B Ì N H – N G U Y Ê N   L Ộ C

Cuộc Ðời và Văn Nghiệp - Tống Diên - 01 02 03  - PDF

III.- TÁC PHẨM QUAN TRỌNG 

  1.- Tác phẩm có ý nghĩa đặc biệt

a.-  Hương Gió Ðồng Nai.  Ðây là tác phẩm đầu tay của BNL và là một tập tạp bút (giới hạn trong đề tài) ghi chép những nhận xét, cảm nghĩ của tác giả đối với đặc sản, phong tục, ca dao, v.v… của vùng đất Ðồng Nai.  Ông khởi thảo từ năm 1935 và hoàn thành năm 1942.  Một truyện và một bài tùy bút trong tập tạp bút nầy được đăng tải trên báo Thanh Niên, khoảng 1943.  Năm 1945 cả bản thảo viết tay lẫn các bài đã đăng báo đều bị thất lạc.  Khoảng năm 1953-1955 BNL có viết và đăng báo dần dà một công trình sưu khảo khác là Thổ Ngơi Ðồng Nai, mà phần đầu coi như đã xong là Ca Dao Miền Nam .  Ðây là một nổ lực tái lập lại tác phẩm “Hương Gió Ðồng Nai” đã mất năm 1945.  Nhưng rốt cuộc “Thổ Ngơi Ðồng Nai” cũng thất lạc, không tìm lại được những bài đã đăng báo.

b.- Năm 1943 BNL có đăng trên báo Thanh Niên bài “Di Dân Lập Ấp”.  Ðây là bài khai từ, là chương mở đầu của bộ tiểu thuyết lịch sử Phù Sa, khởi viết năm 1942, mô tả đời sống của đoàn người di cư từ miền Trung vào định cư ở miền Nam.  Ðây là hoài bảo lớn mà BNL ôm ấp lâu dài trong lòng nhưng đến chết vẫn không thực hiện được.  Tác phẩm “Phù Sa” được tác giả dự trù dài đến cả ngàn trang cũng đã bị thất lạc vào năm 1945.  Sau năm 1954, BNL viết lại tiểu thuyết “Phù Sa” và đăng báo Nhân Loại khoảng gần 200 trang.  Báo đình bản và ông cũng ngưng viết tiếp tiểu thuyết đó vì bận viết các feuilletons khác.  (Có những trang Tiểu Sử BNL ghi “Câu Dầm” là truyện ngắn đầu tiên của BNL đăng trên báo Thanh Niên; tôi không biết điều nầy có đúng không, nhưng nếu căn cứ vào lời đề tặng trước khi vào truyện “Viết theo một chuyện cổ tích của làng Tân Uyên để tặng những đứa con yêu mến của Tân Uyên đã xiêu bạt khắp mọi nơi sau mùa tiêu thổ 1945” thì “Câu Dầm” không thể viết trước 1945 được.  Ngoài ra, tôi nhớ có lần nghe ông nói: “Bài Di Dân Lập Ấp là bài đầu tiên của tao viết trên báo Thanh Niên.” Khi gởi đăng bài nầy ông không nói rõ đó là một bài khai từ hay chương mở đầu cho một bộ tiểu thuyết dài và có lẽ vì thế mà báo Thanh Niên xem đây như là một truyện ngắn)

c.- Nhốt Gió.  Tập truyện ngắn đầu tay của BNL do nhà xuất bản Thời Thế ấn hành năm 1950.

d.-  Ðò Dọc.  Tiểu thuyết đầu tiên được in thành sách của BNL.  Không rõ tác phẩm được ấn hành năm nào, nhưng nhà xuất bản Bến Nghé in lần thứ hai năm 1959, và theo Nguyễn Ngu Í trong “Sống và Viết…với BNL” thì Ðò Ðọc được giải thưởng Văn Chương Toàn Quốc năm 1959.

Tôi xin được có thêm một chi tiết về quyển tiểu thuyết nầy.  Nhà văn DIỆU TẦN ở California có viết trong tạp chí Văn Học số 18 (tháng 7 năm 1987) rằng, tiểu thuyết Ðò Dọc lấy cốt truyện của tiểu thuyết Pháp “Les Quatre Filles Du Docteur March” (Bốn Ái Nữ Của Bác Sĩ March).  Nhận xét của ông Diệu Tần không được chính xác, bởi lẽ Ðò Dọc và Les Quatre Filles Du Docteur March chỉ có chung nhau một điểm là cả hai tác phẩm đều có 4 nhân vật chính là 4 chị em gái chưa chồng.  Cái điểm chủ yếu của Ðò Dọc là con đường quốc lộ số 1 (đã đưa 4 cô con gái của ông bà Nam Thành tới chỗ quen biết với họa sĩ Long) thì không hề được thấy trong Les Quatre Filles Du Docteur March.  Thực ra, khi viết Ðò Dọc, BNL được gợi ý bởi vở kịch của kịch tác giả J.J. BERNARD, mà ông đã trang trọng ghi ở trang đầu: Kính tặng J.J. BERNARD, người sáng-tạo “KỊCH-THUYẾT ÍT LỜI”, mà vở kịch danh tiếng “CON ÐƯỜNG QUỐC-GIA SỐ 6” đã gợi hứng cho tôi.

e.-  Ði Viếng Ðời Xưa. Truyện nhi đồng được nhà xuất bản Phượng Giang (của Nhất Linh) xếp vào loại Sách Hồng và ấn hành khoảng năm 1962.  Nó có ý nghĩa đặc biệt như sau.  Tất cả những nhà văn trong nhóm Văn Hóa Ngày Nay của Nhất Linh đều được nhà Phượng Giang xuất bản tác phẩm.  Riêng BNL thì không.  Trường hợp truyện “Ði Viếng Ðời Xưa” là một biệt lệ.

