Trao đổi kinh nghiệm trên lĩnh vực văn chương

 

TIN-SÁCH PHỎNG VẤN

nhà văn B̀NH-NGUYÊN LỘC

 

Lê-Phương-Chi

 

 

Bút hiệu:        B́nh-nguyên Lộc, Phong-Ngạn

Tên thật:        Tô-Văn-Tuấn

Sinh ngày 7-3-1915

Tác phẩm đầu tay: Câu Dầm, đăng trên tuần báo Thanh Niên xuất bản tại Sàig̣n năm 1943

Tác phẩm mới nhất: Xô Ngă Bức Tường Rêu do nhà xuất bản Sống Vui phát hành năm 1964 tại Sàig̣n.

 

 

Tôi rung rung chấn song sắt một căn nhà trông có vẻ uy nghi vững chải ở một ngơ hẻm khá ồn ào bên cạnh rạp hát Cầu Muối. Anh B́nh-nguyên Lộc đón tôi với nụ cười hiền ḥa khiêm tốn, mà chẳng thiếu niềm nở thân t́nh.

-     Sao anh đến chơi tối quá vậy ? Hôm mồng hai tết tôi có ư trông anh!... Vô đây !... Anh uống ǵ ? À, tôi có rượu ngâm sâm Cô Đảo. Anh không biết thứ sâm này hả ? Đó là loại sâm mọc ở Côn Đảo, do các bạn ngoài ấy mang về  cho. Để tôi biểu lấy tôm khô, nhậu lai rai nghen. Hôm nào anh tới sớm sớm tụi ḿnh ra Á Châu (một tiệm giải khát ở đường Lê Thánh Tôn) uống cà phê...

Tôi nh́n tấm màn ngăn pḥng khác và buồng trong, ngắm bộ bo-da-ma màu đất phù sa của anh đang mặc, e ngại hỏi:

-     Chắc anh đang sửa soạn đi ngủ...

Anh cười, đứng dậy vén tấm màn cho tôi ngó vô phía trong rồi nói:

-     Tôi vẫn một ḿnh. Người nhà đều ở trên lầu. Anh cứ tự nhiên, ḿnh nói chuyện chơi tới khuya cũng không sao cả. Tôi đang viết th́ anh tới đó chớ.

Thấy tôi cười và lắng tai có vẻ nghi ngờ, anh thoáng hiểi, lại cười:

-     À, cái magnétophone ! Tôi có thói quen là khi ngồi vào bàn viết, thường vặn nho nhỏ dĩa hát có tiếng kèn của Louis Amstrong, hoặc giọng ngâm thơ của Hoàng-Oanh...

Anh bước đến vặn cho tiếng máy ghi âm phát lớn lên, rồi nói:

-     Giọng Hoàng-Oanh đang ngâm bài Ngậm Ngùi của Huy-Cận đó, anh thấy nó ngâm tài t́nh chưa ? Nội hai câu: Cây dài bóng xế ngẩn ngơ, Hồn anh đă chín mấy mùa thương đau mà nó thay đổi linh động truyền cảm đến thần sầu quỉ khóc chưa ? Bài thơ th́ không hay lắm, song con nhỏ nó ngâm tôi tưởng chừng như đó là một thiếu phụ đang mang nỗi niềm sầu muộn quá năo nề. Mà thật ra nó là một đứa con gái nho nhỏ, không đẹp lắm, lại có vẻ tinh nghịch nữa chớ. Tôi nghe cái băng nhựa này muốn ṃn hết. Bữa nào tôi phải nhờ Phạm-Duy thu lại mới được ! Đặc biệt là cuồn băng này do những giọng của Hoàng-Thư, Giáng-Hương v. v..., ngâm những bài thơ chưa hề phổ biến trên đài phát thanh...

-     Anh thường làm việc vào giờ nào trong ngày ?

-     Bất cứ lúc nào, hễ rảnh là tôi ngồi vào bàn viết ….

-     Anh không cần đợi hứng sao ?

