VIỆC MĂI NÔ DƯỚI V̉M TRỜI ĐÔNG PHỐ

VÀ CHỦ ĐẤT THẬT CỦA VÙNG ĐỒNG NAI

                                                                                                                                                                    

B́nh Nguyên Lộc

 

Việc dùng nô lệ th́ ở xă hội nào thuở xưa cũng có, chớ không riêng ǵ ở trong xă hội Việt Nam, nên xin bạn đọc chớ tức giận mà đọc thấy những tiết lộ sau đây của chúng tôi, chỉ có lợi chứ không có hại, v́ rồi ta sẽ thấy rằng dân tộc Việt Nam nhân đạo hơn tất cả các dân tộc khác đối với nô lệ.

Năm tôi lớn lên tại làng Tân Uyên, tỉnh Biên Ḥa, th́ thấy quanh tôi có một thứ người giống hệt người Việt-Nam, nhưng nói tiếng Việt lơ lớ. Họ sống tự do bằng nghề đi làm thuê cho dân làng, và người trong làng gọi họ là „Mọi“.

V́ c̣n quá bé (6 tuổi) tôi chẳng biết họ là ai, lại ở chung với ta, luôn luôn nghèo, chỉ có một người là được một ông nhà giàu gả con gái cho, mà đó là một cô gái tàn tật.

Nhưng rồi tôi lớn lên, tôi thấy họ tiến bộ, họ nói tiếng Việt đă giống ta lắm rồi, lấy vợ lấy chồng người Việt. Hiện nay có con cháu họ c̣n, và đă làm nên danh phận tại Sài G̣n nầy.

Cho tới năm 15 tuổi, sửa soạn đi Sài G̣n để vào học „ly-xê“ tôi mới nghe thân phụ tôi cho biết rằng họ là nô lệ, được người Việt khắp tỉnh tự động phóng nô.

Nghĩa cử ấy, người Việt đă tự động làm thật sự v́ người Pháp thuở ấy không hay biết chuyện đó, hay có biết mà làm ngơ th́ không rơ, chớ pháp luật của Pháp không hề có can thiệp lần nào hết.

Tôi quên nói rằng c̣n một người không được phóng thích, nhưng họ được đối xử y như tôi tớ, và có trả lương chút ít một số tiền tượng trưng để ăn quà bánh, c̣n áo quần, thuốc hút ǵ đều do chủ đài thọ hết.

Thân phụ tôi cho biết rằng họ được phóng nô năm 1913, tức trước khi tôi sanh ra một năm (ít lắm cũng trong làng của tôi).

Măi cho đến bốn mươi năm sau, tôi mới chú ư đến họ, v́ tôi đă được học chủng tộc học, dân tộc học tại trường.

Thuở ấy người Pháp có lập một bảo tàng viện dân tộc học tại Saigon (Musée ethnographique) mà cái ǵ của bất kỳ nhóm người sơn cước nào ở Đông Dương cũng đều được chưng bày ra, do đó mà tôi mới chợt nhớ đến người „Mọi“ trong vùng tôi.

(Nay nhắc lại chuyện cũ, tôi tự hỏi năm 1954 mà Pháp bàn giao cho chính phủ ta, họ đă thủ tiêu cái bảo tàng viện ấy bằng cách nào mà ta không hay biết để đ̣i lại ?)

Tôi về làng gặp lại họ, điều tra về họ th́ tôi rất kinh ngạc mà được chính người Việt Nam cho biết rằng họ là chủ nhân chánh hiệu của vùng đất mà dân ta đang sống, chớ không phải là người Cao Miên.

Theo thân phụ tôi cho biết, bằng vào truyền khẩu trong gia đ́nh th́ dân ta di cư vào cái nơi mà nay tên là Biên Ḥa th́ không có gặp người Cao Miên, mà gặp thứ người đó.

Đó là một tiết lộ quan trọng, v́ ta học sử địa, ta cứ nghe dạy rằng dân ta di cư vào xứ của người Cao Miên, nhưng mà không phải thế, th́ là làm sao ?

Mặc dầu năm nay đă 92 tuổi (1970) thân phụ tôi cũng chẳng biết ǵ cho nhiều v́ cuộc di cư đầu tiên xảy ra vào giữa thế kỷ 17. Người không biết rằng sách học đă dạy như vậy, chỉ nghe ông bà kể lại rằng không có gặp người Cao- Miên mà chỉ gặp người đó mà thôi.

