NGHIN CỨU

BO LỤT NĂM CON RỒNG

1904 1952

 

 

Xem ra th miền Nam l miền c phước nhứt trong ba miền của nước ta, về mặt thin tai. C những người miền Nam suốt đời chẳng thấy bo lần no hết, khc với hai miền kia, m trong một đời người c thể thấy bo nhỏ hai mươi lần v bo lớn ba, bốn lần.

 

Về mặt ng miền Nam, nước ta được nước Phi-Luật-Tn che chở bớt cht đỉnh. Những bo pht ra từ ng Phi-Luật-Tn th Phi-Luật-Tn lnh đủ hết. Những bo pht sinh từ Ty Phi-Luật-Tn, tức giữa Phi v miền Nam của ta th lại t xảy ra, t đến ci độ m ta sẽ thấy dưới đy.

 

Trận bo lớn nhứt, xảy ra năm Thn 1904. l năm sinh của những cụ m năm nay thọ được tm mươi bốn tuổi. Những trẻ sơ sinh đu c biết g. Vậy c thể xem như trận bo đ khng cn nhơn chứng, bởi phải đ ln su, ln bảy mới biết chuyện quanh mnh, nhứt l nhớ chuyện quanh mnh, m những cụ ln bảy thuở 1904, th nay đ thọ đến chn mươi mốt*. Cc cụ 91, chắc cn ở trong nước, chớ qu gi, kh lng m dm vượt biển v thiếu sức khỏe.

 

Những điều kể ra dưới đy l chỉ nghe cha mẹ ni m thi, chớ vo năm 1904 th kẻ viết bi chưa đẻ.

 

Năm đ l năm Thn, vo tiết thng bảy. Người miền Nam c sợ năm Thn v tin tưởng truyền khẩu cho họ biết rằng năm Thn c thể l năm dữ về mặt thin tai. Chắc-chắn l cc cụ xưa hơn đ thấy, đ trải qua ci g rồi:

 

Năm đ họ sợ, nhưng m khng khỏi. Theo quyển sch Kh hậu Việt Nam m ti đ qun tn tc giả, vị nầy nguyn l Gim-ốc sở kh tượng, th bo năm 1904 xuất pht ở biển ng giữa Phi-Luật-Tn v miền Nam nước Việt.

 

Tm bo vo ngay tại cửa biển Vm Lng, thuộc tỉnh G Cng cũ. C vng, c ca dao cho trận bo đ, nhưng ti chỉ cn nhớ c vi cu:

n no cao bằng đn Chu ốc,

Gi no độc bằng gi G Cng,

Một trận đng-phong, lạc vợ, xa chồng

Đm nằm nghĩ lại nước mắt hồng tun rơi**

 

Ni lạc vợ, xa chồng l ni đng sự thật, chớ khng phải ni văn vẻ cho n ra v, ra thơ đu, v người G Cng lnh đủ v bị nước đẩy vo ồng Thp Mười, đẩy xuống tận Sa c, đẩy ln tận Ty Ninh.

 

Thuở ấy ng thn sinh ti lm nghề bun gỗ với Chợ Lớn, nhưng những người bun bn với Chợ Lớn, hễ xong việc rồi th ra Sign chơi. V họ chỉ chơi ở khu chợ Cầu-ng-Lnh m thi, v nơi đ l khu rất đng đc, sinh hoạt suốt ngy lẫn suốt đm, c đủ tr giải tr, nhứt l rạp ht Cầu Muối l rạp ht diễn xuất một đm hai vở tuồng, diễn đến năm giờ sng mới thi.

 

Thn phụ ti kể rằng một số ghe thuyền, những chiếc thuyền m hng ha đ được bốc ln cc vựa hng rồi, những thuyền ấy đều bay ln v rơi xuống giữa đại-lộ Nguyễn-Thi-Học, thuở ấy mang tn l Boulevard Kitchener. Bo vo G Cng, rẽ ra như chiếc quạt xe nn hai vng Cửu-Long v ồng Nai, kẹp G Cng lại ở giữa, cũng thọ nạn như thường, huống hồ g l Sign khng xa cch G Cng đng kể.