-     Trước kia th́ vậy, nhưng từ năm 1952, gặp anh Nhất Linh, lúc đó ảnh ở Hồng Kông mới về Sài-G̣n. Ảnh nhắn tôi đến gặp tại tại nhà trọ trong ngơ đ́nh Phú Thạnh đường Lê Văn Duyệt. Qua vài câu chuyện, ảnh hỏi tôi lúc này sáng tác có đều tay không ? Tôi trả lời lúc này không có hứng để viết. Ảnh khuyên tôi : “Muốn thành công không thể chờ hứng đến mới viết theo lối tài tử, mà mỗi ngày bắt buộc phải ngồi vào bàn viết, viết ít nhất là ba, bốn trang quen nếp đi, và hứng cũng sẽ đến trong lúc ngồi ở bàn viết. Thạch Lam nó nhờ vậy mà thành công; chính tôi cũng đă bắt chước nó đấy ! “.

-     Văn hào André Maurois cũng đă nói như vậy từ trước, phải không anh ?

-     Tôi cũng có đọc và biết từ lâu rồi, nhưng tôi không thèm làm. Đến khi anh Nhất-Linh khuyên, có lẽ nhờ sự kính phục anh ấy mà tôi nghe theo. Nói th́ dễ mà làm th́ khó lắm anh ơi ! Tôi xuưt bỏ mấy lần, nhưng đến bây giờ th́ thành nếp rồi. Bữa nào v́ mắc chuyện ǵ phải bỏ viết, tôi cảm thấy nhớ tiếc như mất mát một cái ǵ !

-     Có phải anh Nhất-Linh khuyến khích anh viết văn nâng đỡ anh ở ngưỡng cửa văn đàn ?

-     Tôi mới gặp mặt và quen ảnh ấy từ 1952 mà tôi vừa nói với anh đó. C̣n viết văn th́ tôi viết từ năm 1942-1943 kia mà. À, có chuyện này cũng lạ nghen anh. Bấy giờ (1942- 1943) hai nhà thơ Huy-Cận, Xuân-Diệu đang ở trong Nam. Tôi có một người bạn thân, anh ấy chỉ là một công chức, không viết văn được nhưng có óc thưởng thức văn chương rất tinh tế. Anh ta giao du mật thiết với Huy-Cận và Xuân-Diệu, hai nhà thơ này rất cảm phục tŕnh độ thưởng thức văn chương của anh ta. Những tác phẩm của tôi lúc đầu, đều do anh bạn nầy đưa qua cho hai nhà thơ kia duyệt, và sau đó được đăng lên báo chẳng khó khăn ǵ bởi uy tín và ảnh hưởng của họ trong văn giới lúc đó...

-     Anh có thể cho biết tên ông bạn ấy ...

Anh Lộc cười, biểu lộ sự thành thật rất dễ mến:

-     Anh ấy không viết văn, chỉ là một công chức thuần túy, dù tôi có nói tên Ất hay Giáp cũng chẳng giúp cho anh hiểu thêm được điều ǵ, mà lại tổn thương đến đức khiêm tốn và tính ưa ẩn dật của ảnh nữa. Xin anh tha cho !

-     Có phải ông bạn ấy là một trong những động cơ thúc đẩy, khuyến khích anh viết văn lúc đầu ?

-     Lúc trước, anh Nguiễn-Ngu-Í hỏi tôi cho cuộc phỏng vấn của tạp chí Bách-Khoa, tôi có nói là „tôi nghe nhu cầu viết nên tôi viết“. Tuy rằng lúc ấy tôi rất thành thật; nhưng về sau, những khi tiềm thức lai rai làm việc, th́ tôi c̣n thấy nhiều yếu tố khác, chớ không riêng chỉ có nhu cầu là động cơ chính ...

-     Xin anh cho biết những yếu tố đă tác động anh viết văn từ lúc đầu ?