Họ sống thành bộ lạc, làm lúa rẫy chớ không biết cày, nhưng họ đă có dụng cụ bằng kim khí, đồng và sắt.

Họ chỉ lùi dần vào rừng, chớ không có chống lại với ta, và cho tới năm tôi lên 6, th́ tôi chỉ c̣n thấy nô lệ, chớ hết thấy bộ lạc nữa.

Những nô lệ này không phải là bị dân ta dùng sức mạnh để bắt như thời xưa, mà ta mua trẻ con. Họ c̣n kém cơi nên năm nào tới mùa giáp hạt, họ cũng đói kém vài tháng, và bán con, đổi lấy gạo và muối.

Nhưng không phải là họ lùi bước ngay, mà họ có sống chung với ta ít lắm cũng năm bảy mươi năm, nên phong tục của họ, có vài điểm lọt vào xă hội ta, mà một tục, được Trịnh Hoài Đức nói đến về nếp sống của dân Việt ở Nam Kỳ sử gia Phan Khoang dịch đăng trong quyển Xứ Đàng Trong (1), nhưng Trịnh Hoài Đức không biết đó là phong tục của dân thổ trước ấy, tŕnh bày như là người Việt bày ra các tục ấy. Dân đó, ngày nay c̣n giữ tục ấy, c̣n dân Việt ở Nam Kỳ th́ đă bỏ từ lâu rồi.

Thế th́ sử sách của ta c̣n sơ lược về điểm ấy. Có lẽ trên giấy tờ th́ đất là của vua Cao Miên, nhưng dân th́ không phải chỉ có dân Cao Miên, và riêng vùng tôi sinh trưởng th́ không hề có dân Cao Miên.

Như đă nói, năm tôi lên sáu th́ trong làng chỉ có một người nô lệ là chưa được giải phóng, và năm tôi hai mươi, trở về làng, học hỏi về họ th́ người nô lệ ấy đă qua đời rồi, nên tôi chỉ biết về chế độ nô lệ trong vùng qua những lời kể của thân phụ tôi mà thôi.

Theo thân phụ tôi th́ thật ra cũng có một số chủ nhà tàn ác, hành hạ nô lệ quá lắm, bắt làm nhiều, cho ăn ít, lại c̣n đánh đập khi nào năng suất của nô lệ kém, nhưng giết chết th́ không có, mà số người tàn ác như vậy cũng quá ít đối với số người nhân đức.

Tôi tin thân phụ tôi, bằng vào sự phóng nô, và cảnh nô lệ sống tự do lẫn lộn với dân ta mà tôi được chứng kiến.

Người nô lệ được giải phóng, được hội tề hương chức ghi tên vào bộ đinh trong làng, tức mặc nhiên xem họ có quốc tịch Việt Nam.

Họ không t́m về với cộng đồng của họ v́ những bộ lạc ấy đă lùi xa từ mấy chục năm rồi, không c̣n làm sao mà t́m được nữa, với lại họ đă quen với nếp sống Việt Nam, được dân làng cho tới lui, thuê làm lụng, họ không có lạc hướng, hoặc đau khổ ǵ hết.

Họ không c̣n bị gọi là Mọi nữa, năm tôi trở về làng để t́m lại họ, th́ họ được Việt hóa hoàn toàn rồi.

Phủ Biên tạp lục của Lê Quí Đôn cũng có nói đến đám nô lệ ở Nam Kỳ ấy, nhưng họ Lê cho rằng đó là nông nô, nhưng theo chỗ chúng tôi thấy tận mắt th́ không phải. Họ cày, cấy, gặt, viết dở, và các chủ nô lệ chỉ bắt họ làm các công việc khác mà thôi, chớ không để họ làm nghề nông.

Tất cả mọi công việc đồng áng đều do dân ta làm lấy hết. H́nh như là phải học nhiều thế hệ mới giỏi nghề nông được, nhưng dân ta không biết cái lẽ đó, dạy họ vài năm, coi không xong th́ thôi. Vả lại c̣n biết bao nhiêu công việc nặng nhọc, th́ nô lệ cũng chẳng được ngồi không, mặc dầu họ dở nông nghiệp.