f.-  Nguồn gốc Mã Lai của Dân Tộc Việt Nam (1971)

g.-  Lột Trần Việt Ngữ (1972)

f g là hai tác phẩm đã đưa BNL từ lãnh vực văn chương thuần túy sang lãnh vực nghiên cứu cổ sử và ngôn ngữ Việt Nam.

h.- Cổ Văn  (soạn chung với bạn: Nguiễn-Ngu-Í):

      -     Chiêu Hồn và Tiếc Thay Duyên Tấn Phận Tần

-         Tự Tình Khúc và Thu Dạ Lữ Hoài Ngâm

-         Tì Bà Hành và Trường Hận Ca

   2.-  Những tác phẩm mà tác giả ưng ý

a.-  Tiểu thuyết:  Phù Sa (chưa hoàn thành);  Tỳ Vết Tâm Linh.

b.-  Truyện ngắn: Tính toàn tập: Cuống Rún Chưa Lìa;  Tính riêng rẻ: Bàn Tay Năm Ngón;  Không Trốn Nữa (trong Nhốt Gió) và Hồn Ma Cũ;  Rừng Mắm;  Ba Con Cáo (trong Ký Thác);  Tạp bút:  Những Bước Lang Thang Trên Hè Phố Của Gã Bình-nguyên Lộc.

c.-  Ý kiến riêng của người viết:  Trả lời phỏng vấn trước 1975 của Nguyễn Nam Anh (bút hiệu khác của nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng), BNL cho biết tại chủ quan ông thấy các tác phẩm đó hay, chớ người khác chưa chắc đã thấy như vậy.  Theo thiển ý, BNL nắm vững lý do tại sao ông ưng ý các tác phẩm trên đây nhưng không nói ra, có lẽ vì ông không muốn cho mọi người biết rõ một số tâm tư thầm kín của ông.  Tôi xin nêu ra dưới đây vài giả thuyết theo suy nghĩ của tôi để thử giải thích sự ưng ý đặc biệt của BNL đối với một số tác phẩm của ông.

-         Trường thiên tiểu thuyết Phù Sa.  Tác phẩm nầy chưa hoàn thành nên khi trả lời phỏng vấn của Nguyễn Nam Anh, BNL không liệt kê nó vào danh sách những tác phẩm ông ưng ý.  Trong chỗ riêng tư với thân bằng quyến thuộc, ông luôn luôn khẳng định Phù Sa là hoài bảo ông ôm ấp trong lòng trọn đời nhưng e không thực hiện được trước khi nhắm mắt.  Lý do ông thích Phù Sa cũng dễ hiểu thôi.  Suốt đời ông bị cuốn hút vào việc vinh danh những bậc tiền bối đã từ miền Trung vào Nam khai phá đất hoang, mở mang bờ cõi.  Phù Sa chính là phương tiện mà ông nghĩ là tốt nhất để giúp ông tiến hành sự vinh danh đó.

-         Tỳ Vết Tâm Linh.  Không rõ trong những lần tái bản sau nầy, Tỳ Vết Tâm Linh được nhà xuất bản gọi là tiểu thuyết hay truyện dài, chớ lần in đầu tiên thì nhà xuất bản SỐNG MỚI ở Việt Nam không có gọi nó là gì cả.  BNL thích Tỳ Vết Tâm Linh vì ông rất quan tâm tới bệnh tâm thần, mà đề tài tiểu thuyết nầy là chuyện một phụ nữ lên cơn điên sau khi phát hiện rằng, người yêu của nàng đã tình cờ khám phá ra một mối tình lãng mạn của bà nội nàng.  Vì sợ chàng khinh rẻ mình do quá khứ không tốt của bà nội nàng, nàng đau khổ dằn vật tâm tư nên đột ngột hóa điên.  BNL thích Tỳ Vết Tâm Linh có lẽ vì ông muốn qua tác phẩm đó  thử đi sâu vào thế giới người điên, cái thế giới mà chính bản thân ông cũng đã đi gần tới ngưỡng cửa mà không hay.

-         Tập truyện ngắn Cuống Rún Chưa Lìa đã nói lên tâm tình của những người rất tha thiết với quê hương xứ sở, trong số đó có chính bản thân ông.

-         Tạp bút Những Bước Lang Thang Trên Hè Phố Của Gã Bình-nguyên Lộc không nhằm mô tả hè phố Sàigòn như THẠCH LAM đã làm với Hà Nội trong “Hà Nội 36 Phố Phường”, mà nó nhằm mục đích nói lên tâm tình, cảm nghĩ của chính tác giả BNL khi đi lang thang dạo chơi trên hè phố Sàigòn.  Những mảnh tâm tình, những cảm nghĩ đó gắn liền với bản thân BNL nên đương nhiên ông phải thích cái tác phẩm mà ông dùng để chuyển tải chúng tới độc giả.

IV.-  LỜI KẾT

Trong lúc đang nổ lực vượt qua các trở ngại về sức khỏe để sáng tác lại đều đặn như xưa thì BNL đột nhiên từ trần do chứng huyết áp cao.  Ông để lại nhiều tác phẩm văn chương chưa hoàn tất, cũng như nhiều công trình biên khảo đang soạn thảo dở dang, trong số nầy có quyển Từ Ðiển Cổ Ngữ Mã Lai Ðối Chiếu đã làm ông tốn rất nhiều thì giờ tìm tòi nghiên cứu.  Một sự mất mát lớn lao khó được san bằng!

TỐNG DIÊN

01 02 03