-     Khá nhiều, tôi chỉ nói với anh những điều mà tôi nghĩ đó là yếu tố căn bản thôi nghen ! Hồi nhỏ, tôi có một người Thím, thường kể chuyện cổ tích cho tôi nghe; ông chú tôi th́ ưa chơi ḥn non bộ và chơi chim. Đó là những món làm tôi say mê vô cùng; nhà tôi lại có hai chị gái lớn, c̣n tôi là út, hai chị đi lấy chồng sớm, chỉ c̣n một ḿnh tôi, buồn quá, tôi thường ngồi ngắm ḥn non bộ, nh́n chim nhảy nhót trong lồng mà suy tư. Lại nữa, khi tôi c̣n học lớp nhứt (supérieur) được gặp hai ông thầy giáo (mỗi ông dạy sáu tháng). Các ông ấy lại thích văn chương, thường thường trong giờ luận Pháp văn (Rédaction Francaise), các ông ấy đem đọc tiểu thuyết của Alphonse Daudet rồi giảng giải những đoạn văn hay, phân tích từng câu từng chữ, tôi nghe say sưa, về nhà nghiền ngẫm cả mấy buổi sau đó. Rồi đến khi tôi xuống học nội trú trường Petrus Kư (Sài G̣n). Nỗi buồn nhớ nhà của một học sinh nội trú th́ anh chẳng c̣n lạ ǵ; tôi nhớ làng tôi quá anh ơi ! À, tôi quên nói cho anh nghe, làng tôi, nằm sát hữu-ngạn sông Đ̣ng-Nai, nơi đó bờ sông cao, nước chảy cuồn cuộn. Phía sau làng có đám rừng thưa nằm thoai thoải trên đồi, trên ấy ngôi đ́nh làng tôi trang nghiêm nằm giữa đồi; sau lưng đồi là con suối nước trong vắt chảy về tưới đồng ruộng gần đây, đem lại nguồn sống chính cho dân làng. Đặc biệt, trước mặt làng tôi, xa xa về phía tay trái là khúc quanh của con sông, thẳng hướng chỗ khúc quanh ấy, có đám rừng làm b́nh phong, rừng nói tiếp nhau từ xanh đậm đến xanh lơ bát ngát lẫn vào chân trời ...

Anh Lộc nh́n ra phía cửa với ánh mắt vời vợi vượt khỏi bức tường nhà ai đang chắn phía bên kia đường hẻm, giọng anh trở nên xa vắng như ch́m sâu vào dĩ văng :

-     ...Văn tôi bắt nguồn từ những cảnh đẹp của quê hương và ḷng nhớ nhung tha thiết của tôi đối với nó, chớ không phải v́ ái t́nh, v́ yêu đương tác động...

-     Nhưng ít nhất, từ lứa tuổi hai mươi đến lập gia đ́nh, anh cũng vướng một mối t́nh nào đó, anh nhớ lại coi ?

Giọng nói của nhà văn B́nh-nguyên Lộc vốn đă nhỏ, giờ lại nhẹ hơn; có đoạn tiếng nói thoang thoảng như không muốn lay động làn không khí yên lặng của gian pḥng, làm cho tôi phải nh́n miệng anh để phỏng đoán vài tiếng không sao nghe rơ, sợ hỏi lại sẽ làm gián đoạn khúc phim dĩ văng của anh.

-     ... Anh đừng đ̣i hỏi nơi tôi những mối t́nh yêu đương thiết tha say đắm, hoặc dang dở bi thương. Mà có lẽ v́ hồi đó tôi nhiều tự ái với nhiều mặc cảm vây quanh, nên tôi thường rụt rè trước ngưỡng cửa t́nh yêu đă mở ngơ, chỉ cần tôi mạnh dạn hơn, đẩy một cái là mở toang cho tôi bước vào. Nhưng rồi, như anh đă đọc thấy rải rác trong các truyện ngắn của  tôi, tôi đă bỏ lỡ bao nhiêu dịp. Do đó, thú thật với anh, tôi chỉ có những mối t́nh thoang thoảng nhẹ nhàng đủ ghi lại những kỷ niệm đẹp mà thôi. Tôi sẽ gởi anh một mớ tài liệu tâm t́nh của tôi, mà tôi đă ghi chép. Nhưng xin anh giữ kỹ, chờ khi nào tôi không c̣n nữa, khi ấy anh sẽ viết….

-     C̣n bây giờ th́ anh kể cho tôi nghe,  ít nhứt cũng là câu chuyện vui buồn nào đó của anh hồi c̣n đi học chớ !

