Đọc tc phẩm đầu tay của Bnh-nguyn Lộc

Sơn Nam

 

Nhốt Gi: tc phẩm đầu tay của Bnh-nguyn Lộc, do nh Thời Thế in xong ngy 28 thng 5 dương lịch năm 1950.

Đ l ngy thng ghi ở pha sau ba quyển sch. Nhưng đứng về mặt thực tế m xt, ta c quyền cho rằng những truyện ngắn, ty bt trong tập ny được sng tc trước đ kh lu, c truyện sng tc vo những năm 1946, 1947. Điều đng ch l dưới hai chữ Nhốt Gi của nhan đề chnh thức, lại ghi l tiểu thuyết.

Khng thắc mắc về chi tiết, chng ti muốn phỏng đon rằng khi viết những ty bt, truyện ngắn ấy, c lẽ tc giả chỉ mới hơn ba mươi tuổi, ci tuổi đầy nhựa sống, yu đời. Thử nhớ lại những năm xa xưa, người lớn tuổi (ngy nay khoảng 50 tuổi) ắt phải đồng rằng Phong tro Thanh Nin Tiền Phong nổi ln rần rộ chnh l thời đại hồi xun của ton thể dn tộc, nếu khng ni của cả Đng Nam ... Người gi năm su mươi tuổi, người trẻ mười lăm mười su tuổi đều vui vẻ, dai sức, yu nước bồng bột v khinh thường ci chết như nhau. Đng l giai đoạn bnh đẳng. Bnh-nguyn Lộc sống trong một gia đnh trung lưu, lm cng chức vi năm l gặp biến cố lịch sử ni trn. Sinh qun của Bnh-nguyn Lộc l vng Tn Uyn (Bin Ha) đất cao ro với sng Đồng Nai, chung quanh l c rừng, tầm mắt con người thấy dng ni dễ dng, tuy khng sung tc, nhiều c tm như ở đồng bằng sng Cửu Long, nhưng vng Tn Uyn vẫn l nơi con người dễ thở so với những khu vực kh cằn khc ở Miền Đng. Xa tỉnh lỵ, đến Si Gn lm cng chức, tc giả vẫn dnh liền chặt chẽ về tnh cảm với miền qu.

Nhốt Gi chứng minh điều đ. V tc gỉả viết Nhốt Gi với thi độ nồng nhiệt yu đời của một người nhớ qu, nhớ dn tộc, theo danh từ thời thượng của năm l974 ny đ l về nguồn, tnh tự dn tộc hoặc tm về dn tộc. Đ gắn liền với miền qu, lm bạn với dn qu từ lu th tc giả khng cần tm, khng cần quay đầu trở về, như kẻ lạc lối tm về nẻo chnh.

Tc giả c thi độ của kẻ ngồi bn ging suối để ngắm ngha kỹ lưỡng từng giọt nước, từng l cy, ngọn cỏ, nếu ging suối l tượng trưng cho qu hương dn tộc.

Một người lm bạn với ngọn suối, tắm suối đ lu, giờ đy ghi lại những nt đẹp linh động của nắng, của gi, của bướm hoa. Nhờ đ m ta thấy r ngọn suối hơn.

Tại sao mi tới nay chưa thấy ti bản quyển Nhốt gi ?

Phải chăng v l do kỹ thuật, người viết văn lắm khi muốn ti bản quyển ny nhưng nh xuất bản lại đi ti bản quyển kia. V lắm khi tc giả đ lỡ hứa dnh tc phẩm no đ cho nh xuất bản quen thn, nhưng nh xuất bản ny lại thiếu phương tiện. Trn đy l những giả thuyết của chng ti. Cỏ lẽ vi ng chủ trương xuất bản no đ c l, khi họ khng tha thiết với Nhốt Gi, truyện ngắn, ty bt lm so bn dễ cho bằng truyện di, hoặc tiểu thuyết.

Chng ti xin tạm giới thiệu Nhốt Gi qua những cảm nghĩ chủ quan. Quyển ny in 3.000, gần một phần tư thế kỷ rồi, chắc l đ hao mn, mất mt, người chơi sch họa chăng cn giữ ở Si gn ny chừng mười quyển l nhiều. Chng ti may mắn c một quyển, mua cch đy bốn năm ở hiệu bn sch cũ, với gi đặc biệt của loại sch cổ sch qu. Năm l950, sch ghi bn 18 đ. Chng ti mua lại 600 đ. với ci ba đ nt.

Mua để lm g ?

Mến mộ Bnh-nguyn Lộc l một lẽ, nhưng lẽ khc l muốn c sẵn trong tủ một quyển sch c cng dụng thiết thực.