Thuở ấy chưa có nhà máy xay lúa trong làng th́ xay, giă là công việc vất vả dành cho nô lệ. Đốn cây, leo cây cũng là việc của nô lệ, gánh nước từ sông lên cũng do họ đảm trách.

Đó là công việc hằng ngày, thỉnh thoảng có dịp khiêng gánh nặng, hoặc đào giếng th́ họ lại có dịp trổ tài.

Nhưng họ không phải ngu đần đâu v́ tôi có thấy những người ấy biết chữ Nho và rất ưa „nói chữ“. Chữ Nho mà lại dễ học hơn nghề nông th́ thật là khó hiểu !

Nhưng năm tôi trở về làng th́ lại có người có nô lệ trở lại, những đứa trẻ mới được mua, chưa dùng được. Tôi hỏi ra th́ các chú lái buôn Tàu đi lên rừng, thỉnh thoảng mua về một đứa bán lại cho ta. Nhưng không rơ do đâu mà rồi chỉ có mấy đứa trẻ lại thôi, h́nh như là dân làng đă biết luật pháp cấm đoán, họ đă tự động phóng nô hồi luật pháp chưa vào làng, họ không dại mà phạm tội khi họ biết luật rồi.

Những đứa trẻ mới mua sau, được ngụy trang là con cháu và được đối xử như con cháu thật sự. Nhưng từ đó (1930) không c̣n việc măi nô nữa, mặc dầu dân nô lệ cũ vẫn cứ c̣n có mặt trong làng sinh con đẻ cháu ra hoài hoài.

Ta xem sử sách Đông Tây, kim cổ, ta thấy nhiều nơi, nhiều thời, đối xử với nô lệ tàn bạo hơn dân ta nhiều lắm, c̣n ở Trung hoa th́ chính tôi tớ là người nô bộc thuộc Hán- tộc, cũng bị ngược đăi đôi khi đánh chết cũng chẳng sao.

Nhưng sự kiện măi nô nầy chỉ là nguồn gợi thắc mắc cho chúng ta về chủ đất thật sự của cái nơi mà ta đă di cư đến.

Ngày nay, sau nhiều năm học hỏi, chúng tôi khám phá ra được mấy điều này nữa. Là trọn tỉnh Long Khánh chỉ mới được dân ta đến khẩn hoang và định cư không trên 70 năm.

Như vậy, th́ vào giữa thế kỷ 17 cho đến năm 1900 th́ giữa Biên Ḥa và Phan Thiết là rừng rậm với những bộ lạc có con dân làm nô lệ cho ta.

Điều đó cũng có thể không ǵ là lạ. Đó là một cái „No mansland“ giữa hai quốc gia Cao Miên và Chiêm Thành, họ cố ư không khẩn hoang cả một vùng rộng lớn để lấy rừng sâu làm thành lũy thiên nhiên hầu chống xâm lăng.

Nhưng ai làm chủ khoảng rừng rậm mênh mông ấy, trên giấy tờ ? Trên thực tế, th́ đó là người Mạ, người mà dân ta đă gặp. Nhưng họ không có nước, thế họ là thần dân của ai đó, mà kẻ đó là Chiêm Thành hay Cao Miên ?

Trong tỉnh Biên Ḥa, dân ta lượm được, hoặc đào được rất nhiều tượng Chàm, mà hai tượng danh tiếng là một tượng ở làng Tân Ḥa, được thờ trong một ngôi đền do dân ta xây cất, tượng nầy chỉ là tượng Saruda thôi, nhưng nó danh tiếng v́ người thủ đền là một nhà trí thức Việt Nam, ông Nguyễn xích Hồng, người Việt Nam đầu tiên đă mở Trung học tư thục tại Sài g̣n. Nhưng một tượng khác lại danh tiếng hơn v́ đuợc hầu hết các nhà khảo cổ Việt nam biết đến, hiện đang thờ tại một đền thờ ở thành phố Biên Ḥa.

Như vậy th́ biên giới Miên Chiêm ở đâu ?

Chắc không ai biết cả, nhưng bằng vào sự có mặt của tượng chàm tại thành phố Biên Ḥa ngày nay, ta có thể suy ra rằng biên giới ấy không phải là ranh giới của hai tỉnh Long Khánh và B́nh Thuận như toàn thể các sử gia ta đều tưởng, từ bao lâu nay, mà có thể là tại thành phố Biên Ḥa ngày nay, hay ở dưới nữa, rất xa.