Anh Lộc ngả lưng vào ghế dựa, ngó lên trần nhà, lim dim một lát, rồi bật cười thành tiếng :

-     Chuyện này th́ tức cười chớ không buồn mà cũng không hẳn là vui. Hồi năm tôi 18 tuổi, bấy giờ tôi ở nội trú trường Petrus Kư (Sài G̣n). Bỗng nhiên trong mấy ngày liền, tim tôi đập mạnh làm ngực tôi đau nhức. Tôi lo sợ đi khám bác sĩ riêng của nhà trường, ông ta bảo không trông thấy triệu chứng ǵ cả, mặc dù tôi khẩn khoản kể lại rất tỉ mỉ trường hợp làm tôi khổ sở. Ở pḥng nịnh ra, tôi hoang mang quá, v́ thực tế tim ḿnh vẫn đập mạnh, ngực ḿnh vẫn nhức nhối, làm cho ngồi đứng không được, sao bác sĩ bảo là không có bịnh. Hay bịnh ḿnh là chứng nan y đây chăng ? Tôi buồn quá, nghĩ bậy là ḿnh chắc phải chết. Chiều chúa nhựt hôm đó, tôi vào nghĩa trang Vườn Bà Lớn, phía sau rạp hát Long Vân bây giờ đó. Hồi này c̣n là một băi tha ma cây cối um tùm. Tôi ngồi từ quá trưa cho đến chạng vạng, với ư định là sẽ ngồi cho đến chết luôn, v́ chứng bịnh nan y đang ám ảnh trong đầu. Nhưng đến quá chạng vạng th́ những h́nh thù quái gở trong các lùm bụi. ngày càng quái gở thêm, làm tôi hoảng hồn, tính sợ ma từ nhỏ của tôi bỗng chồn dậy xô tôi chạy một lèo từ giữa băi tha ma ấy về đến cổng trường ...

Anh Lộc ngừng nói ngó tôi:

-     Anh thấy bác sĩ  nước ḿnh bây giờ v́ thiếu nghiên cứu khoa tâm lư, làm mệt cho các học sinh đang tuổi dậy th́, trường hợp con bệnh bị crise d’adolescence mà không cắt nghĩa nổi, làm hại cho tuổi trẻ...

Tôi cười, nối lời anh:

-     ... Phải chạy một mách gần ba cây số. Có phải nhờ cú chạy đó mà tim anh trở lại trạng thái b́nh thường ?

Không đợi anh Lộc trả lời, tôi hỏi tiếp:

-     V́ vậy nên anh đă hướng người con trai lớn của anh theo học khoa chữa bịnh tâm trí để bây giờ trở thành ông bác sĩ Tô-Dương-Hiệp, phó giám đốc dưỡng trí viện Biên-Ḥa ?

-     Ư, anh nhắc tới nó, khiến tôi nhớ tới câu chuyện nó đă làm tôi một phen kinh hoàng.và sau đó tôi mới cảm thấy tất cả sức mạnh dầu có ràng buộc đến mức nào cũng phải bất lực trước tinh thần của con người, dầu với đứa trẻ mới 15 tuổi như thằng Hiệp con của tôi lúc đó.

-     Anh kể lại cho nghe câu chuyện đó đi anh !

-     Tôi viết truyện ngắn Nhốt Gió là do câu chuyện nầy. Hồi đó (anh bấm đốt tay) vào năm 1950, tôi c̣n ở trên tỉnh, gởi nó (Hiệp) trọ nhà bà con ở Sài-G̣n để đi học. Nó lén tham gia vụ tṛ Ơn, đến lúc vỡ lở, sợ bị tôi rầy la, nó bỏ trốn gần ba tháng trời, tôi mới t́m thấy ...

-     Cậu ấy trốn ra bưng theo kháng chiến ?

-     Đâu có, nó lẩn quẩn mấy nhà bà con của tôi ở miệt Bà-Chiểu. Người ta giấu kỹ nó v́ sợ mật thám, do đó tôi cũng không sao t́m thấy. Anh nghĩ coi, sự giáo huấn của tôi rất nghiêm, đi vắng một vài tiếng đồng hồ là phải cho biết trước và chưa bao giờ vắng mặt trong những bữa cơm của nhà trọ. Cho nên sự bỏ đi của nó làm tôi choáng váng và ray rứt suốt trong mấy tháng kiếm t́m. Sau khi t́m được nó về, tôi lo thu xếp, sang nhà ở Sài G̣n để về gần mà săn sóc cho chúng nó. Trong thời gian suy nghĩ về chuyện thằng Hiệp bỏ nhà đi, tôi t́m thấy một ư : khó mà nhốt được tinh thần của con người. Do đó tôi viết thành truyện ngắn Nhốt Gió.

