Cu dầm

Bnh-nguyn Lộc

 

Viết theo một chuyện cổ tch của lng Tn uyn để tặng những đứa con yu mến của Tn Uyn đ xiu bạt khắp mọi nơi sau ma tiu thổ 1945.

 

Ti ưa đi cu, khng phải để được c bởi v ti nặng bng va lắm:

C khng ăn cu, mồ cha con c dại

Cần cu anh cầm, nghĩ lại con c khn.

Cũng khng phải theo dấu của ng gi sng Vị đợi chờ cha Thnh rước về lm tướng Ty kỳ.

Đi cu, đối với ti l những giờ m lng được nhẹ bổng khng buồn, khng vui, lng lng như đ thot trần. Đi cu l những giờ rnh một tăm c hay lơ đng ng theo bng chim thằng chi xẹt mau như sao băng, hoặc xem từng my lơ lửng trời xanh ngắt. Đ l những pht hồi hộp nhn ci phao chm lần... chm lần, nghe đầu cần cu nặng nặng. Rồi... roạch một ci, con c g đ đ sứt mp cn lưỡi cu th ga mồi, mồ hi ngư ng nhỏ giọt... Đi cu l xem những con sng, ngọn rạch, tựa hồ như những con đường biết đi, mang theo hnh ảnh của cả một sự sống, một cuộc đời hiếu động. Đi cu l vớt những tri trm, những bụi cy r r tri từ trn nguồn về để nghe n kể lể chuyện rừng xanh.

Ti lại thch đi cu dầm. V vậy mỗi lần về qu, ti về vo ma mưa để đi cu dầm, tm lại những cảm gic đ sống qua ngy no.

Phải ni cho cc bạn nghe cu dầm l lm sao chớ. C g đu: vi chục cần cu tre ngắn, đu cần uốn cong như cy cung, đui cần vạt nhọn, nhợ cu ngắn hơn cần một cht, lưỡi thp hơi to.

Ở lng ti người ta gọi đ l cu cắm, l v cần cu được cắm di theo bờ ruộng, c người lại ku l cu bủa, v cần nhiều, bủa khắp đồng ruộng. Cn cu dầm của họ th lại l một cch khc nữa.

Nhưng ti c cần g ni trng một tiếng nh nghề của địa phương đu. Cu dầm của ti l một cuộc đi cu ban đm, những đm mưa dầm, phải dầm mưa m cu.

Ở đy, cu, đối với ti cũng khng phải l bắt c bằng cần. Đi cu dầm l hứng lấy những hột mưa nhọn hoắt, đn những ngọn gi lạnh quu tay để được tận hưởng trong tưởng tượng ci cảnh ấm m, chăn gối nệm bng.

Bơ vơ trong bng tối, thm thuồng một ngọn đn xa... Lắng nghe sự sống b mật, m thầm của cn trng trong cỏ, trong lau... Rng rợn v tiếng vạc no nng như tiếng một c hồn đau khổ, v tiếng th thầm của đm tối, tiếng gi vi vu...

Đ l những th lạ thường m người kỳ khi hay tm kiếm. Nhưng điều nầy thch hơn hết, l đi cu dầm thế no cũng gặp ng Ba Sa.

*

* *

ng Ba Sa l một người thuộc về m. Ban ngy khng ai thấy ng đu hết, trừ khi ng gip đm ma, nh ho, đi cng cha, cng đnh. Những lc hội họp xm lng như vậy, ng t ni chuyện với ai, khng hiểu v thi quen sống c độc, hay v lẽ g khc.

Như một con c ăn đm, bạn b với bng tối, ng Ba chỉ ra khỏi nh lc đỏ đn để đi cu dầm, về ma mưa. Cn trong những thng nắng ruộng kh khng biết ng lm g.

Đm no ti cũng thấy ngọn đn ng Ba leo lt đằng xa. Một khi kia nghe mnh hiu quạnh c đơn qu, cần phải ni với ai một điều g, hay t ra cũng cần sự c mặt một hơi người bn cạnh, ti m lần lại ci đm đỏ, ẩn hiện như đn ma đằng kia.

ng Ba cũng khng tm cch trốn trnh g ti, song ci miệng lm thinh của ng th khng ai cạy nổi.

Nhưng ti đ c những chiếc đũa php, một điếu thuốc mời, rồi hai điếu, rồi ba, rồi khng cn biết l mấy điếu nữa. Trong những lc như vậy mới biết ht thuốc điếu l sướng.

Ci sức nng nhỏ mọn của điếu thuốc như thấm nhuần khắp chu thn, nghe như đỡ lạnh mnh v lạnh lng.