Cả Chàm lẫn Cao Miên đều theo văn hóa Ấn Độ, th́ tượng thờ của họ hơi giống nhau, nhưng vẫn có khác, mà các nhà khảo cổ đều cho rằng tượng Biên Ḥa là tượng Chàm chớ không phải tượng Cao Miên.

Tôi bèn học ngôn ngữ của người Mạ, thứ người ngày xưa đă làm nô lệ cho ta ấy, đểơ xem họ có phải là những người thuộc phần tử Cao Miên chậm tiến hay không.

Nhưng việc học hỏi của tôi không cho tôi biết sự thật được. Trong ngôn ngữ của người Mạ (họ tự xưng là Chi-au Mạ. Chi-au chỉ có nghĩa là Người mà thôi. Nhưng nhiều sách lại ngỡ Chi-au là một phần của Chi-au Mạ, nên viết rằng họ là người Châu Mạ, Chi-au biến thành Châu), trong ngôn ngữ của họ có một số danh từ Cao Miên y hệt như trong ngôn ngữ Việt ở miền Nam, (mà cả ngôn ngữ Việt miền Bắc cũng có một số ít danh từ Cao Miên nữa) nhưng căn bản vẫn là Mă Lai, một phương ngữ Mă Lai rất gần với phương ngữ mà tất cả mọi dân tộc ở trong lănh thổ Việt Nam Cộng Ḥa đều dùng (Sô-Đăng, Bà Na, Gia Rai, Chàm, và cả Việt nữa).

Điều ấy phù hợp với khoa chủng tộc học Âu Châu, khoa ấy xác nhận rằng người sơn cước Việt Nam thuộc chủng Anh-Đô-Nê Giêng, nói nôm na là chủng Proto-Malais, tức Cổ Mă Lai.

Cổ ở đây là ở vào giai đoạn văn hóa và vóc dáng cổ, chớ phải là sống vào thời cổ.

Như vậy th́ không có ǵ là Cao Miên hết ở Biên Ḥa.

Mà cũng không chắc rằng đó là đất Chàm, mặc dầu người Chàm cũng nói tiếng Mă Lai, y như người Mạ, v́ theo truyền khẩu trong các gia đ́nh ở Biên Ḥa th́ tổ tiên chúng tôi không có gặp người Chàm nào hết khi di cư vào mà chỉ thấy chủ đất thật sự là người Mạ thôi.

Những tượng Chàm lượm được hoặc đào được, người Mạ không biết là của ai. Sự không biết ấy, chứng tỏ rằng họ không phải là người bổn xứ thật sự, người bổn xứ rất cổ, đă bị tiêu diệt rồi chăng? Mà cái người bổn xứ thật có đă để lại tượng Chàm, xem ra, không phải là người Chàm, bởi Biên Ḥa với B́nh Thuận, mặc dầu cách trở nhau v́ rừng, nhưng vẫn là địa bàn liên tục th́ người Chàm Biên Ḥa không thể bị tiêu diệt khi người Chàm B́nh Thuận c̣n tồn tại.

Người đó là ai ?

Xét địa danh cũng không biết được ǵ hết.

Không rơ nhà học giả tiền bối Trương Vĩnh Kư đă dựa vào tài liệu nào, mà ngài lập ra được một bản danh sách của các địa danh Cao Miên ở Nam Kỳ, trong danh sách đó th́ sông ng̣i, non núi ở Biên Ḥa, lại mang tên Cao Miên.

Chúng tôi kiểm soát lại th́ không có sự thật nào hết, riêng trong tỉnh Biên Ḥa. Những địa danh Cao Miên bị Việt hóa, ngày nay vẫn c̣n mang dấu vết Cao Miên. Thí dụ : Trà Vinh, Long Hồ, Mỹ Tho.

Trong khi đó th́ những địa danh bị Việt hóa ở BiênḤa và Long Khánh lại mang dấu vết Mă Lai thí dụ như Gia Ray, Gia (Ya là một phương ngữ MăLai có nghĩa là Sông, hoặc Nước bị ta biến thành Gia).Như thế th́ đó là địa danh Mạ, hoặc Chàm chớ không thể nào mà là địa danh Cao Miên.