 

Về vng ồng Nai th mẹ ti kể rằng tất cả lều tranh đều sập, bị gi thổi bay đi đu chẳng biết. M nh tranh th rất nhiều, v người ngho đng hơn người giu cộng với người kh-giả, thnh thử số người v gia cư khng thể đếm cho xuể. Những nh ngi xy cất bằng gỗ tạp nhẹ, tuy khng bị gi thổi bay đi xa lắm, nhưng vẫn sập, khng ở trong đ được, v chnh những người ở nh ngi loại nhẹ chết nhiều hơn người ngho. Người ngho họ bị gi thổi đi cng với nh, rồi rơi xuống đất ở đu đ, c thể sống st, chớ cn nh ngi m sập th n đ cả nh chết hết.

 

Tất cả cc bồ la trong vng ồng Nai đều biến mất, chỉ cn lại lẫm la của nh giu thi, v lẫm được xy cất rất to v bằng gỗ qu. Những nh giu khng dm bn thc cho dn v họ chẳng biết nạn đi sẽ ko di đến bao lu. Vo năm 1904 th đừng nghĩ đến chuyện cứu-trợ x hội do Sign tổ-chức. Thế l đi di di, ai cn tiền cũng phải đi như thường, như gia đnh ti chẳng hạn. Lm nghề bun nn cha mẹ ti khng sắm ruộng, v thế khng c dự trữ thc, ha ra mua thc khng được, cũng phải đi. Mỗi ngy cả nh chỉ dm ăn c một bữa cho m thi. Nam Kỳ xuất cảng gạo ấy chớ, thế m lại đi.

 

Ăn cho mi, nuốt khng tri, nn ai mua được vi lon gạo th nấu cho mn m ăn. Danh từ Mn, miền Bắc ni l Khoai sọ đ. Nhưng mn dng nấu cho l mn đặc biệt, khng c củ, nhưng cọng của n dng luộc ăn như ăn rau, v n rất ngọt, khng phải ngọt như đường, m ngọt như thịt v c. Ăn cho mn được hai ci lợi lớn. Cho ngọt như cho c th dễ ăn hơn. Những cọng mn lại thủ vai chất độn, ăn một chn cho mn, no hơn ăn một chn cho thường.

 

Ni tm lại, cả ba vng miền Nam, bắt từ trn kể xuống l vng ồng Nai, vng Vm Cỏ, vng Cửu Long đều đi, dĩ nhin đi nhứt l vng Vm Cỏ, v bo vo thẳng giữa vng đ, lẫm la kin cố nhứt, cũng tan tnh.

 

Tc giả quyển sch ni trn cho rằng theo nghin cứu th trận bo năm 1904 ở Nam Kỳ thuộc vo loại bo lớn nhứt của nước Việt Nam, nhưng n c chu-kỳ v chu-kỳ nầy l Non một trăm năm mới đo lại một lần.

 

Nhưng nghin cứu sai chăng v mới c bốn mươi tm năm qua m bo đ đo lại, vo năm 1952, cũng cứ l năm Thn. Người miền Nam sợ năm Thn l c căn-cứ, v lời truyền khẩu quả thật khng sai, cn đng hơn l nghin cứu khoa-học nữa.

 

Trận bo dữ năm 1952 khc xa với trận bo năm 1904, l n khng xe ra như cy quạt khi đổ bộ ln đất liền, cứ đi thẳng một đường hẹp chừng 40 cy số thi, thế nn sự thiệt hại ở cc vng ngoi tm bo khng đng kể, nhưng cuộc tn ph ở những nơi bo đi qua thật l khủng khiếp. Hễ cy quạt gi khng xe ra th bao nhiu sức mạnh của gi đều được tập trung lại ở ci hnh lang bốn mươi cy số đ m tất cả đều bị hủy diệt

 

Lần đ, bo vo tỉnh Bnh Thuận (Phan Thiết) chớ khng vo G Cng đu. Lộ trnh của bo l ng-Ty-Nam. Vậy bo vo Bnh Thuận rồi qua tỉnh Long Khnh, vo tỉnh Thủ Dầu Một (về sau ng Diệm đổi tn l tỉnh Bnh Dương), rồi chết trong nước lng giềng Cam bu chia.