Khi thuốc xui người khp np nhứt cũng phải cởi mở lng. Lời qua, tiếng lại, ban đầu cn cụt ngủn, xẳng l lần lần thn mật, c bao nhiu trt rt ra khng tiếc.

Một tiếng st đằng xa vọng lại, tức th ng Ba c chuyện Thin Li, chuyện lưỡi tầm st để ni cho ti nghe liền.

ng Ba biết rất nhiều chuyện yu ma, v ở đy, hon cảnh rất thch hợp để gợi sự hi hng, rng rợn.

No l chuyện thằng cha đi cu dầm, đm kia gặp một b gi lạnh quu, run rẩy bn đường. Động lng thương, anh ta cng b ấy về lng. Nhưng dọc đường nghe cng lu, cng nặng, nặng qu, đi khng nổi. Anh ta ng ngoi lại th trời ơi, đ l một cỗ hm lu đời, mục nt, hi tanh...

Lại chuyện anh chng đi soi ếch, nửa đường c thằng nhỏ xin theo xch giỏ.

Tới khuya, anh ta xem lại giỏ coi được nhiều hay t... thấy mu chảy rng rng, ếch th con no con nấy cũng mất đầu, anh ta hỏi lẩy thằng nhỏ:

- Bộ mầy ăn ếch sao mậy?

- Ừ, ti ăn.

- Bộ mầy l ma sao m...

Anh chưa dứt tiếng th trời bỗng chớp le, thấy miệng thằng nhỏ dnh mu tm lem, ta lụa, cn lưỡi n th le ra di tới rn...

*

* *

o tơi v nn trũm của chng ti khng đủ che mưa, đỡ gi. Chng ti lại ht thuốc cho ấm. Một điếu, rồi hai điếu... rồi ba, bốn, năm, su điếu.

*

* *

- Ci thở [1] m tui [2] cn trai như cậu - một đm kia ng Ba kể - ti c thm cu cắm như vầy đu. C ruộng, một năm c mấy thng m bn cũng khng bao nhiu tiền. Hồi đ con sng Đồng nai của mnh cn nhiều c, m c lớn, ti chỉ đi cu xuồng. Một ngy, một đm, kiếm mạt lắm cũng được năm quan tiền [3].

Ti cũng biết st phạt qu, bắt vật trời sanh lắm th mang tội, song ngho th biết tnh sao. Thi th tới đu hay đ, nữa chết xuống dưới phải tội no hay tội nấy. Nhưng ti đ xuống dưới trưởc khi chết, nn từ ấy những nay, ti dẹp ci nghề cu sng đi.

ng Ba rt một hơi thuốc di, rồi cho khi ra lỗ mũi chầm chậm... Đoạn ng thuật tiếp:

- Cậu cũng biết chớ... chợ Tn uyn mnh địa thế tốt lắm. Mấy thầy địa l cắc ch đi du phương, qua đ, thầy no cũng khen. Nn ci cha ng [4] sau chợ bị nh nước bắt dời đi mấy lần, m cắc ch họ cứ rủ nhau xin để lại cho được mới nghe. Trước chợ, con sng, bờ cao ngất.

Nước sng trước chợ lại vận thnh xoy khu ốc, như cố dừng lại trước một địa thế linh thing. Bn kia sng, ngay chợ, khu rừng cấm Bnh hưng trn hn c lao Tn chnh, ng giống tấm bnh phong, hay ci tam quan trước cha chiền. Rừng sầm uất, cy cao, bng mt đứng trn m vực cao, nghim nghị rọi mnh xuống sng su. Nếu khng c chợ, nh, người đi ghe thương hồ qua đ khng khỏi sởn tc gy, v ci vẻ linh thing, tịch minh của n.

Mấy ng hồi trước thuật rằng: ngay dưới miếng đất cất chợ c một ci hang ăn luồn v riết tới cha ng, tới chỗ ci hồ trn miệng c xy con c ha long, cậu biết chớ ?

Một đm kia, ci nh sn của ch Sang, cất dựa m sng, bỗng đổ sụp. Bao nhiu của cải, vng bạc đều đi tuốt hết, cn chủ nh v vợ con th, may qu, lội vo bờ được. Ch Sang mướn thợ lặn, định m vớt của lại. Nhưng ci anh thợ lặn ấy tm hoi khng thấy dấu vết ci nh, khng lượm được lấy một mảnh ngi, một tấm vn nhỏ. Anh ta gặp một miệng hang, ng v tối đen như mực. Hang thần được dn lng biết từ đ.