Có một thứ danh mộc mà miền Trung gọi là cây bằng lăng. Danh mộc ấy, từ Mỹ Tho tới Cà Mau, dân ta gọi bằng một danh từ Cao Miên là cây thau lau. C̣n từ Mỹ Tho lên tới Biên Ḥa th́ là ta vẫn dùng danh từ bằng lăng, hoặc một danh từ khác của người Mạ, mà chúng tôi đă quên mất rồi.

Đó là một bằng chứng nữa rằng đất ấy không phải là đất Cao Miên thật sự.

Những sự kiện sử địa nói trên đặt ra một nghi vấn đáng được ta nghiên cứu lại, nhất là ông Sihanouk đă có lần đ̣i gần hết đất Nam Kỳ nầy, bảo rằng đó là đất của tổ tiên ông.

Ông Ngô đ́nh Diệm rất không ưa dấu vết Cao Miên, có lẽ v́ cuộc đời điên rồ của ông Sihanouk, nên ông đă ra lịnh Việt hóa hầu hết những địa danh mang dấu vết Cơ-Mê, thí dụ Mê Sô, bị ta biến ra thành Mỹ Tho th́ ông bắt sửa ra là Định Tường.

Nhưng những địa danh từ Mỹ Tho lên tới Biên Ḥa không phải là địa danh Cao Miên, lại cũng được sửa đổi, có lẽ là v́ người cộng sự của ông cứ yên trí rằng đó là địa danh Cao Miên.

Thí dụ quận Cần Đước bị căi lại là quận Cần Đức. Nhưng Cần Đước là tiếngViệt. Cần đước là loài thủy tộc giống như con rùa, ăn thịt được. Đó là xứ có nhiều con Cần đước, chớ không phải là một địa danh Cao Miên.

Các sử gia ta không nghiên cứu, cứ chép lại sử cũ của trào Nguyễn, mà sử ấy không chép theo nghe thấy tại chỗ, mà theo văn kiện chánh thức, văn kiện này cho rằng ta xin phép vua Cao Miên (hoặc bắt ép) cho dân ta di cư vào đất họ.

Nay những điều nghe thấy lại nói trái lại th́ tưởng đoạn sử ấy của miền Nam c̣n phải lâu lắm mới đúng sự thật được.

Chúng tôi xin tŕnh bày dưới đây những khám phá mới nhất đă soi sáng phần nào đoạn sử hỗn loạn và mù mờ đó, những khám phá này, chưa hẳn là sự thật, nhưng vẫn cho ta hy vọng đi đến sự thật về sau.

Ai cũng biết rằng nước Phù Nam chánh quốc (Métro- pole du Phù Nam) là nước Cao Miên hiện nay. Họ lại có đất phụ dung mà họ không ở, là toàn cơi Nam Kỳ và ba tỉnh B́nh Thuận, Ninh Thuận và Nha Trang của ta nay, như biaVơ Cảnh đă chứng minh.

Theo tài liệu mới nhất về nước Phù Nam của ông Pierre Dupont (B.S.E.I. 1949) th́ nước Chân Lạp cướp nước Phù Nam, nhưng chỉ cướp được cái phần đất mà ngày nay là nước Cao Miên và Nam Xiêm La xưa mà thôi, c̣n từ Nam Kỳ ra tới Nha Trang, cũng là lănh thổ của Phù Nam th́ họ không bao giờ cướp đuợc cả.

Nhưng theo chúng tôi, th́ chắc là họ không thèm cướp v́ Nam Kỳ quá nô địa, mà dân Cao Miên th́ không ở được nơi đất ẩm như dân Việt Nam, mà hễ không cướp Nam Kỳ th́ đất B́nh Thuận, Nha Trang có khô ráo bao nhiêu, họ cũng không làm sao mà cướp được.

Về sau, có một quư tộc Chân Lạp cướp đất ấy, để lập quốc riêng, nhưng lại đặt trung tâm ở Nha Trang và cướp luôn cả Chiêm Thành, tự xưng ḿnh là vua của nước Hoàn Vương gồm Chiêm Thành, Nha Trang, B́nh Thuận. Nam Kỳ vẫn bị bỏ quên.