-     Anh thích truyện ngắn này nhất phải không anh ?

-     Tôi thương nhất là truyện Quán Tai Heo, trong tập truyện mang tên Quán Bên Đường ...

-     Sao anh lại dùng chữ thương ?

-     V́ tôi viết truyện nào cũng công phu và tỉ mỉ như nhau. Chỉ có đặc biệt là đề tài nào tôi thai nghén rỉ rả từ lâu và đề tài nào tôi thích thú hơn th́ tác phẩm đó được tôi thương nhiều hơn, tôi cỏ cảm tưởng là tôi đă viết hay hơn. Trong truyện QUÁN TAI HEO, vai chính là thi sĩ Minh Phẩm chắc anh đă biết anh Phẩm chớ ? Trong câu chuyện có một bài thơ của anh ấy, bài thơ làm tôi xúc cảm tột độ. Bài thơ này PHẠM-DUY có phổ nhạc, cô THÁI-THANH hát, tôi có thu vào băng nhựa đây. Bây giờ tôi mở máy ghi âm cho anh nghe chơi nghen !

Tiếng nhạc PHẠM-DUY vút theo giọng hát thánh thót của THÁI-THANH rồi quyện lấy anh Lộc và tôi giữa căn nhà yên tỉnh, ḷng tôi cũng chơi vơi xao xuyến v́ t́nh cảm chân thành tha thiết giữa một người thơ với một em bé gái, họ cảm thông qua một củ khoai sùng ! Tiếng nhạc dứt, anh Lộc tắt máy ghi âm, tôi bàng hoàng hỏi :

-         Anh đă làm việc như thế nào từ lúc thai nghén cho đến khi h́nh thành một đứa con tinh thần ?

-         Những yếu tố để tôi thai nghén thành một tác phẩm không phải là cốt truyện, mà phải là một ư truyện. Chẳng hạn như những sự kiện sinh hoạt hằng ngày xảy ra chung quanh tôi hoặc tin tức rải rác trên báo chí; tôi ít chú ư đến những câu chuyện ly kỳ gay cấn, mà chỉ có những ư tưởng ngộ nghĩnh mới thâm nhập vào cơ năng sáng tác văn nghệ của tôi. Chẳng hạn như ư truyện: Niềm đau của một thann niên đă trót yêu một thiếu phụ mà anh ta lầm tưởng là chưa chồng, đă cho tôi một tác phẩm ÁI ÂN THÂU NGẮN CHO DÀI TIẾC THUƠNG …

-         Nhưng, câu chuyện trong ÁI ÂN THÂU NGẮN cũng khá ly kỳ hấp đẫn đó chớ ?

-         Ậy, tôi chưa nói hết mà anh ! Sau khi tôi bắt gặp ư truyện, tôi mới dựng nên cốt truyện, rồi tom góp những chi tiết, những địa điểm có thật ngoài đời, nơi mà tôi cho là thích hợp với câu chuyện - nơi nào có sẵn trong tâm khảm th́ tiềm thức sẽ làm việc, c̣n những ǵ cần phải t́m hiểu – th́ tôi phải đích thân đến nơi đó nghiên cứu tường tận. Như câu chuyện ch́m đ̣, trong ÁI ÂN THÂU NGẮN thanh niên và thiếu phụ, vai chánh trong truyện, tắp vào cù lao Rồng ở Mỹ-tho là do công tŕnh t́m ṭi nghiên cứu ṛng ră 4, 5 tháng chớ đâu phải ít, anh. Cho nên tất cả những chi tiết trong hầu hềt tác phẩm của tôi đều là có thật ở khắp nơi mà tôi đă thấy, đă gặp hoặc tôi đă là một vai trong sự việc đă xảy ra đó, chớ tôi không bịa được. Mà tôi chỉ bịa cốt truyện để tŕnh bày ư truyện của tôi đă thu nhặt được mà thôi. Như truyện dài NHỆN CHỜ MỐI AI cũng là những chi tiết của một chuyện có thật đă xảy ra ở khu vực gần chợ NGUYỄN TRI PHƯƠNG do nữ văn sĩ V. L có nhă ư biếu tôi, sau khi tôi nghe thuật lại, tôi t́m thấy một ư truyện ngộ nghĩnh : Hai thanh niên nam nữ trong câu chuyện sao chưa ráp với nhau cho rồi mà c̣n chờ ǵ nữa, cũng như con nhện sao cứ giăng tơ hoài c̣n chờ mối ai mới chịu ráp mối để ngừng nghỉ ? Sau đó, tôi nhờ cô V. L. đưa tôi đến tận nơi xảy ra câu chuyện để quan sát và nghiên cứu đầy đủ các chi tiết cần thiết, rồi tôi mới viềt cho nhựt báo Tiếng Chuông …Cho nên tất cả tác phẩm của tôi dù tiểu thuyết dài hay truyện ngắn cũng tóm tắt đầy đủ đại ư trong vài câu mà thôi.