Cng dụng g ?

Nếu cần tm một cốt truyện o le, gay cấn, hoặc tm một lối hnh văn cầu kỳ hoặc trơn bn th đ c nhiều quyển sch khc, của Bnh-nguyn Lộc, của những nh văn cổ kim, trong nước v ngoi nước.

Chng ti đọc Nhốt G để tm một vi pht lng lng.

Nếu hỏi:

- Thế no l lng lng ?

Chng ti xin trả lời:

- Sch vở l mn ăn tinh thần. Mn ăn tinh thần giống như mn ăn vật chất, ngon l ty theo bao tử của từng người. Ni cho dễ nghe một cht: cũng thời l con cua biển, con s huyết, nhưng người ny ăn thấy ngon, người kia ăn v l ngứa ngy v mn đ ... c phong, nn king cử, c hại cho sức khỏe.

Muốn thưởng thức Nhốt Gi th nn lật ra, đọc một vi hng hoặc vi chục hng để rồi xếp lại. Hoặc bỏ vi chục trang, đọc một đoạn cho vui. Người đọc khng phải cố gắng, chịu cực để theo di nhơn vật hoặc suy nghĩ g cả. Xin giới thiệu vi đoạn tnh cờ :

- Đừng tưởng cy rừng mọc hỗn loạn như cc sắc da sống chung trong một chu thnh quốc tế. C nhiều rừng ton cy độc, loại m lnh thổ khng c lấy một ngoại kiều.

Hai người đ đi đến một cnh rừng dầu lng. Nếu cy trắc giống như người gi hp, lu lớn, cằn cỗi, cy sao giống một người mạnh mẽ vừa tầm th cy dầu giống một anh chng cao lỏng khỏng, y phục lại đơn sơ.

Rừng dầu thưa, thn dầu sun đuồn đuột vươn mnh ln cao mi tận đu.

- Dầu lng năm nay trổ sớm qu !

M thật vậy. Trn lớp l dầu trn, xe ra như quạt, bng dầu nhuộm hồng cả khu rừug. Bng dầu lng đỏ lợt, lấm tấm những điểm trắng rất đẹp. Họ đạp ln những l dầu ku rm rốp. Trn đầu họ ong ku v v l mun ngn người đương tr chuyện trn ngọn cy. Những miếng dầu bị đốt, hả miệng đen ngm dưới gốc cy.

V đy một đoạn văn trữ tinh, ở một đoạn khc :

Thuần sanh v lớn ln ở một lng qu.

Chng thuộc lng từ ci gốc cy, từ phiến đ ru bm bn đường. Những bờ suối cong queo bn lng đ quen thn với một cậu b nằm hng giờ trn thảm ru để lắng nghe nước thầm reo, hoặc để phn biệt tiếng chim ha nhạc trong chồi cy. Lng Thuần như một sợi tơ căng thẳng m mỗi cuộc đổi thay của thời tiết bấm rung vang ln.

Người trai ny quả c dan du với c thn nữ tn l Ma, v lc chia tay chắc c nhỏ rất nhiều nước mắt. C Ma khng khỏi dặn: Hễ trng ln ngọn cỏ l cy, thấy hiu hiu gi t hay em về. V vậy, ở đy chng lun lun tm dấu chơn Ma trn lề đường, trong tn cy, l nơi nương nu cuối cng của Ma giữa những khối xi măng nng hừng hực. Ở đy c thn nữ mắc cỡ, rụt r do dự đến bằng những bước ngập ngừng. C đu được những chiều đầu ma mưa, gi nồm từ biển xa vo thăm lục địa rủ dọc đường bầy bng lồng-mứt trắng như tuyết, mịn như tơ trời, bay tủa ra, đi về những nơi xa lạ: Rồi những ngy sau đ trận mưa đầu tin, đầu hm sớm mai đ nhuộm xanh những lề đường l đỏ, những đm đất hoang. C đu được những buổi đầu đng, cng với gi bấc ở rừng về bay theo bầy tu h, loại chim bo Tết, chim yu mến của trẻ con, bay về để ca ngợi bng sao rụng trắng đất. Nhưng Ma dẫu sao cũng rn đến thăm Thuần, miễn l chng để tm rnh đn...

Cứ đọc Nhốt Gi khi no mnh thấy thiếu thốn một cht hương vị quen thn. Sch chỉ dy c 200 trương, đọc lai rai chừng một thng l hết, nhưng thỉnh thoảng đọc lại năm ba hng, tnh cờ, lại thấy vui v mới. N giống như ca dao, những cu ca đao bằng văn xui.

 

Thời Tập, số 12, 1974