Và rồi không có tài liệu nào cho biết rằng sau đó nước Chân Lạp có chiếm Nam Kỳ hết. Tên quí tộc phiêu lưu nói trên bị một quí tộc Chiêm Thành giết đi, ông này bỏ tên nước cũ của dân ông là tên Lâm Ấp, bỏ luôn tên Hoàn Vương và xưng quốc hiệu là Châmpa (Tàu phiên âm là Chiêm Ba, hoặc Chiêm Thành), sáp nhập Lâm Ấp với phần đất bắc Phù Nam là Nha Trang và B́nh Thuận.

Có lẽ chỉ có một vài nhóm Cao Miên tự động di cư xuống Nam Kỳ rồi th́ vua Cao Miên thấy đất không chủ, nhận luôn làm của ḿnh.

Cứ lật hồ sơ hành chánh của Pháp, ta nhận được rằng cho tới năm 1930 mà dân ta khẩn hoang Nam Kỳ chưa xong, th́ hẳn vào thế kỷ 17, không có mấy người Cao Miên định cư ở đất này đâu.

Những sách dân tộc học của ta, như Phủ Biên Tạp Lục của Lê quí Đôn cũng nói rơ rằng chúng ta khẩn hoang đất Đông Phố, mà khi nói đến khẩn hoang th́ phải hiểu rằng ở đó không có dân mà chỉ có rừng.

Tóm lại Nam Kỳ cũng chưa xứng đáng là thuộc địa của Cao Miên nữa chớ đừng nói là chánh thức của họ. Họ không có mất nhiều quá như ngày nay họ tưởng khi mà họ thấy từ Biên Ḥa đến Cà Mau ruộng đất mênh mông.

Vào thế kỷ 17 đất này vẫn c̣n là đất hoang vu, có chủ từ 2.000 năm, nhưng chủ cũ là Phù Nam cũng bỏ mà chủ mới là Cao Miên cũng chẳng ngó ngàng ǵ tới hết.

Xin trở lại người Mạ, mà chúng tôi đă biết và đă học ngôn ngữ. Họ nhớ rằng xưa kia, tổ tiên của họ có thống nhất các bộ tộc lại được dưới quyền một người chúa độc nhất.

Các sử gia Pháp cũng xác nhận điều đó. Địa bàn của họ vào năm 1930 là bắc Phước Tuy (Bà Rịa), bắc Biên Ḥa, Long Khánh, Lâm Đồng, Bảo Lộc, Di Linh, Ban Mê Thuột.

Nhưng xưa hơn, có lẽ địa bàn ấy đi tới Mỹ Tho bằng sự xuất hiện của danh từ thau lau, chỉ loại danh mộc đă nói ở trên kia từ Mỹ Tho trở xuống.

Phủ Biên tạp lục cũng cho biết rằng ta khẩn hoang với công nhân nô lệ tại đất Lôi lạp (tức G̣ Công, Long An). Tác giả Lê Quư Đôn lại phân biệt rơ hai thứ nô lệ, một thứ da đen tóc quăn, và một thứ da tương đối sáng.

Thứ da tương đối sáng đích thị là người Mạ, họ giống người Việt Nam y hệt, v́ theo nghiên cứu riêng của chúng tôi trong quyển „Nguồn gốc Mă Lai của dân tộc Việt Nam“ th́ họ và ta đồng chủng với nhau.

C̣n thứ da đen tóc quăn th́ ăn khớp với lời miêu tả dân Phù Nam của Đường Thư  và tân Đường Thư ... Có lẽ đó là người Phù Nam ở đất phụ dung Nam Kỳ, người Phù Nam chính gốc đă bị Cơ-Me hóa c̣n người Phù Nam ở xa th́ bị thoái hóa nên phải làm nô lệ.

Ta đă chắc được về t́nh trạng từ Long Khánh đến Mỹ Tho từ Mỹ Tho trở xuống Cà Mau th́ các văn kiện hành chánh của Pháp là những chứng tích không thể chối căi. Người Cao Miên có mặt thật sự ở đó, nhưng chỉ là những nhóm nhỏ, tập trung tại những vùng ph́ nhiêu nhất, mà nay họ vẫn c̣n tồn tại và c̣n là địa chủ thật sự như thường, c̣n toàn cơi là rừng hoang, điều lầm, do tổ tiên chúng ta khai khẩn ?