-         Anh viết truyện dài từng kỳ mỗi ngày cho nhựt báo (roman feuilleton) có khác với viết một truyện ngắn như Ba Con Cáo, Nhốt Gió, Kư Thác chăng ?

-         Như tôi đă nói với anh lúc năy, bất cứ viết một truyện nào, dầu là một truyện ngắn diễm t́nh lăng nhăng cho các báo hàng ngày hay một truyện dài để dành đó, tôi cũng viết công phu như nhau, có điều là người đọc thấy dở hoặc khen hay, có lẽ là do đề tài thích hợp với tôi nên tôi viết hay hơn, hoặc những t́nh tiết trong chuyện ấy thích hợp với bạn  chăng ?

-         Anh viết một mạch rồi sửa chữa, hay sau mỗi trang viết xong ?

-         Viết một mạch chớ, gặp những chữ dùng tuy chưa được chính xác lắm, tôi cũng dùng tạm, sau đó tôi mới chỉnh đốn lại; trước hết  là tra tự điển để sửa những chữ mà lúc viết ḿnh nghi ngờ, tôi là dân Nam-kỳ mà anh ! Tôi bị trật mấy chữ có g, không g, chữ cuối bằng t, hay c ; mà nhứt là hai dấu hỏi, ngă. Sửa chánh tả xong là đến việc t́m chữ để thay những chữ dùng chưa được chính xác. Vậy mà trong Đ̣ Dọc tôi c̣n bị sai danh từ quan sát, đáng lẽ thay vào đó hai chữ nhận xét mới đúng ...

-         Chắc anh thích viết vào những lúc yên tĩnh như thế này ?

-         Tôi viết lúc nào cũng được, không sợ ồn ào. Mấy năm gần đây, hễ mấy đứa nhỏ của tôi nó làm ồn th́ tôi vặn ghi âm cho tiếng kèn của Louis Amstrong hoặc giọng ngâm thơ của Hoàng Oanh lớn hơn một chút. C̣n trước kia chúng nó đánh giặc, bắn súng, đấu kiếm sát bàn viết, tôi cũng viết như thường, chẳng bao giờ tôi la rầy làm gián đoạn cuộc vui của chúng nó. Được vậy là nhờ mấy ông công chức cũ ở Kho bạc tỉnh tôi tập cho tôi đó...

-         Xin anh cho nghe !

-         Hồi tôi mới vô làm công chức Kho bạc đó sáu tháng đầu, tôi chỉ ngồi ngó đám người ồn ồn ào trước mắt, không làm được việc ǵ cả. Sau, nhờ mấy ông công chức lâu năm, họ bày cho tôi cách tập cho mắt không ngó thấy đám đông, tai không c̣n nghe tiếng ồn ào mà chỉ biết có công việc, tập trung tinh thần vào sổ sách. Nhờ đó công việc của tôi khỏi ứ đọng và về sau rất có lợi cho việc tập trung tư tưởng để sáng tác. Anh coi, trong cảnh sinh hoạt xô bồ, náo nhiệt ồ ạt của thành phố Sài G̣n, mà tôi cứ lầm ĺ để viết trên 700 truyện ngắn và gần 40 truyện dài. Đâu phải tôi không bị chi phối v́ cảnh con đau, vợ bịnh và những cơn túng quẫn thúc bách. Mà chính là nhờ lúc ngồi vô bàn viết, tôi gác hết mọi chuyện…

-         Tại sao anh lại thích sáng tác truyện ngắn hơn ?