Đ, mấy ng thuật rằng trong hang đ c một cặp c bng tu lu đời thnh thần. Hai vị thần nầy đ linh, lại hiền từ, nhơn đức hay ph hộ dn lng.

Cậu thấy khng, người trong lng mnh phần nhiều c chữ, đất địa c Mo quan r rng.

Trong khu rừng cấm trước chợ lại c cặp c cũng tu lu đời thnh thần. Nhưng đ l hai vị thần nhỏ, tướng của thần c bng.

Thần C rất hung c, tham lam...

! Qun ci nầy, mấy ng ni nhỏ cho nghe rằng Thần C l cặp rắn, lớn m ngắn, mồng đỏ, mỏ nhọn... Hễ năm no dn lng khng cng hối lộ th năm đ thế no cũng bị tai họa. Ci chợ hồi trước cn lợp tranh, cứ vi năm lại chy một lần. Đm trước khi chy chợ, dn lng nghe bn rừng tiếng gầm tht vang trời. Bởi vậy, hằng năm lng c lập đn lm chay trước chợ, để tế Thần C v lun tiện bổ th c hồn, cc đảng [5].

Mấy ng lại thuật rằng c lần kia, một người cu xuồng, bỏ neo tại bến Tru, np dưới bng một cy nhng. Chỗ ấy rậm rạp, đi thuyền trn sng khng thấy được. Khi đương cu, anh ta thấy giữa dng sng nổi ln một con ra lớn bằng ci nia. Ra ng quanh quất rồi lặn xuống liền, nửa giờ sau, người đi cu được mục kch một cảnh tượng hết sức lạ lng. Nơi m con ra hiện ln hồi ny, thấy c khi từ dưới nước bay ln. Đ l khi hương trầm thơm ngy ngất, bay tản ra khắp mặt sng. Rồi từ từ nổi ln hai vị thần, một vị nam, một vị nữ, ngồi đối diện trước một bn thạch. Hai vi thần nầy, đen hắc, đầu đội mo hnh đui c, xim y rực rỡ những vảy c ngũ sắc, những vỏ ốc xa cừ. Xem kỹ lại th thấy thần đương đnh cờ. Chừng đu được tn một điếu thuốc bỗng nghe vị nữ thần ni: ng n, ở đy nghe như c hơi phm. Vị nam thần bn ngước ln, nhn quanh, dừng mắt lại pha xuồng cu, nhn chăm chỉ rồi chu my, tỏ vẻ kh chịu. Người đi cu cn hoảng sợ th cả thần v bn thạch đều chm một cch mau lẹ.

Một lt sau, nơi khc sng ấy, mu tro ln nhuộm đỏ khối nước v thy con ra ban ny nổi lnh bnh. Cc ng ni đ l một vụ trừng phạt tn lnh dọ đường khng kỹ, để mắt tục dm thấy cảnh thn mật của thần.

Ti chận ng Ba lại ni: Tch nầy tới đy ti đ biết, người no ở Tn uyn lại khng r chuyện Cặp C Bng tu dưới cha ng v chuyện Cặp C gy chy chợ. Nhưng rồi lm sao nữa?

ng Ba kể tiếp:

- C một khi đ, đương cu, ti nghe n rị cần mạnh qu, ti biết l c lớn ăn. Ci thứ c lớn th khng nn ko ln liền: như vậy chỉ thm đứt nhợ, gy cần m thi. Ti cho xuồng chạy theo sức li ko của n.

Nhưng n mạnh qu, sợi nhợ căng thẳng muốn đứt ra, ti phải vừa bơi phụ thm, vừa hớp nước sng phun cho c n mệt. Chạy theo doi Hn, th con c đ đuối sức, thả ngửa trn mặt nước. Con c n lớn gần bằng thằng nhỏ năm tuổi lận. M điều nầy kỳ qu cậu, n cứ nhn ti, hai mắt nhấp nhi như người ta ra hiệu. Ti pht sợ ln, bứt dy, rồi thả cho n tri đi. N mừng qunh, ng ti lần cht rồi lặn mất.

Lc về ngang xoy nước, xuồng ti khi khng vng lật p. Ti tưởng phen đ chết tri rồi, v chỗ nước vận, ti giỏi như ri cũng khng lội nổi.

Nhưng lạ qu, ti bi nước rt xuống, chm m khng ngộp, v lại chm đứng, chớ khng đm đầu xuống như người chết đuối.

Đy sng khng c bn, khng c ct, m lt ton bằng đ ong. Ti chưa hết sảng sốt th bỗng đu một con c he lớn như một con heo ni lội tới trước mặt, rồi... lạ chưa, ni bằng tiếng người rằng: Cha ti sai mời trng sĩ vo dinh. Dinh no c, ti hỏi trong bụng như vậy, v cng hoảng sợ hơn nữa. Nhưng ti cũng cứ đi theo c he...