Năm kia, trong một tạp chí khác, tôi đă dựa vào Nguyễn văn Siêu để gọi địa bàn của dân Mạ là nước Xích Thổ.

Liền sau đó từ trong tạp chí này, (2) nhà học giả Lê thọ Xuân có một bài gián tiếp đính chính điều này.

Ông Lê Thọ Xuân cho biết rằng vua Thiệu Trị dạy rằng nước Xích Thổ là nước Xiêm La và họ Lê có chưng bằng chứng hẳn hoi.

Thật ra th́ ông Nguyễn văn Siêu không có lầm đâu. Ông đă lầm về Bà Rịa thật đó, nhưng về Xích Thổ th́ không.

Ai có đọc Phương Đ́nh Dư Địa Chí th́ thấy rằng Nguyễn văn Siêu giống hệt Lê Quư Đôn, là một nhà nho hiếm hoi giỏi kỷ thuật và khoa học nhân văn trong khi các nhà nho khác chỉ biết văn thơ.

Nước Xích Thổ mà họ Lê nói đến, quả thật là nước Xiêm. Nhưng đó là địa danh Tàu, phiêm âm địa danh Thái Sudokai.

C̣n Xích Thổ của Nguyễn văn Siêu không phải là địa danh phiên âm, mà là địa danh sáng tác dựa vào địa chất học.

Các nhà địa lư ta đă sáng tác địa danh, thí dụ như nước của người Gia Rai (nay ở tỉnh Phú Bổn) được họ gọi là Thủy Xá và Hỏa Xá. Thực ra th́ họ cũng dịch chứ không hẳn là sáng tác, nhưng không phải phiên âm.

Nguyễn văn Siêu đă trót mang tiền án vụ Bà Rịa nên ông mất hết tín nhiệm, nhưng người mang tiền án không phải luôn luôn tái phạm tội.

Một dân tộc đă thống nhứt là dân Gia Rai, được vua chúa ta nói đến, mặc dầu là chung đụng với họ, th́ tại sao một dân tộc khác là dân Mạ, cũng đă thống nhứt, có hợp chủng với ta, lại không được ta gọi tên nước như dân Gia Rai đă được gọi?

Sự thống nhứt các bộ lạc Mạ đều được các nhà dân tộc học Pháp nh́n nhận là đúng sự thật, mà họ lại hợp chủng với ta th́ không thể nào mà không gọi nước họ bằng một tên nào đó.

Các nhà viết sách xưa ít có dẫn chứng. Có lẽ Nguyễn văn Siêu nói theo văn kiện nhà nước triều Nguyễn chớ không phải theo sách nào hết.

Một vấn đề cần được dứt khoát là sự có mặt của hai tượng Chàm danh tiếng ở Biên Ḥa. Chúng tôi đă không tin rằng đất Biên Ḥa của Chàm. Nhưng theo khám phá của ông Pierre Dupont th́ ta phải hiểu như thế này :

Khi Hậu Duệ của vua Lâm ấp tiêu diệt nước của Hoàn Vương ngoại chủng th́ đất của bọn ngoại chủng đương nhiên lọt vào tay họ và nước mới là nước Chiêm Thành làm chủ luôn một vùng Phù Nam rộng từ Nha Trang cho tới Mỹ Tho. Nhưng sau, cứ có tranh chấp hoài giữa Cao Miên và Chiêm Thành, mà Chiêm Thành th́ bận chống xâm lăng ở phương Bắc nên cứ bỏ lần vùng đất ấy, lùi về tới ranh giới B́nh Thuận ngày nay.

(Nước Phù Nam chưa kịp biết kiến trúc và tạc tượng đá th́ đă bị Chân Lạp diệt hồi thế kỷ thứ 6, nên tượng ấy cũng không thể là của Phù Nam, mặc dầu Phù Nam, cũng theo văn hóa Ấn Độ y như Cao Miên và Chàm).

Tập San Sử Địa số 19-20, 1970. (Trang 249-258)

 

                                  

 

--------------------------------

Ghi chú :

 1.- Phan Khoang, Việt Sử : Xứ Đàng Trong, Sài g̣n, Khai . Trí : 1970

 2.- Tập San Sử Địa,- số 14 và 15 - tt 153-175

           

© Binhnguyenloc.com