 

Tỉnh Long Khnh thuở đ rất t dn, nn chỉ c rừng l bị thiệt hại lớn. Rừng bị hủy diệt trong vng 40 cy số bề ngang, 60 cy số bề di th cũng l tai nạn lớn cho kh hậu v ti nguyn của xứ sở, nhưng vẫn t hại hơn l sự hủy diệt trong một vng đng dn.

 

(Việt Minh ở trong rừng cũng v thế m chịu thiệt hại rất nặng. Qun Quốc gia ở Long Khnh, ồng Nai, kể rằng cc đồn bt ở vng đ đều đi v bị nước vy khổn, khng ai được tiếp tế lương thực cả. Mỗi ngy họ thấy lnh Việt Minh m tre tri st đồn bt, nhưng đi bn chỉ nhn nhau m cười thi. Sức mấy m ai đủ can đảm bắn ai. i đến bủn-rủn tay chơn th cn đnh chc g được. Việt Minh xin cơm, Quốc gia chỉ cười trừ, v họ cũng rỗng ruột. C lẽ v trận lụt nầy m Chiến-khu của L Duẫn, sau đ phải dời sang tỉnh Thủ Dầu Một, ở một vng đất thật cao, tn l Thị-Tnh m họ gọi l Chiến-khu thp v Thị-Tnh được bảo vệ bằng một hng ro mn su 10 cy số v di chẳng biết bao nhiu m ni. Sau năm 1975, Cộng sản bắt Thanh-nin xung phong phải gỡ bi mn khổng lồ đ. Lnh của họ l chuyn vin, nhưng khỏi phải lm cng việc đ. Thanh-nin xung phong chưa hề biết bắn sng, lại phải gỡ mn. Họ chết như rạ. Thế nn sau hai ba ngy nhảy chơi với mn, Thanh-nin xung phong đ by ra một tr đề khng rất ngộ nghĩnh. Họ chia ra lm hai phe rồi đnh lộn với nhau tối ngy sng đm, khng lm g hết. Cộng sản bắt tội họ, th phe nầy đổ cho phe kia gy sự trước. Cộng sản phải cho thua, đuổi họ về hết. Chẳng r số phận của bi mn đ rồi ra sao.)

 

Xin trở về sự thiệt hại của ta. Người Phan Thiết bị nước sng cuốn ra biển, người thot được thấy b con bạn b tri đi như gi, m cũng đnh nhn để khc thi. Lụt sau bo l lụt rất dữ, nước chảy mạnh kinh hồn. l những người đ thot chết v sập nh, v gi đẩy, nhưng m rồi cũng chẳng thot.

 

Hng triệu mẩu Ty cy cao su ở đồn điền ất ỏ pha Bắc tỉnh Thủ Dầu Một ng rạp. Nhơn chứng về Sign kể cho ti nghe những chi tiết sau đy. ồn điền chia ra thnh nhiều khu, mỗi khu đều c bồn chứa nước cao (Chteau deau). Những bồn nước nầy đều được đc bằng b-tng cốt sắt. Nhưng hết tm mươi phần trăm bồn nước đều bay đi cả. Tất cả những bồn nước cao cn st lại đều gy đầu (đầu l chnh ci bồn nước) gy đầu nhưng đầu khng la mnh, chỉ nghing xuống thi, trng như những ng khổng lồ nghing đầu để cho ai.

 

Tại huyện lỵ của huyện Bến Ct trong tỉnh đ, c một khm đường kh lớn, lớn theo cấp huyện; nhn vin khm đường, cảnh st v qun đội bị nước vy khổn trước rồi nn khi nước b ln tới khm đường th chẳng cn c ai c cch no để mở cửa khm đường hầu cứu t nhn cả. Hằng trăm tội nhn trong đ, chnh-trị phạm c, thường phạm c, đều chết đuối hết thảy, khng st lấy một người.