-         V́ truyện ngắn bắt buộc ḿnh viết câu nào cũng phải cô đọng và phải t́m ṭi những ư mới như một bài thơ. Không có những câu dư, ư thừa, tả những hành động vô ích thiếu văn chương như trong truyện dài; chẳng hạn như: ...nói đến đây chàng thấy mệt nên cáo từ hoặc là….. chàng mở bao thuốc lá, nói với khách; - Mời ông hút thuốc vv…

-         Trước kia anh cũng có làm thơ, tôi được đọc vài bài rất hay, sao anh không tiếp tục ? Hay là anh không thích thơ bằng thích truỵên ngắn ?

-         Tôi thích thơ lắm chớ ! Nhưng thích đọc những bài thơ xúc động t́nh cảm thấm thía của các bạn. Phần tôi, tôi không thích làm thơ, v́ thấy thơ ḿnh không được xuất sắc nên tôi chỉ lo viết tiểu thuyết...

-         Anh có thể cho biết cảm nghĩ và chủ trương sáng tác qua các giai đoạn từ loại truyện ngắn Nhốt Gió đến Kư Thác, từ truyện dài Đ̣ Dọc đến loại tiểu thuyết dài đăng báo hằng ngày như Nhện Chờ Mối Ai  và từ khi Ái Ân Thâu Ngắn đến nay ?

-         Anh hỏi như vậy có nghĩa là tôi viết những truyện ngắn Kư Thác, Nhốt Gió là thận trọng ng̣i bút lúc sáng tác, c̣n khi viết truyện dài đăng báo hằng ngày là tôi đă buông thả ng̣i bút chớ ǵ ?

Rồi anh Lộc ngó tôi với một nụ cười đầy thân mật và ánh mắt khá hóm hỉnh: 

-         Cũng như một số bạn thân của tôi cho rằng v́ viết feuilleton và những truyện ngắn diễm t́nh cho các báo hằng ngày nên văn của tôi có ṃi dở hơn lúc trước.
Riêng với anh, tôi có thể nói thẳng rằng: nếu trong những truyện của tôi đă xuất bản - v́ trong số 700 truyện ngắn, tôi chỉ xuất bản mới có 152 truyện, và trong số 40 truyện dài cũng chỉ xuất bản có mươi truyện thôi - mà có truyện nào bị chê là dở là tại tôi viết truyện ấy, chớ không phải v́ sáng tác nó trong thời kỳ tôi bắt đầu viết feuilleton, bởi có nhiều truyện tôi đă sáng tác từ trước Kư Thác và Ba Con Cáo mà bây giờ mới đăng báo. Đ̣ Dọc cũng là tiểu thuyết tôi viết từng kỳ cho nhựt báo Dân Chúng đó anh ! Cho nên các tác phẩm của tôi hễ thuận dịp là tôi cho nó chào đời chớ không phải v́ thứ tự của thời gian sáng tác. Do đó không thể căn cứ vào thời gian các tác phẩm đă xuất bản mà phân định giai đoạn sáng tác của tôi được, phải không anh ?

-         Sao lúc sáng tác anh không ghi ngày tháng ở dưới ?

-         Tôi không quen ghi anh ơi, v́ vậy nên anh Nguyễn Mạnh Côn đă phàn nàn tôi trong một bài anh ấy phê b́nh văn của tôi, rằng tôi không chịu ghi năm tháng đă sáng tác dưới mỗi tác phẩm để dễ dàng cho công việc của những người t́m hiểu và phê b́nh văn chương về sau.

-         Viết nhiều như anh, có khi nào anh đọc lại các tác phẩm đă xuất bản để kiểm điểm ưu khuyết chăng ?

-         Có chớ anh, nhờ vậy tôi mới thấy đă dùng sai danh từ quan sát thay v́ nhận xét trong Đ̣ Dọc đó...

