hỏi thẳng người no, ni to ln như chỉ ni với n thi:

- Sao lại c m?

Chị đn b ga hỏi lại:

- Chớ mầy tưởng c g?

- Tui cứ tưởng ta tt c đồng, nghĩa l c tr, c r, c lc. Những c sng dường như đ bị hứng hết lc cn l c lạc mạ kia m, thm Bảy?

- Khng. Khng phải con c no cũng chạy hết trong đm mưa cuối ma đu. C một mớ cố lội ngược dng để ở lại, thm Bảy giải thch.

- Trời, sao n ngu qu vậy? Lội ngược dng đ khổ thn khng biết bao nhiu, lại khng được hưởng ci vui chung hội m chạy với người ta. Tệ hơn nữa, ở lại trong ao t, chắc phải thiếu ăn v rốt cuộc c thể chết chy khi ao vũng cạn hết.

Lo Nghiệm đ mỏi tay, mỏi lưng, đứng thẳng ln để nghỉ. Lo nhn vo rừng trước mặt lo, như khng thm nghe hai người đồng đội ni chuyện với nhau. Chị đn b ga b lối khng biết đp thế no với thằng b, m c lẽ chị ta cũng nghĩ như n nn cũng đang thắc mắc thầm. Nhưng chị ta khng hỏi, v thằng Ất đ hỏi rồi. Khng c người đp nghĩa l khng ai biết đp lm sao, cn hỏi nữa lm g! Vả lại dn qu bận sinh kế vất vả qu, khng dm thắc mắc nhiều v lu về bi ton v ch no khc hơn l bi ton ăn.

Lo Nghiệm nhn rừng lu lắm, rồi vụt thnh lnh trả lời cu hỏi của thằng Ất, trong khi thằng b ngỡ n đnh phải bỏ tri băn khoăn nầy như bao nhiu băn khoăn khc của tuổi thơ m khng ai buồn giải đp dm n, trong ci thế giới rừng r chỉ gồm mười su nc gia m ai cũng lo chạy gạo trối chết.

- Chắc mớ c lạc mạ ngu nầy khng ngu lắm đu. Sở dĩ chng n khng chạy v chng n thương yu ci nơi chn nhao cắt rn của chng, cố lội ngược dng, bm nu để ở lại nơi m chng n cho đời.

- Ở lại để lm g?

- Khng biết để lm g! Chỉ thương l ở lại thi!

- Đi chết.

- Đi cũng được, miễn toại lng thương.

Khng ai ni g nữa v cả ba đều nhn vo rừng, sau khi ni chuyện c với nước. Một hồi lu, lo Nghiệm toan khom lưng mc nước trở lại, nhưng lo lại thi, ni tiếp:

- Thuở tui cn nhỏ bằng thằng Ất, ng b tui cũng định bỏ lng đi kiếm ăn nơi khc. Nhưng rồi họ khng nỡ đi. Nhiều người khc cũng tnh như vậy m rồi rốt cuộc ai ở đu cứ ở đ. Họ bm nu vo mảnh đất cằn cỗi nầy m họ rất cực khổ, khng biết để lm g. Chắc họ thương lng qu, đi khng đnh. M quả c như vậy, b con ơi! Ci ngy m ng nội tui quyết định ở lại, tui mừng khng biết bao nhiu, tui chạy đi bo tin lnh với cc bụi tre ở đầu xm, với con suối cạnh cuối thn, v cả ngy ấy, khng c g ăn, tui cũng nghe no tới cổ v sung sướng

- Tui sắp đi, tui cũng buồn qu! thằng Ất than, nhưng khng biết lm sao!

Chị đn b ga ny giờ chưa c kiến no hay, xui dại thằng b:

- Sao mầy khng trốn ở lại?

- Biết c được hay khng?

- Dễ ợt. Trốn đi th ngại đường xa nước lạ chớ trốn ở lại với người cũ, ai bỏ đi mầy m mầy lo.

- Tui thương đất nầy qu!

- Bm nu, ng b ta đ bm nu, tao đ bm nu mới cn xm nầy, lng nầy. Cn lng mới cn nước mnh, lo Nghiệm ni.

- Lng nầy ngho qu, ng ơi! chị đn b ga than.

- Ừ, ngho lắm v ta khổ lắm. Nhưng lng nầy khng c khng được. Một nước phải gồm rất nhiều lng, lng ngho, lng giu, lng ngho cũng cần lắm chớ b con!