 

V bo khng xe quạt, nn thiệt hại ở Sign khng đng kể. Ti thấy chỉ c vi chục cy me vỉa h bị trốc gốc ng xuống ngăn trở sự lưu-thng thi, v đu chừng ba, bốn chiếc t bị cy đ phải, xe bị xẹp xuống, nhưng người trong xe, khng r ra sao, v khi ti đi xem qua cc phố, th thấy xe đ trống, c lẽ họ thot được, hoặc được Hồng-Thập tự chở họ vo bịnh viện, hoặc nh xc.

 

Vậy l chu-kỳ khng phải l non một thế kỷ m l non nửa thế kỷ. Nhưng ci chu-kỳ năm Thn theo lời truyền khẩu th cn đng.

 

Năm nay l năm Thn, nhưng chỉ mới c 36 năm đ qua thi, tức chu-kỳ chưa đo hẹn. Chưa, nhưng cũng gần: chắc chắn l hiện nay đồng bo ta ở miền Nam đang lo sợ. Khng bo lụt m đ đi rồi từ hơn mười năm nay, nếu thin tai lại xảy ra, chắc dn số miền Nam sẽ teo lại, c thể mất đi nhiều trăm ngn hoặc thậm ch cả triệu người, chẳng những v bo lụt m chủ yếu cn v đi km sau bo lụt nữa.

 

Dầu sao, miền Nam cũng đỡ khổ hơn miền Trung, Bắc. Non nửa thế kỷ mới phải ăn cho một lần th tạm chấp nhận số phận được. Phi-Luật-Tn v Trung, Bắc Việt tồn tại được, th miền Nam cũng tồn tại được. Chỉ tồn tại m thi, chớ thịnh vượng đ tiu mất th gặp một trận bo nữa l trắng tay, nhứt l lần nầy, chẳng cn mong trung ương Hnội hay quốc tế cứu trợ nữa được. Trung ương dn đi di di, c đu dư khoai để cứu miền Nam. Cn cứu trợ của quốc tế ư? E khng nhận được dồi do như mong muốn. Cc nước ng u, tuy l quốc gia anh em với Việt Nam, nhưng chắc họ khng gip đỡ ta được bao nhiu, bởi lẽ họ đang phải đương đầu với nhiều kh khăn kinh tế cũng như nhiều biến chuyển chnh trị nội bộ, cn Ty u hay Hu kỳ, th chắc cũng chỉ cứu trợ tới chừng mực no đ thi chớ khng thể b đắp đầy đủ cho ta tất cả tổn hại do bo lụt gy ra.

 

***

 

Chắc l cũng cần nghĩ xa về hậu quả của bo lụt, xa hơn nạn đi nửa năm, hay một năm sau bo lụt.

 

Ta khng thấy Chim Thnh thua st ta ở điểm no cả. Trong trận chiến no, ta thấy đi bn cũng ngang ngửa như nhau. V kh th cũng vậy thi. Nhưng m rồi rốt cuộc họ đ mất nước. C phải chăng l tiềm năng của họ đ bị hao mn từ ngn năm qua bỡi những trận bo lin tiếp thổi vo miền Trung?

 

Cứ vi ba năm l phải đn rước bo lụt lớn một lần, khng ở Bnh-Trị-Thin th cũng ở Nam Ngi, khng ở Nam Ngi th cũng ở Bnh ịnh. V mỗi lần như vậy, thin tai đ hao mn tiềm năng của một dn tộc đến mức no?

 

Một ng cố đạo danh tiếng, cố đạo L. Cadire đ viết trong tạp ch Bulletin des amis du vieux Huế, do ng chủ trương : Trước, ti từng mơ ước được chứng kiến một trận bo. Nay đến phục vụ tại xứ Annam, ti đ toại nguyện, nhưng m ti qu kinh sợ v đau lng nn ti cầu Cha cho loi người khng bị bo lụt nữa.

 

Trận bo m vị cố đạo ấy m chỉ đến l trận bo thổi vo tỉnh Quảng Bnh tại khu vực đạo ở Tam-Ta, trước năm 1945 kh lu. Vị cố đạo ấy đ thấy nh sập, đ thấy người, tru, b, lợn g, bị nước cuốn đi, đ thấy ngi nh thờ l cng trnh kiến trc kin cố nhứt trong tỉnh rung rinh, nn ng ấy sợ hi v thương xt l phải.