-         Anh có th́ giờ để đọc các nhà văn khác chăng ?

-         Tôi thích đọc lắm chớ, như của Sơn-Nam th́ tôi đọc kỹ lắm.

-         Anh có thích truyện ngắn Mùa Len Trâu trung cuốn Hương Rừng Cà Mau ?

-         Tôi mến Sơn Nam nhất là ở truyện đó. Tuyệt quá phải không anh ?

-         C̣n các nhà văn trước kia, anh thích đọc của những ai ? Nhất Linh chắc ?

-         Nhất Linh th́ tôi cảm phục chớ văn của anh ấy tôi xếp hạng sau ba nhà văn này: là Bùi Hiển, Nguyễn Tuân và Thạch Lam; v́ tôi thấy các nhà văn này hợp “ gu “ tôi hơn ….

-         Anh cho nhận xét về ba nhà văn anh vừa kể ?

-         Văn phong của Thạch Lam duyên dáng và tế nhị, c̣n văn Bùi Hiển về kỹ thuật truyện ngắn rất cao, phản ảnh màu sắc địa phương thật tài t́nh ; c̣n tùy bút của Nguyễn Tuân th́ chứa cả một kho danh từ và rất dồi dào ư tứ…

-         C̣n các nhà văn nước ngoài, anh thích văn của những ai ?

-         Anatole France th́ tư tưởng độc đáo. C̣n Marcel Proust th́ nhận xét sâu sắc về ḷng người và truyện t́nh cùa thằng cha này th́ tuyệt, anh biết không ? những lần tôi sắp sửa viết một đoạn lâm ly say đắm cho tiểu thuyết của tôi, là trước đó tôi phải đọc một đoạn trong bộ À La Recherche Du Temps Perdu để gợi hứng.

-         Anh có đọc truyện kiếm hiệp của Kim Dung chăng ?

-         Chà chà, chưởng phong của thằng cha này khá lợi hại, nó thừa dịp t́nh h́nh chánh trị nước ḿnh đang rối ren, nó đánh bật tôi ra khỏi những nhà xuất bản từ trước chuyên xuất bản tác phẩm của tôi ...

-         Ư kiến anh đối với t́nh h́nh xuất bản hiện tại như thế nào ?

-         V́ mọi người đang theo dơi t́nh h́nh chánh trị, nên họ lo đọc báo hàng ngày, rồi sẵn đó, họ giải trí bằng những truyện kiếm hiệp ngay trang trong. V́ đọc đứt khúc nên khi những truyện ấy xuất bản để lôi cuốn, họ mua đọc tiếp. Thêm vào đó, v́ đời sống có vẻ bấp bênh trước hiểm họa chiến tranh, làm cho người ta thích đọc loại truyện thác loạn để t́m quên lăng và loại kiếm hiệp để giải trí; tự nhiên là các loại sách phải đọc bằng suy tư, bằng nghiền ngẫm, đành chịu nằm ỳ ở các nhà bán sách chớ sao anh !

Thấy tôi nh́n xuống đồng hồ tay, anh Lộc mỉm cười:

-         Và khi nào anh em ḿnh say câu chuyện mà không phải bận tâm v́ giờ giới nghiêm hoặc thảng thốt nh́n nhau khi chợt nghe vài tiếng nổ bất thần như lúc năy, th́ khi đó những tác phẩm văn chương có giá trị, mới mong được độc giả xếp hạng đúng theo giá trị của nó. C̣n bây giờ th́ …

-         Tôi sửa soạn kết thúc câu chuyện để đi về th́ vừa, phải không anh ?

Chúng tôi cùng cười dài. Nụ cười tiễn đưa của anh B́nh-nguyên Lộc được anh giữ trên môi cho đến lúc tôi đẩy chiếc xe gắn máy ra khỏi hàng hiên, anh thay vào đó bằng giọng nói xót xa:

-     Anh đi về tận trên Phú Thọ giờ này bằng xe đó, xa quá há !!!

Vùng Cầu-Muối đêm mùng 6 Tết Ất Tỵ (1965)

Lê-Phương-Chi

---------------------------------------
Nguồn : (tin-sách 2-65 trang 22-29)

           

© Binhnguyenloc.com