Lm sao m ti đi dưới nước khng ngộp, cũng khng bị nước cản, nhẹ nhng, thong thả như đi trn đất liền? Ti theo c he vo một ci hang lớn, rộng cỡ mười người chun v cũng lọt. Thi ti biết rồi, hang Thần C Bng đy chớ g.

Bốn bề hang đều cẩn đ xanh. Hang sng lờ mờ, xanh xanh như đm c trăng, su v ước chừng khỏi chợ - quả thật lời truyền khẩu khng sai, hang ăn su tới cha ng - trong ấy ti thấy một khoảng rộng sng gần như ban ngy.

R rng l một vương phủ. Dinh cất bằng đ cẩm thạch, cột chạm rồng cẩn ốc x cừ, ngi bằng vảy đồi mồi, lu năm ln nước đẹp chưa từng thấy.

Ngai của Thần C Bng đặt ngay trước thềm bằng san h v huyền rp mối lại rất kho lo.

Thần C Bng ngự trn ngai, bn hữu c Thần B, bn tả một vi thần cn trẻ, đứng chớ khng ngồi. Vị thần trẻ nầy trn mi mang một vết thương cn mới rng rng.

Trước sn, binh tm, tướng c hầu hạ đng khng biết bao nhiu m kể. Cn hương trầm th phưởng phất thơm, nhạc thần vẳng nghe đu đ.

Ti run sợ quỳ trước ngai thần, bỗng nghe thần phn: Nầy! Người kia, ngươi c biết rằng tội lỗi ngươi chồng chất đầy dẫy khng ? Kẻ hầu hạ của ta đ hao hớt nhiều, bao nhiu binh tm, tướng c bị nh ngươi cu gần hết. Ta đ tu với Long Vương v đ được php xử ngươi. Ta định bắt ngươi xuống đy m trị tội, nhưng chưa kịp th, may cho ngươi, hồi sớm đy con ta ha c đi du hồ, vướng phải lưỡi cu của ngươi, v được ngươi tha cho. Vậy, ơn nầy đền tội ấy, nhưng ta khiến ngươi từ bỏ ci nghề bất nhơn ấy đi.

Nếu ngy mai ngươi cn lo hnh trn sng nữa th đừng c mong được về với vợ con.

Ti vưng vưng dạ dạ khng ngớt th Thần tiếp: Muốn nh ngươi khỏi thiệt hại điều g, ta ban cho ngươi một vin ngọc chan chan. Con chan chan sống khng bao lu, nn khng mấy con c ngọc, m hễ c th qu lắm. Nh ngươi khng được bn, cũng khng được khoe với ai. Để n trong nh lm của, tự nhin lm ăn kh. Thi cho nh ngươi về.

Ti lnh lấy ngọc, ci lạy tạ ơn Thần rồi theo c ra khỏi động. Khi ln tới mặt nước th xuồng ti đ đậu sẵn tại bến Tru, kh queo như mới đẩy xuống sng vậy.

Từ ngy ấy ti bỏ nghề cu, xoay ra bun bn. M quả thật như lời Thần đ dạy, bn mn no lời mn nấy, khng bao lu m ti cất được một ci nh ngi kh lớn. Cn con th đứa no đứa nấy cũng mập ci cụi.

Một ngy kia, buồn qu, ti xch cần ra bờ sng giựt lng tong chơi. Chiều về, nghe trong mnh bần thần rồi đau một trận đau vật ti gần trt năm. Vợ con ti nối tiếp nhau m chết.

Cửa nh, ti bn sạch để chạy thuốc v lo việc tang ma. Cn hn ngọc th biến mất đi lc no khng biết.

Nn chi by giờ ti chỉ đi cu cắm thi. Bị một lần tởn tới gi. Thứ c r, c lc nầy l c ruộng, c phải của thần đu m sợ.

Ti rợn người ln v lạnh hay v sợ? Bất gic ti xch đn rọi vo mặt ng Ba. Qua những giọt mưa chảy rười rượi theo vnh nn trũm, ti thấy miếng ng gi gặp Thần C Bng lẩm bẩm như ni thm điều g với ai.

 

 



[1] Thuở

[2] Ti

[3] Tiền kẽm hồi Tiền Php thuộc

[4] ng đy l ng Bổn Đu Cng, tức M Viện.

[5] Tục lm chay chợ vẫn cn, cho tới năm 1945 (lời tc giả)