 

Rất đng thương cho một dn tộc đ chọn lầm đất để dựng nước. Thật l mười hai bến nước, trong nhờ, đục chịu. Khi đến một nơi mới lạ, một dn tộc no đ, đu c kịp thm hiểm để biết r Ất, Gip g. Thấy ở được th họ cứ ở, về sau th khng cn ly dị được nữa v đ trt bỏ cng khai hoang để trồng trọt, đ trt cất nh v thương yu nếp nh, nếu c ng cha chết chn ở đ th lại cng bận bịu v nơi đ hơn.

 

Nhưng liệu dn ta c may mắn hơn dn Chim-Thnh hay chăng? Xưa kia, chắc tỉnh Quảng Bnh khng c ốm nhom ốm nhch như ngy nay. Nhưng cuộc tang điền biến vi thương hải đ qua đ, bờ biển bị lở mn lần, nay th tỉnh đ đ lp xẹp như con kh hố, như chiếc đồng hồ Omega, năm trăm năm sau, c thể nước ta sẽ bị đứt đoạn nơi đ. Sẽ chỉ cn lại, pha trn l cửa Nam-quan sắt đ, pha dưới l cổ thnh Quảng Trị, đồng bo miền Bắc phải giỏi bơi lội hết thảy mới mong vo Nam được. B Huyện Thanh Quan c sống lại, đến đo Ngang, chắc phải lm thơ khc hơn:

 

Bước tới o Ngang, hổng c ph

Tm hoi khng thấy động Phong Nha

Lơ-thơ dưới biển, thuyền vi chiếc

***

 

Bo, người Tu gọi l Tật phong, c nghĩa tương tự như cuồng phong, nghĩa l Gi đin. Khng chắc chắn l n đin đu. N chỉ c thi. Chỉ c dn bị bo chiếu cố mới l phải đin thi, khng đin v đi sau đ, m đin v sợ hi. Ai c ở trong trung-tm bo mới l biết ci nỗi kinh hong ấy n to tt đến đu, mặc dầu c người cũng thot chết được.

 

Năm 1972 c một anh bộ đội cộng sản thot chết sau một trận dội bom bằng B.52, v bị binh cộng ha bắt lm t binh. Bắt xong, người ta mới biết l anh ấy đ ha đin v khiếp sợ. ưa anh ấy vo nh thương đin Bin Ha, anh ấy được cho uống thuốc an-thần liều mạnh, v nằm tịnh dưỡng đến non một thng mới tỉnh trở lại được. Nhưng bom của B.52 tuy quả c to thật sự, m sức hại cứ cn yếu hơn trung-tm bo, th đủ biết kẻ đ nằm trong trung-tm bo m thot chết, c đin hay chăng..

 

(1987)

 

 

Ch thch của tc giả.- Tật phong, Tu pht m l Ta phng, khiến c người tưởng đ l ại phong. Rập vay mượn v pht m sai l TFAN. Anh vay mượn lại của Rập v đọc sai l Typhun, nhưng viết l Typhoon. Php cũng vay mượn lại của Rập v đọc sai l Typhon (Phong, đọc như Phong Việt Nam)

Ch thch của BBT:

* BNL viết bi nầy trước ngy từ trần khng lu, vo khoảng thng 2 hay đầu thng 3 năm 1987, nhưng dựa theo cch tnh tuổi tc của những cụ gi sanh năm 1904 th bi phải viết vo năm 1988. Chng ti suy đon l tc giả đ dự định dnh bi Bo lụt năm rồng cho bo Xun năm Thn 1988, do đ m ngy thng phải ghi đề cho tương ứng.

 

** Những bi ca dao về bo lụt năm Thn:

 

Gặp mặt mnh mới biết mnh cn

Năm Thn bo lụt, anh khc mn con ngươi.

 

Năm Thn trời bo thnh lnh

Kẻ tri người nổi, hai đứa mnh cn đy.

 

Từ ngy bo lụt năm Thn

Đến nay tri nổi mới nhn được em

 

 

@ binhnguyenloc.com